<?xml version="1.0" encoding="utf-8"?> <?xml-stylesheet type="text/xsl" href="/static/taisho.xsl"?> <TEI xmlns:cb="http://www.cbeta.org/ns/1.0" xml:lang="lzh-Hans-HK" xml:id="X25n0489"> <teiHeader> <fileDesc> <titleStmt> <title>Manji Shinsan Dainihon Zokuzōkyō, Electronic version, No. 489 金刚经註正讹</title> <title xml:lang="zh-Hans">卍新纂大日本续藏经数位版, No. 489 金刚经註正讹</title> <author>淸 仲之屛彙纂</author> <respStmt> <resp>Electronic Version by</resp> <name>CBETA</name> </respStmt> </titleStmt> <editionStmt> <edition>XML TEI P5</edition> <respStmt xml:id="resp1"><resp>corrections</resp><name>orig</name></respStmt> <respStmt xml:id="resp2"><resp>corrections</resp><name>Xuzangjing</name></respStmt> <respStmt xml:id="resp3"><resp>corrections</resp><name>CBETA</name></respStmt> <respStmt xml:id="resp4"><resp>corrections</resp><name>CBETA.maha</name></respStmt> </editionStmt> <extent>1卷</extent> <publicationStmt> <idno type="CBETA"> <idno type="canon">X</idno>.<idno type="vol">25</idno>.<idno type="no">489</idno> </idno> <distributor> <name>中华电子<persName>佛</persName>典协会 (CBETA)</name> <address> <addrLine><email>service@cbeta.org</email></addrLine> </address> </distributor> <availability> <p>Available for non-commercial use when distributed with this header intact.</p> </availability> <date>2022-10-12 23:43:51 +0800</date> </publicationStmt> <sourceDesc> <bibl> <title level="s">Manji Shinsan Dainihon Zokuzōkyō</title> <title level="s" xml:lang="zh-Hans">卍新纂大日本续藏经</title> <title level="m" xml:lang="zh-Hans">金刚经註正讹</title> </bibl> </sourceDesc> </fileDesc> <encodingDesc> <projectDesc> <p xml:lang="en" cb:type="ly">Input by CBETA, OCR by CBETA</p> <p xml:lang="zh-Hans" cb:type="ly">CBETA 人工输入，CBETA 扫瞄辨识</p> </projectDesc> <editorialDecl> <punctuation resp="#resp1"><p>原书标点</p></punctuation> </editorialDecl> <tagsDecl> <namespace name="http://www.tei-c.org/ns/1.0"> <tagUsage gi="rdg"> <listWit> <witness xml:id="wit.cbeta">【CB】</witness> <witness xml:id="wit.orig">【卍续】</witness> </listWit> </tagUsage> </namespace> </tagsDecl> <charDecl> <char xml:id="CB00589"> <charName>CBETA CHARACTER CB00589</charName> <mapping cb:dec="983629" type="PUA">U+F024D</mapping> <mapping type="unicode">U+3D4E</mapping><charProp><localName>normalized form</localName><value>涧</value></charProp><charProp><localName>composition</localName><value>[涧-日+月]</value></charProp></char> <char xml:id="CB02439"> <charName>CBETA CHARACTER CB02439</charName> <mapping cb:dec="985479" type="PUA">U+F0987</mapping> <charProp><localName>normalized form</localName><value>佞</value></charProp><charProp><localName>composition</localName><value>[佞-二+〦]</value></charProp></char> <char xml:id="CB02494"> <charName>CBETA CHARACTER CB02494</charName> <mapping cb:dec="985534" type="PUA">U+F09BE</mapping> <mapping type="unicode">U+47E6</mapping><charProp><localName>normalized form</localName><value>跋</value></charProp><charProp><localName>composition</localName><value>[跳-兆+(乏-之+友)]</value></charProp></char> <char xml:id="CB05993"> <charName>CBETA CHARACTER CB05993</charName> <mapping cb:dec="989033" type="PUA">U+F1769</mapping> <mapping type="normal_unicode">U+25725</mapping><charProp><localName>normalized form</localName><value>祀</value></charProp><charProp><localName>composition</localName><value>[示*冀]</value></charProp></char> <char xml:id="CB15081"> <charName>CBETA CHARACTER CB15081</charName> <mapping cb:dec="998121" type="PUA">U+F3AE9</mapping> <mapping type="unicode">U+41FF</mapping><charProp><localName>normalized form</localName><value>策</value></charProp><charProp><localName>composition</localName><value>[竺-二+束]</value></charProp></char> <char xml:id="CB15354"> <charName>CBETA CHARACTER CB15354</charName> <mapping cb:dec="998394" type="PUA">U+F3BFA</mapping> <charProp><localName>normalized form</localName><value>媸</value></charProp><charProp><localName>composition</localName><value>[媏-而+(一/虫)]</value></charProp></char> <char xml:id="CB15895"> <charName>CBETA CHARACTER CB15895</charName> <mapping cb:dec="998935" type="PUA">U+F3E17</mapping> <mapping type="unicode">U+391D</mapping><charProp><localName>composition</localName><value>[怡-台+充]</value></charProp></char> <char xml:id="CB17781"> <charName>CBETA CHARACTER CB17781</charName> <mapping cb:dec="1000821" type="PUA">U+F4575</mapping> <mapping type="unicode">U+23835</mapping><charProp><localName>normalized form</localName><value>鬱</value></charProp><charProp><localName>composition</localName><value>[(木*夕*木)/(冗-几+(即-ㄗ+寸))]</value></charProp></char> </charDecl> </encodingDesc> <profileDesc> <langUsage> <language ident="en">English</language> <language ident="zh-Hans">Chinese (Traditional)</language> </langUsage> </profileDesc> <revisionDesc> <change when="2013-05-20"> <name>CW</name><name>Ray Chou 周邦信</name>P4 to P5 conversion by p4top5a.py, intended for publication </change> <change when="2006-08-16T15:46:29"> Zhou Bang-Xin (ed.) Created initial TEI XML version with BASICX.BAT </change> </revisionDesc> </teiHeader> <text><body> <milestone unit="juan" n="1"/> <pb ed="X" xml:id="X25.0489.0331a" n="0331a"/> <lb ed="X" n="0331a01"/> <lb ed="X" n="0331a02"/> <lb ed="X" n="0331a03"/> <lb ed="X" n="0331a04"/> <lb ed="X" n="0331a05"/><cb:div type="xu"><cb:mulu type="序" level="1">No. 489-A 金刚经註正讹序</cb:mulu><head>No. 489-A <lb ed="X" n="0331a06"/><lb ed="R039" n="0643a01"/> 金刚经註正讹序</head> <lb ed="X" n="0331a07"/> <lb ed="X" n="0331a08"/><lb ed="R039" n="0643a02"/><p xml:id="pX25p0331a0801">夫般若真空。金刚妙義。使人悟自本性。达自本心。顿 <lb ed="X" n="0331a09"/><lb ed="R039" n="0643a03"/>脱万扰根尘。能虚一切身相。始为诠註。咸从自心流 <lb ed="X" n="0331a10"/><lb ed="R039" n="0643a04"/>出。圆明净妙。浑如皎日。照耀多千<persName>佛</persName>土。<g ref="#CB00589">涧</g>悉无遗。然 <lb ed="X" n="0331a11"/><lb ed="R039" n="0643a05"/>金刚一经。有五译之异。独秦鸠摩罗什创译。廣大流 <lb ed="X" n="0331a12"/><lb ed="R039" n="0643a06"/>通。盛行于世。吾鄕仲子士石。幼攻邹鲁众圣典坟。晚 <lb ed="X" n="0331a13"/><lb ed="R039" n="0643a07"/>讯竺乾诸经奥旨。每尝读诵金刚般若经。竟忘岁月。 <lb ed="X" n="0331a14"/><lb ed="R039" n="0643a08"/>智慧从生。于梦幻泡影。审其虚妄。不真于人我众寿。 <lb ed="X" n="0331a15"/><lb ed="R039" n="0643a09"/>了其根元无相。彙纂诸註。删繁简要。解義正讹。似悬 <lb ed="X" n="0331a16"/><lb ed="R039" n="0643a10"/>金镜于当台。妍<g ref="#CB15354">媸</g>悉露。如纳众流于巨海。洋溢淸澄。 <lb ed="X" n="0331a17"/><lb ed="R039" n="0643a11"/>无论若缁与素。按览咸明无上菩提矣。间得王际时 <lb ed="X" n="0331a18"/><lb ed="R039" n="0643a12"/>廣文久耽禅学。挍正参详。裒诸善信。剞劂流行。倘遇 <lb ed="X" n="0331a19"/><lb ed="R039" n="0643a13"/>再来大鉴。闻诵因无所住。忽悟本来。庶幾功用不浅。 <lb ed="X" n="0331a20"/><lb ed="R039" n="0643a14"/>贵当领取言外。知归自然。虚空销殒。求文字相了不 <lb ed="X" n="0331a21"/><lb ed="R039" n="0643a15"/>可得。真入不可思议。愿读者信受斯语。方有得焉。</p> <lb ed="X" n="0331a22"/><lb ed="R039" n="0643a16"/><p xml:id="pX25p0331a2201">时<anchor xml:id="nkr_note_orig_0331001" n="0331001"/></p></cb:div> <lb ed="X" n="0331a23"/> <lb ed="X" n="0331a24"/> <pb ed="X" xml:id="X25.0489.0331b" n="0331b"/> <lb ed="X" n="0331b01"/> <lb ed="X" n="0331b02"/> <lb ed="X" n="0331b03"/> <lb ed="X" n="0331b04"/> <lb ed="X" n="0331b05"/><cb:div type="xu"><cb:mulu type="序" level="1">No. 489-B 金刚经註正讹序</cb:mulu><head>No. 489-B <lb ed="X" n="0331b06"/><lb ed="R039" n="0643b01"/> 金刚经註正讹序</head> <lb ed="X" n="0331b07"/> <lb ed="X" n="0331b08"/><lb ed="R039" n="0643b02"/><p xml:id="pX25p0331b0801">西竺梵书来我华夏。历千七百馀<g ref="#CB05993">祀</g>矣。会其旨者。明 <lb ed="X" n="0331b09"/><lb ed="R039" n="0643b03"/>性复元。代有明哲意。其文似无舛讹。如金刚一经。自 <lb ed="X" n="0331b10"/><lb ed="R039" n="0643b04"/>鸠摩罗什译之长安。名<name role="" type="person">舍卫国</name>。嗣是支流初译于雒 <lb ed="X" n="0331b11"/><lb ed="R039" n="0643b05"/>阳。名<name role="" type="person">舍婆提</name>。真谛再译于祇树林。<persName>佛陀</persName>耶舍三译于 <lb ed="X" n="0331b12"/><lb ed="R039" n="0643b06"/>祇陀林。後<name role="" type="person">玄奘</name>又译于誓多林。凡此五译。其文其義。 <lb ed="X" n="0331b13"/><lb ed="R039" n="0643b07"/>果同符协一与。如同符协一也。则一译安用再译。其 <lb ed="X" n="0331b14"/><lb ed="R039" n="0643b08"/>否也。则此是彼非者。将何去何从。是诚启讹之窦。即 <lb ed="X" n="0331b15"/><lb ed="R039" n="0643b09"/>释義自<name role="" type="person">谢灵运</name>昙琛註後。越今数十百家。行世者。唯 <lb ed="X" n="0331b16"/><lb ed="R039" n="0643b10"/>中峰圭峰长水三家言耳。然二峰之註。果优于谢子 <lb ed="X" n="0331b17"/><lb ed="R039" n="0643b11"/>乎。长水之言。贤于二峰乎。否。意五经传註朱程。是尙 <lb ed="X" n="0331b18"/><lb ed="R039" n="0643b12"/>要朱程。亦属射覆。若百世以下之人。能与百世以上 <lb ed="X" n="0331b19"/><lb ed="R039" n="0643b13"/>之心。同符协一。又曷贵乎见知也。况于万里外千载 <lb ed="X" n="0331b20"/><lb ed="R039" n="0643b14"/>前之虫书鸟篆。欲诠其心法。即令其人。再生自考。不 <lb ed="X" n="0331b21"/><lb ed="R039" n="0643b15"/>无今是昨非。而欲执我见期印前人之志。譬之逐影 <lb ed="X" n="0331b22"/><lb ed="R039" n="0643b16"/>形。愈劳而影愈驰矣。无惑乎讹之日滋也。窃愿读金 <lb ed="X" n="0331b23"/><lb ed="R039" n="0643b17"/>经者。毋<g ref="#CB02439">佞</g><persName>佛</persName>诽儒。毋重儒外<persName>佛</persName>。弗以儒傅<persName>佛</persName>。勿以<persName>佛</persName> <lb ed="X" n="0331b24"/><lb ed="R039" n="0643b18"/>泥儒。当以儒解儒。即以<persName>佛</persName>证<persName>佛</persName>矣。全部金经。约其指 <pb ed="X" xml:id="X25.0489.0331c" n="0331c"/> <lb ed="X" n="0331c01"/><lb ed="R039" n="0644a01"/>归。只应如是住一语。与虞书安汝止之言。寧有差等。 <lb ed="X" n="0331c02"/><lb ed="R039" n="0644a02"/>奈人强生分别。是犹土偶笑木偶也。树若仲子名儒 <lb ed="X" n="0331c03"/><lb ed="R039" n="0644a03"/>也。于经于史。无不撷其芳茹其英。篝灯研露之馀。旁 <lb ed="X" n="0331c04"/><lb ed="R039" n="0644a04"/>猎金经。凡句读之讹。音声之讹。释解之讹。一一正之。 <lb ed="X" n="0331c05"/><lb ed="R039" n="0644a05"/>俾诵习者。燎若藜火。其功当与丁鸿白虎观。考正五 <lb ed="X" n="0331c06"/><lb ed="R039" n="0644a06"/>经同异等。可云经狮律虎矣。然余窃有疑焉。<persName>如来</persName>说 <lb ed="X" n="0331c07"/><lb ed="R039" n="0644a07"/>法。鹿苑以不立文字为宗。余宗之素矣。今仲子以此 <lb ed="X" n="0331c08"/><lb ed="R039" n="0644a08"/>书。契期证禅。那恐居余左。或云。慧业文人。应生天上。 <lb ed="X" n="0331c09"/><lb ed="R039" n="0644a09"/>仲子具慧心慧舌。有此慧业。余之不立文字者。又居 <lb ed="X" n="0331c10"/><lb ed="R039" n="0644a10"/>仲子之後。奈何请以一言。正余之讹可否。</p> <lb ed="X" n="0331c11"/><lb ed="R039" n="0644a11"/><p xml:id="pX25p0331c1101">康熙丙辰六月同学徐来宾九一甫拜题</p></cb:div> <lb ed="X" n="0331c12"/> <lb ed="X" n="0331c13"/> <lb ed="X" n="0331c14"/> <lb ed="X" n="0331c15"/><cb:docNumber>No. 489</cb:docNumber> <lb ed="X" n="0331c16"/><lb ed="R039" n="0644b01"/><cb:juan fun="open" n="1"><cb:mulu type="卷" n="1"/><cb:jhead>金刚经註正讹</cb:jhead></cb:juan> <lb ed="X" n="0331c17"/> <lb ed="X" n="0331c18"/><lb ed="R039" n="0644b02"/><byline cb:type="author">淸 长水 仲之屛 士石 甫彙纂</byline> <lb ed="X" n="0331c19"/><lb ed="R039" n="0644b03"/><byline cb:type="other">天都 王维新 际时 甫挍正</byline> <lb ed="X" n="0331c20"/><cb:div type="other"><cb:mulu type="其他" level="1">经题</cb:mulu> <lb ed="X" n="0331c21"/><lb ed="R039" n="0644b04"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX25p0331c2101">金刚般若波罗蜜经</p></cb:div> <lb ed="X" n="0331c22"/><lb ed="R039" n="0644b05"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX25p0331c2201">此经。<name role="" type="person">释迦文<persName>佛</persName></name>所说。阿难迦葉述之以垂世者。金 <lb ed="X" n="0331c23"/><lb ed="R039" n="0644b06"/>为万物之宝。其性最刚。遇火不变。喩人真性历劫 <lb ed="X" n="0331c24"/><lb ed="R039" n="0644b07"/>不壞。般若。智慧也。波罗。彼岸也。智慧明了之心。能 <pb ed="X" xml:id="X25.0489.0332a" n="0332a"/> <lb ed="X" n="0332a01"/><lb ed="R039" n="0644b08"/>断一切执著。便是金刚不壞之身。非精力如金之 <lb ed="X" n="0332a02"/><lb ed="R039" n="0644b09"/>刚。即无此智慧。故曰金刚般若。心迷则此岸。心悟 <lb ed="X" n="0332a03"/><lb ed="R039" n="0644b10"/>则彼岸。众生流浪生死。不離此岸。若能勤修般若。 <lb ed="X" n="0332a04"/><lb ed="R039" n="0644b11"/>離生死此岸。便到涅槃彼岸矣。无住般若。即为涅 <lb ed="X" n="0332a05"/><lb ed="R039" n="0644b12"/>槃彼岸。非般若外更有彼岸也。蜜训和。以一性和 <lb ed="X" n="0332a06"/><lb ed="R039" n="0644b13"/>合众性也。经训径。<persName>佛</persName>以言教明心之径路。是超生 <lb ed="X" n="0332a07"/><lb ed="R039" n="0644b14"/>死之捷径。夫具善根者。始诵经。终悟理。得坚固力。 <lb ed="X" n="0332a08"/><lb ed="R039" n="0644b15"/>金刚是也。具大智慧。般若是也。度生死海。登菩提 <lb ed="X" n="0332a09"/><lb ed="R039" n="0644b16"/>岸。波罗蜜是也。全经俱诠般若妙義。故<persName>如来</persName>号为 <lb ed="X" n="0332a10"/><lb ed="R039" n="0644b17"/>般若波罗蜜经。</p></cb:div></cb:div> <lb ed="X" n="0332a11"/><lb ed="R039" n="0644b18"/><cb:div type="other"><cb:mulu type="其他" level="1">法会因由分第一</cb:mulu><head>〇法会因由分第一</head> <lb ed="X" n="0332a12"/><lb ed="R039" n="0645a01"/><p xml:id="pX25p0332a1201">此经三十二分。乃梁时昭明太子萧统所分。自如 <lb ed="X" n="0332a13"/><lb ed="R039" n="0645a02"/>是至敷座。是说法众会之处。故称法会因由。</p> <lb ed="X" n="0332a14"/><lb ed="R039" n="0645a03"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX25p0332a1401">如是我闻。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0332a15"/><lb ed="R039" n="0645a04"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX25p0332a1501">自此至五十人俱。是一经总序。如者。揣摹之義。是 <lb ed="X" n="0332a16"/><lb ed="R039" n="0645a05"/>者。指证之辞。谓一经所言也。<persName>佛</persName>法无我。此云我者。 <lb ed="X" n="0332a17"/><lb ed="R039" n="0645a06"/>就阐扬<persName>佛</persName>法之身而言。阿难迦葉自谓也。闻者。耳 <lb ed="X" n="0332a18"/><lb ed="R039" n="0645a07"/>根发识。缘彼名句而生慧解也。阿难陞座说法。因 <lb ed="X" n="0332a19"/><lb ed="R039" n="0645a08"/>谓此经。所言如是之法。我从<persName>佛</persName>闻于某处某众等。 <lb ed="X" n="0332a20"/><lb ed="R039" n="0645a09"/>而初非有臆说也。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0332a21"/><lb ed="R039" n="0645a10"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX25p0332a2101">一时<persName>佛</persName>在<name role="" type="person">舍卫国</name><name role="" type="person">祇树给孤独园</name>。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0332a22"/><lb ed="R039" n="0645a11"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX25p0332a2201">西天东土。正朔不同。故不标年月。只云一时。乃機 <lb ed="X" n="0332a23"/><lb ed="R039" n="0645a12"/>缘会合。说此般若时也。诸方时际。延促不同。故但 <lb ed="X" n="0332a24"/><lb ed="R039" n="0645a13"/>言一。<persName>佛</persName>者觉也。内觉无诸妄念。外觉不染六尘。自 <pb ed="X" xml:id="X25.0489.0332b" n="0332b"/> <lb ed="X" n="0332b01"/><lb ed="R039" n="0645a14"/>觉觉人。觉行圆满。故独称<persName>佛</persName>。即<persName>世尊</persName>释迦牟尼<persName>佛</persName>。 <lb ed="X" n="0332b02"/><lb ed="R039" n="0645a15"/>名悉达多。父净梵王。摩耶其母也。在者。明其处所。 <lb ed="X" n="0332b03"/><lb ed="R039" n="0645a16"/>偶然卓锡。非是常居。<name role="" type="person">舍卫国</name>。在西域天竺之东。波 <lb ed="X" n="0332b04"/><lb ed="R039" n="0645a17"/>斯匿王所居。祇树。是匿王太子祇陀所种。因以为 <lb ed="X" n="0332b05"/><lb ed="R039" n="0645a18"/>名。<name role="" type="person">给孤独</name>。匿王大臣须达拏长者别号。园本祇陀 <lb ed="X" n="0332b06"/><lb ed="R039" n="0645b01"/>太子园。因须达常于其中佈施孤独贫人故即名 <lb ed="X" n="0332b07"/><lb ed="R039" n="0645b02"/><name role="" type="person">给孤独</name>。须达请<persName>佛</persName>说法。<persName>佛</persName>令先卜勝地。唯祇陀太 <lb ed="X" n="0332b08"/><lb ed="R039" n="0645b03"/>子园。方廣严洁。往白太子。太子戏曰。若布金满园。 <lb ed="X" n="0332b09"/><lb ed="R039" n="0645b04"/>我当卖之。须达归家运金。侧布八十顷。园幷满。太 <lb ed="X" n="0332b10"/><lb ed="R039" n="0645b05"/>子不复受金。同建法林精舍。请<persName>佛</persName>住此说法。二句 <lb ed="X" n="0332b11"/><lb ed="R039" n="0645b06"/>是记者以所闻所见。证<persName>如来</persName>现身说法。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0332b12"/><lb ed="R039" n="0645b07"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX25p0332b1201">与大比丘众千二百五十人俱。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0332b13"/><lb ed="R039" n="0645b08"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX25p0332b1301">与者。幷及之義。比丘。弟子之称。去恶取善为小比 <lb ed="X" n="0332b14"/><lb ed="R039" n="0645b09"/>丘。善恶俱遣名大比丘。大者。以其通达道理。犹高 <lb ed="X" n="0332b15"/><lb ed="R039" n="0645b10"/>座弟子。是阿罗汉之类。众者。理事和合。多而若一 <lb ed="X" n="0332b16"/><lb ed="R039" n="0645b11"/>也。<persName>佛</persName>成道时。先度憍陈如等五人。次度三迦葉。幷 <lb ed="X" n="0332b17"/><lb ed="R039" n="0645b12"/>其徒众千人。次度舍利<anchor xml:id="nkr_note_add_0332b1701" n="0332b1701"/><anchor xml:id="beg0332b1701" n="0332b1701"/>弗<anchor xml:id="end0332b1701"/>等百人。次度目犍连百 <lb ed="X" n="0332b18"/><lb ed="R039" n="0645b13"/>人。又耶舍长者五十人。一一法会。常随<persName>佛</persName>不舍。故 <lb ed="X" n="0332b19"/><lb ed="R039" n="0645b14"/>诸经首列大众。皆云千二百五十人俱。俱者。同处 <lb ed="X" n="0332b20"/><lb ed="R039" n="0645b15"/>园中听法也。此言<persName>佛</persName>在此地而从之者众。见能化 <lb ed="X" n="0332b21"/><lb ed="R039" n="0645b16"/>诸弟子处。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0332b22"/><lb ed="R039" n="0645b17"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX25p0332b2201">尔时<persName>世尊</persName>食时。著衣持钵。入舍卫大城乞食。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0332b23"/><lb ed="R039" n="0645b18"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX25p0332b2301">此为别序。尔时。当是时也。<persName>佛</persName>为世界之尊。故称世 <lb ed="X" n="0332b24"/><lb ed="R039" n="0646a01"/>尊。诸天神旦食。诸鬼夕食。诸<persName>佛</persName>日中食。食时者。午 <pb ed="X" xml:id="X25.0489.0332c" n="0332c"/> <lb ed="X" n="0332c01"/><lb ed="R039" n="0646a02"/>前辰巳之交。著衣者。服伽黎忍辱之衣。持钵者。将 <lb ed="X" n="0332c02"/><lb ed="R039" n="0646a03"/>维卫所传之钵。为显教示迹以出行也。入者。自城 <lb ed="X" n="0332c03"/><lb ed="R039" n="0646a04"/>外而入。舍卫大城。<name role="" type="person">舍卫国</name>之豐德城。即波斯匿王 <lb ed="X" n="0332c04"/><lb ed="R039" n="0646a05"/>所居。身为王子。而乞食自卑。盖以折<anchor xml:id="nkr_note_add_0332c0401" n="0332c0401"/><anchor xml:id="beg0332c0401" n="0332c0401"/>己<anchor xml:id="end0332c0401"/>憍慢。感化 <lb ed="X" n="0332c05"/><lb ed="R039" n="0646a06"/>众生。又使後世比丘不积聚财宝也。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0332c06"/><lb ed="R039" n="0646a07"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX25p0332c0601">于其城中次第乞<anchor xml:id="nkr_note_add_0332c0601" n="0332c0601"/><anchor xml:id="beg0332c0601" n="0332c0601"/>已<anchor xml:id="end0332c0601"/>。还至本处。饭食讫。收衣钵。洗足 <lb ed="X" n="0332c07"/><lb ed="R039" n="0646a08"/><anchor xml:id="nkr_note_add_0332c0701" n="0332c0701"/><anchor xml:id="beg0332c0701" n="0332c0701"/>已<anchor xml:id="end0332c0701"/>。敷座而坐。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0332c08"/><lb ed="R039" n="0646a09"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX25p0332c0801">次第乞。不是<persName>如来</persName>一身去乞。尙有千二百五十人 <lb ed="X" n="0332c09"/><lb ed="R039" n="0646a10"/>与俱者。迦葉行乞。捨富从贫。为贫者造福。空生行 <lb ed="X" n="0332c10"/><lb ed="R039" n="0646a11"/>乞。捨贫就富。为富者易施。<persName>佛</persName>皆诃之。次第者。平等 <lb ed="X" n="0332c11"/><lb ed="R039" n="0646a12"/>待人。无有选择分别。不越贫从富。不捨贱从贵。次 <lb ed="X" n="0332c12"/><lb ed="R039" n="0646a13"/>第遍及。彀足一<anchor xml:id="nkr_note_add_0332c1201" n="0332c1201"/><anchor xml:id="beg0332c1201" n="0332c1201"/>己<anchor xml:id="end0332c1201"/>一日之食。明日从未乞者起。乃 <lb ed="X" n="0332c13"/><lb ed="R039" n="0646a14"/>得周遍。见<persName>佛</persName>自如。无有忙迫。<anchor xml:id="nkr_note_add_0332c1301" n="0332c1301"/><anchor xml:id="beg0332c1301" n="0332c1301"/>已<anchor xml:id="end0332c1301"/>者。竟也。乞过则<anchor xml:id="nkr_note_add_0332c1302" n="0332c1302"/><anchor xml:id="beg0332c1302" n="0332c1302"/>已<anchor xml:id="end0332c1302"/>。 <lb ed="X" n="0332c14"/><lb ed="R039" n="0646a15"/>幷不留一毫未<anchor xml:id="nkr_note_add_0332c1401" n="0332c1401"/><anchor xml:id="beg0332c1401" n="0332c1401"/>已<anchor xml:id="end0332c1401"/>之想。本处。即给孤园。仍归祇园 <lb ed="X" n="0332c15"/><lb ed="R039" n="0646a16"/>食之。凡听法伺候者。此时皆饭食讫矣。收字。照上 <lb ed="X" n="0332c16"/><lb ed="R039" n="0646a17"/>著持二字。乃安置袈裟。浣涤盂钵。此日不再出也。 <lb ed="X" n="0332c17"/><lb ed="R039" n="0646a18"/>洗足者。<persName>佛</persName>行跣足。以水濯之。亦净身业意。洗去烦 <lb ed="X" n="0332c18"/><lb ed="R039" n="0646b01"/>恼垢染。显出淸净法身。故僧称为白足。敷。布也。布 <lb ed="X" n="0332c19"/><lb ed="R039" n="0646b02"/>座具而跏趺。正晏息入定也。凡卧则昏沉。行则掉 <lb ed="X" n="0332c20"/><lb ed="R039" n="0646b03"/>擧。坐则疲倦。唯跏趺打坐。是为正法。<persName>佛</persName>形相端严。 <lb ed="X" n="0332c21"/><lb ed="R039" n="0646b04"/>不左右顾盼如此。此段描写<persName>世尊</persName>及时中节。正显 <lb ed="X" n="0332c22"/><lb ed="R039" n="0646b05"/>甚深般若。不出寻常日用。<persName>佛</persName>直从乞食趺坐中。和 <lb ed="X" n="0332c23"/><lb ed="R039" n="0646b06"/>盘托出。俾上达根性。目击道存也。<name role="" type="person">周昭王</name>二十四 <lb ed="X" n="0332c24"/><lb ed="R039" n="0646b07"/>年甲寅岁四月八日。井泉溢。宫殿震。夜恒星不见。 <pb ed="X" xml:id="X25.0489.0333a" n="0333a"/> <lb ed="X" n="0333a01"/><lb ed="R039" n="0646b08"/>太史苏繇占为西方圣人生。其释迦之诞降欤。</p></cb:div></cb:div> <lb ed="X" n="0333a02"/><lb ed="R039" n="0646b09"/><cb:div type="other"><cb:mulu type="其他" level="1">善现起请分第二</cb:mulu><head>〇善现起请分第二</head> <lb ed="X" n="0333a03"/><lb ed="R039" n="0646b10"/><p xml:id="pX25p0333a0301">须菩提先赞<persName>如来</persName>而後请问。故云善现起请。</p> <lb ed="X" n="0333a04"/><lb ed="R039" n="0646b11"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX25p0333a0401">时长老须菩提。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0333a05"/><lb ed="R039" n="0646b12"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX25p0333a0501">时者。善现起问时也。德尊年劭曰长老。见与众比 <lb ed="X" n="0333a06"/><lb ed="R039" n="0646b13"/>丘不同。须菩提是梵语。此云空生。亦名善现。以其 <lb ed="X" n="0333a07"/><lb ed="R039" n="0646b14"/>顿悟空寂之性。真是菩提。故名须菩提。空中能生 <lb ed="X" n="0333a08"/><lb ed="R039" n="0646b15"/>万物。故名空生。空性随缘应现。利人利物。故又名 <lb ed="X" n="0333a09"/><lb ed="R039" n="0646b16"/>善现。凡与释迦问答者皆是。非止一人也。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0333a10"/><lb ed="R039" n="0646b17"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX25p0333a1001">在大众中。即从座起。偏袒右肩。右膝著地。合掌恭敬 <lb ed="X" n="0333a11"/><lb ed="R039" n="0646b18"/>而白<persName>佛</persName>言。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0333a12"/><lb ed="R039" n="0647a01"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX25p0333a1201">修行人了不求异。故云在大众中。即千二百五十 <lb ed="X" n="0333a13"/><lb ed="R039" n="0647a02"/>人内也。大众因听法而皆坐。独善现从座间起立 <lb ed="X" n="0333a14"/><lb ed="R039" n="0647a03"/>而请法自此至恭敬。乃弟子请法。先行五种威仪。 <lb ed="X" n="0333a15"/><lb ed="R039" n="0647a04"/>所谓三业虔诚也。北土谢过请罪。则肉袒。西土兴 <lb ed="X" n="0333a16"/><lb ed="R039" n="0647a05"/>敬行礼。则偏袒。其时所衣。则偏袒而挂之右肩。西 <lb ed="X" n="0333a17"/><lb ed="R039" n="0647a06"/>域衣制皆然。非善现独穿此也。右膝著地。今之跪 <lb ed="X" n="0333a18"/><lb ed="R039" n="0647a07"/>礼。不言左者。省文也。右是正道。左是邪道。正能去 <lb ed="X" n="0333a19"/><lb ed="R039" n="0647a08"/>邪。所以西土之仪。尙右为敬。合掌恭敬。只是求世 <lb ed="X" n="0333a20"/><lb ed="R039" n="0647a09"/>尊说法意。白。表白也。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0333a21"/><lb ed="R039" n="0647a10"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX25p0333a2101">稀有<persName>世尊</persName>。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0333a22"/><lb ed="R039" n="0647a11"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX25p0333a2201">善现不率尔而问。先用赞<persName>佛</persName>之辞以诚感动之。然 <lb ed="X" n="0333a23"/><lb ed="R039" n="0647a12"/>後启请。稀有者。<persName>佛</persName>性含容万法。非寻常所能。<persName>世尊</persName> <lb ed="X" n="0333a24"/><lb ed="R039" n="0647a13"/>者。智慧超过三界。神圣无有能及。德高无上。一切 <pb ed="X" xml:id="X25.0489.0333b" n="0333b"/> <lb ed="X" n="0333b01"/><lb ed="R039" n="0647a14"/>咸恭敬也。此从日用极寻常之内。觑破千古极非 <lb ed="X" n="0333b02"/><lb ed="R039" n="0647a15"/>常之人也。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0333b03"/><lb ed="R039" n="0647a16"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX25p0333b0301"><persName>如来</persName>善护念诸菩萨。善付嘱诸菩萨。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0333b04"/><lb ed="R039" n="0647a17"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX25p0333b0401">既称<persName>世尊</persName>。又称<persName>如来</persName>。盖<persName>如来</persName>是<persName>佛</persName>号。可以通称者。 <lb ed="X" n="0333b05"/><lb ed="R039" n="0647a18"/>如乃真性之本体。慧照而无有障碍。来乃真性之 <lb ed="X" n="0333b06"/><lb ed="R039" n="0647b01"/>应用。感通而无不昭彰。兼<persName>佛</persName>体用言。护念二句。正 <lb ed="X" n="0333b07"/><lb ed="R039" n="0647b02"/>所称稀有事。此先述<persName>佛</persName>之素行以启其慈也。护者 <lb ed="X" n="0333b08"/><lb ed="R039" n="0647b03"/>爱护。念者注念。谓<persName>如来</persName>慈悲深重。于亲得闻法者。 <lb ed="X" n="0333b09"/><lb ed="R039" n="0647b04"/>曲加爱惜顾念。与智慧力。令自成就。与化导力。令 <lb ed="X" n="0333b10"/><lb ed="R039" n="0647b05"/>亦度生也。付者委托。嘱者叮咛。谓<persName>如来</persName>智眼明净。 <lb ed="X" n="0333b11"/><lb ed="R039" n="0647b06"/>于天下後世不及亲闻者。能委曲诲示。反复精详。 <lb ed="X" n="0333b12"/><lb ed="R039" n="0647b07"/>令皆感悟。从大付小。为之授记。嘱大护小。使之有 <lb ed="X" n="0333b13"/><lb ed="R039" n="0647b08"/>成也。两称善者。当理会機。既不勉强以导。岂可声 <lb ed="X" n="0333b14"/><lb ed="R039" n="0647b09"/>色而求。但循循善诱。为最後垂笵而<anchor xml:id="nkr_note_add_0333b1401" n="0333b1401"/><anchor xml:id="beg0333b1401" n="0333b1401"/>已<anchor xml:id="end0333b1401"/>。诸者。不一 <lb ed="X" n="0333b15"/><lb ed="R039" n="0647b10"/>之義。菩之言照。萨之言见。此菩萨。乃初发心菩萨。 <lb ed="X" n="0333b16"/><lb ed="R039" n="0647b11"/>即下善男子善女人是也。梵语本云。菩提萨埵。兹 <lb ed="X" n="0333b17"/><lb ed="R039" n="0647b12"/>略其文而称菩萨。以便于称唤也。菩提花言觉。萨 <lb ed="X" n="0333b18"/><lb ed="R039" n="0647b13"/>埵华言有情。谓之觉有情者。能起善念。而犹未绝 <lb ed="X" n="0333b19"/><lb ed="R039" n="0647b14"/>情想也。若到<persName>佛</persName>地位。直谓之觉。而不言有情矣。诸 <lb ed="X" n="0333b20"/><lb ed="R039" n="0647b15"/>菩萨。则人之有情而向善者。故<persName>佛</persName>护嘱之。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0333b21"/><lb ed="R039" n="0647b16"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX25p0333b2101"><persName>世尊</persName>。善男子善女人。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0333b22"/><lb ed="R039" n="0647b17"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX25p0333b2201">凡有咨启。即称<persName>世尊</persName>。以表敬也。此下四句。乃发问 <lb ed="X" n="0333b23"/><lb ed="R039" n="0647b18"/>之端。善男女。在千二百五十人之外者。男子。该比 <lb ed="X" n="0333b24"/><lb ed="R039" n="0648a01"/>丘沙弥优婆塞三众。女人。该比丘尼沙弥尼优婆 <pb ed="X" xml:id="X25.0489.0333c" n="0333c"/> <lb ed="X" n="0333c01"/><lb ed="R039" n="0648a02"/>夷式叉摩那四众。即经末所谓比丘优婆等。<persName>佛</persName>欲 <lb ed="X" n="0333c02"/><lb ed="R039" n="0648a03"/>廣度男女皆向善也。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0333c03"/><lb ed="R039" n="0648a04"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX25p0333c0301">发阿耨多罗三藐三菩提心。应云何住。云何降伏其 <lb ed="X" n="0333c04"/><lb ed="R039" n="0648a05"/>心。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0333c05"/><lb ed="R039" n="0648a06"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX25p0333c0501">应字在云何上。见李腾芳及朱<g ref="#CB15895">㤝</g>劬诸本。此又深 <lb ed="X" n="0333c06"/><lb ed="R039" n="0648a07"/>体护嘱之心。以求诲示也。凡人有此心而溺于情 <lb ed="X" n="0333c07"/><lb ed="R039" n="0648a08"/>欲。则不能发生。譬如萌芽方茁而为物掩。则欲茁 <lb ed="X" n="0333c08"/><lb ed="R039" n="0648a09"/>而不得茁矣。发者。萌芽之谓。顺其所生也。阿是助 <lb ed="X" n="0333c09"/><lb ed="R039" n="0648a10"/>语词。耨多罗。犹言无上。三藐。正等也。三菩提。正觉 <lb ed="X" n="0333c10"/><lb ed="R039" n="0648a11"/>也。谓真性高出情欲。是无上。物物具足。是正等。光 <lb ed="X" n="0333c11"/><lb ed="R039" n="0648a12"/>明普照。无业缘染蔽。是正觉。上正字作证字解。下 <lb ed="X" n="0333c12"/><lb ed="R039" n="0648a13"/>正字作中正字解。谓男女发此善念。日用之间。酬 <lb ed="X" n="0333c13"/><lb ed="R039" n="0648a14"/>醋万变。应若何而优游闲定。得近自然。于无住中 <lb ed="X" n="0333c14"/><lb ed="R039" n="0648a15"/>而若有所住也。住者。止观之義。有真心。即有妄心。 <lb ed="X" n="0333c15"/><lb ed="R039" n="0648a16"/>须于邪心续起时。以大觉力降伏之。如制毒龙。如 <lb ed="X" n="0333c16"/><lb ed="R039" n="0648a17"/>缚猛虎。如御强寇。稍不能降。反为所中。所住者常。 <lb ed="X" n="0333c17"/><lb ed="R039" n="0648a18"/>则所伏者潜消而默化矣。二句是求一入门路径 <lb ed="X" n="0333c18"/><lb ed="R039" n="0648b01"/>也。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0333c19"/><lb ed="R039" n="0648b02"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX25p0333c1901"><persName>佛</persName>言。善哉善哉。须菩提。如汝所说<persName>如来</persName>善护念诸菩 <lb ed="X" n="0333c20"/><lb ed="R039" n="0648b03"/>萨。善付嘱诸菩萨。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0333c21"/><lb ed="R039" n="0648b04"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX25p0333c2101">善现所问。切于修心。妙称<persName>佛</persName>意。故<persName>佛</persName>印可云。善得 <lb ed="X" n="0333c22"/><lb ed="R039" n="0648b05"/>我心哉。善得我意哉。盖既赞其是。又呼而述其说 <lb ed="X" n="0333c23"/><lb ed="R039" n="0648b06"/>也。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0333c24"/><lb ed="R039" n="0648b07"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX25p0333c2401">汝今谛听。当为汝说。</p></cb:div> <pb ed="X" xml:id="X25.0489.0334a" n="0334a"/> <lb ed="X" n="0334a01"/><lb ed="R039" n="0648b08"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX25p0334a0101">谛听者。了达声尘。勿逐语言。详审而听也。<persName>佛</persName>将说 <lb ed="X" n="0334a02"/><lb ed="R039" n="0648b09"/>法。常先戒敕。令听者一心静默。我当以微妙之旨。 <lb ed="X" n="0334a03"/><lb ed="R039" n="0648b10"/>为汝委细言之。则所说者皆真谛矣。下文所称是 <lb ed="X" n="0334a04"/><lb ed="R039" n="0648b11"/>也。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0334a05"/><lb ed="R039" n="0648b12"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX25p0334a0501">善男子善女人发阿耨多罗三藐三菩提心。应如是 <lb ed="X" n="0334a06"/><lb ed="R039" n="0648b13"/>住。如是降伏其心。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0334a07"/><lb ed="R039" n="0648b14"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX25p0334a0701"><persName>佛</persName>就所问而答之。谓一切男女菩萨。若欲修行。发 <lb ed="X" n="0334a08"/><lb ed="R039" n="0648b15"/>无上真正无法不知之心。我有道理教汝。应如是 <lb ed="X" n="0334a09"/><lb ed="R039" n="0648b16"/>般若法。无有过。无有不及。恰好到此地位而住。如 <lb ed="X" n="0334a10"/><lb ed="R039" n="0648b17"/>是般若法。一切魔障恶道。尽行消归住处。而降伏 <lb ed="X" n="0334a11"/><lb ed="R039" n="0648b18"/>其妄想之心。盖悬指下文所答之意。二句须串看。 <lb ed="X" n="0334a12"/><lb ed="R039" n="0649a01"/>非一心住。又一心降伏也。盖于所当住者住之。则 <lb ed="X" n="0334a13"/><lb ed="R039" n="0649a02"/>所不当住者自然伏之矣。此非具戒定慧者不能 <lb ed="X" n="0334a14"/><lb ed="R039" n="0649a03"/>也。戒是防非止恶。定则寂静不动。慧乃明照先知。 <lb ed="X" n="0334a15"/><lb ed="R039" n="0649a04"/>如海中现万象。必需水淸。欲淸无过水静。欲静勿 <lb ed="X" n="0334a16"/><lb ed="R039" n="0649a05"/>令起波。止波似戒。水静似定。水淸似慧。所现物像。 <lb ed="X" n="0334a17"/><lb ed="R039" n="0649a06"/>似慧之达一切法。全在住与降伏处得之。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0334a18"/><lb ed="R039" n="0649a07"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX25p0334a1801">唯然。<persName>世尊</persName>。愿乐欲闻。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0334a19"/><lb ed="R039" n="0649a08"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX25p0334a1901"><persName>佛</persName>纔说应如是题头。未发明如是之实。善现即会 <lb ed="X" n="0334a20"/><lb ed="R039" n="0649a09"/><persName>佛</persName>意。不觉喜声难禁。唯然应诺。呼<persName>佛</persName>名号。谓我愿 <lb ed="X" n="0334a21"/><lb ed="R039" n="0649a10"/>倾心乐闻如是住二句之旨也。善现恐来世众生。 <lb ed="X" n="0334a22"/><lb ed="R039" n="0649a11"/>不能躬遇<persName>如来</persName>。更冀曲垂方便。俾众生因有言而 <lb ed="X" n="0334a23"/><lb ed="R039" n="0649a12"/>获无言。由文字而证实相。欲护念付嘱。垂诸无穷 <lb ed="X" n="0334a24"/><lb ed="R039" n="0649a13"/>也。一经之要。善现所问。不过住伏。<persName>如来</persName>所答。不出 <pb ed="X" xml:id="X25.0489.0334b" n="0334b"/> <lb ed="X" n="0334b01"/><lb ed="R039" n="0649a14"/>破执断疑而<anchor xml:id="nkr_note_add_0334b0101" n="0334b0101"/><anchor xml:id="beg0334b0101" n="0334b0101"/>已<anchor xml:id="end0334b0101"/>。</p></cb:div></cb:div> <lb ed="X" n="0334b02"/><lb ed="R039" n="0649a15"/><cb:div type="other"><cb:mulu type="其他" level="1">大乘正宗分第三</cb:mulu><head>〇大乘正宗分第三</head> <lb ed="X" n="0334b03"/><lb ed="R039" n="0649a16"/><p xml:id="pX25p0334b0301">此心不能降伏。为有我人众生寿者四种情妄。驰 <lb ed="X" n="0334b04"/><lb ed="R039" n="0649a17"/>逐去来。轮转不息。故令度九类生皆入无馀涅槃。 <lb ed="X" n="0334b05"/><lb ed="R039" n="0649a18"/>四相既尽。则此心不待别有降伏而自然寧谧。非 <lb ed="X" n="0334b06"/><lb ed="R039" n="0649b01"/>正宗而何。此分与四分是一头。犹大学之有圣经。 <lb ed="X" n="0334b07"/><lb ed="R039" n="0649b02"/>中庸之有天命章也。一经大旨。<anchor xml:id="nkr_note_add_0334b0701" n="0334b0701"/><anchor xml:id="beg0334b0701" n="0334b0701"/>已<anchor xml:id="end0334b0701"/>括于此二分。</p> <lb ed="X" n="0334b08"/><lb ed="R039" n="0649b03"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX25p0334b0801"><persName>佛</persName>告须菩提。诸菩萨摩诃萨。应如是降伏其心。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0334b09"/><lb ed="R039" n="0649b04"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX25p0334b0901">善现言善男女。此云菩萨者。盖未发心。则是凡夫。 <lb ed="X" n="0334b10"/><lb ed="R039" n="0649b05"/><anchor xml:id="nkr_note_add_0334b1001" n="0334b1001"/><anchor xml:id="beg0334b1001" n="0334b1001"/>已<anchor xml:id="end0334b1001"/>发心。则是菩萨也。摩诃萨者。心量宽廣。不可测 <lb ed="X" n="0334b11"/><lb ed="R039" n="0649b06"/>识。于诸菩萨中而又为大菩萨也。言大菩萨。亦不 <lb ed="X" n="0334b12"/><lb ed="R039" n="0649b07"/>过从此入门。入门之法。只是一个降伏其心。问先 <lb ed="X" n="0334b13"/><lb ed="R039" n="0649b08"/>住而答先降伏者。正以勇猛精进之法告也。人心 <lb ed="X" n="0334b14"/><lb ed="R039" n="0649b09"/>最难降伏。唯能以勇猛力量。精进神思。得步入步。 <lb ed="X" n="0334b15"/><lb ed="R039" n="0649b10"/>便是降伏工夫。故应如是。下文即降伏之所以然 <lb ed="X" n="0334b16"/><lb ed="R039" n="0649b11"/>也。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0334b17"/><lb ed="R039" n="0649b12"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX25p0334b1701">所有一切众生之类。若卵生。若胎生。若湿生。若化生。 <lb ed="X" n="0334b18"/><lb ed="R039" n="0649b13"/>若有色。若无色。若有想。若无想。若非有想非无想。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0334b19"/><lb ed="R039" n="0649b14"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX25p0334b1901">发心修<persName>佛</persName>行。以度生为要务。调摄众生。即是调摄 <lb ed="X" n="0334b20"/><lb ed="R039" n="0649b15"/>自心。故为降伏之实。自诸天及蠢动。皆不免有生。 <lb ed="X" n="0334b21"/><lb ed="R039" n="0649b16"/>所以谓之一切众生。该下九种言。类者。不可勝擧 <lb ed="X" n="0334b22"/><lb ed="R039" n="0649b17"/>也。若者。是一一指点处。合三界众生。有自壳而生 <lb ed="X" n="0334b23"/><lb ed="R039" n="0649b18"/>者。如大而凤鹳。细而蚁虱之属。有脱胎而生者。如 <lb ed="X" n="0334b24"/><lb ed="R039" n="0650a01"/>大而狮象。小而猫鼠之属。有依湿而生者。如鱼蟹 <pb ed="X" xml:id="X25.0489.0334c" n="0334c"/> <lb ed="X" n="0334c01"/><lb ed="R039" n="0650a02"/>及水族细虫。有从变化而生者。如蝉蝶等。四种单 <lb ed="X" n="0334c02"/><lb ed="R039" n="0650a03"/>指物言。不涉人类。若有色下。单指人言。不涉物类。 <lb ed="X" n="0334c03"/><lb ed="R039" n="0650a04"/>有色者。是有色身。溺于情欲之辈。无色者。虽有色 <lb ed="X" n="0334c04"/><lb ed="R039" n="0650a05"/>身。而断绝情欲之辈。有想者。近于神鬼之精灵。无 <lb ed="X" n="0334c05"/><lb ed="R039" n="0650a06"/>想者。等于冥顽之木石。非有想非无想者。似呆蠢 <lb ed="X" n="0334c06"/><lb ed="R039" n="0650a07"/>无思。而又非真呆蠢无思也。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0334c07"/><lb ed="R039" n="0650a08"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX25p0334c0701">我皆令入无馀涅槃而灭度之。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0334c08"/><lb ed="R039" n="0650a09"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX25p0334c0801">我指发菩提心者言。非<persName>佛</persName>自谓也。之字。指上九种 <lb ed="X" n="0334c09"/><lb ed="R039" n="0650a10"/>众生。涅槃者。<persName>如来</persName>真性明觉。超脱轮迴。与天地终 <lb ed="X" n="0334c10"/><lb ed="R039" n="0650a11"/>始。永无断续。乃修行之极则。由小乘声闻果。至大 <lb ed="X" n="0334c11"/><lb ed="R039" n="0650a12"/>乘十地菩萨。然後及等觉。及势至位。及观音位。乃 <lb ed="X" n="0334c12"/><lb ed="R039" n="0650a13"/>入<persName>如来</persName>而归涅槃。必历劫修持到此。众生各有涅 <lb ed="X" n="0334c13"/><lb ed="R039" n="0650a14"/>槃妙心。发心菩萨。皆当令之见性。悟入<persName>如来</persName>之大 <lb ed="X" n="0334c14"/><lb ed="R039" n="0650a15"/>涅槃。九种既分人物。便有灵蠢之殊。如何令皆灭 <lb ed="X" n="0334c15"/><lb ed="R039" n="0650a16"/>度。唯不分灵蠢而皆灭度。所以为无馀涅槃。四字 <lb ed="X" n="0334c16"/><lb ed="R039" n="0650a17"/>相连。灭度。不是生灭之灭。是言<persName>如来</persName>度人。妙于潜 <lb ed="X" n="0334c17"/><lb ed="R039" n="0650a18"/>移默化。使之尽行化度而毫无形迹也。然灭度工 <lb ed="X" n="0334c18"/><lb ed="R039" n="0650b01"/>夫。总不出降伏其心时耳。</p><p xml:id="pX25p0334c1811" cb:place="inline">〇十地。欢喜地。达物境 <lb ed="X" n="0334c19"/><lb ed="R039" n="0650b02"/>界。发光地。静极明生。離垢地。同异性灭。焰慧地。明 <lb ed="X" n="0334c20"/><lb ed="R039" n="0650b03"/>极觉满。现前地。同异不至。不动地。一真如心。难勝 <lb ed="X" n="0334c21"/><lb ed="R039" n="0650b04"/>地。性净明露。善慧地。发真如用。远行地。尽真如际。 <lb ed="X" n="0334c22"/><lb ed="R039" n="0650b05"/>法雲地。覆涅槃海。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0334c23"/><lb ed="R039" n="0650b06"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX25p0334c2301">如是灭度无量无数无边众生。实无众生得灭度者。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0334c24"/><lb ed="R039" n="0650b07"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX25p0334c2401">承上言。我虽开悟此等无可限量。无可计数。无有 <pb ed="X" xml:id="X25.0489.0335a" n="0335a"/> <lb ed="X" n="0335a01"/><lb ed="R039" n="0650b08"/>边际一切之众生。化之皆得成<persName>佛</persName>。亦适还其本然。 <lb ed="X" n="0335a02"/><lb ed="R039" n="0650b09"/>不以我之化度而成证果。何所加益。而谓我得灭 <lb ed="X" n="0335a03"/><lb ed="R039" n="0650b10"/>度之哉。</p><p xml:id="pX25p0335a0304" cb:place="inline">〇度生。经中共有四处。此是<persName>世尊</persName>離我度 <lb ed="X" n="0335a04"/><lb ed="R039" n="0650b11"/>生。于众生自完本性。实无有度。二是<persName>佛</persName>家亦无法 <lb ed="X" n="0335a05"/><lb ed="R039" n="0650b12"/>度生何由自知有度。三是不见度生之为真实。如 <lb ed="X" n="0335a06"/><lb ed="R039" n="0650b13"/>云大身之止为虚名。四是戒人莫执度生之相。总 <lb ed="X" n="0335a07"/><lb ed="R039" n="0650b14"/>之念念在度生。念念皆忘执也。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0335a08"/><lb ed="R039" n="0650b15"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX25p0335a0801">何以故。须菩提。若菩萨有我相。人相。众生相。寿者相。 <lb ed="X" n="0335a09"/><lb ed="R039" n="0650b16"/>即非菩萨。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0335a10"/><lb ed="R039" n="0650b17"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX25p0335a1001"><persName>佛</persName>问何由不见有度。遂呼善现而反言之曰。若菩 <lb ed="X" n="0335a11"/><lb ed="R039" n="0650b18"/>萨作一念。谓我当灭度众生。而谓我之一身可以 <lb ed="X" n="0335a12"/><lb ed="R039" n="0651a01"/>度之。则菩萨心中。不能了证无我。而有度生之我 <lb ed="X" n="0335a13"/><lb ed="R039" n="0651a02"/>相。见彼沾我功劳得度。即是人相。则前此九种众 <lb ed="X" n="0335a14"/><lb ed="R039" n="0651a03"/>生。便分灵蠢高下。而存一众生相。既有众生相。将 <lb ed="X" n="0335a15"/><lb ed="R039" n="0651a04"/>欲以我之身。永长于世而化度一切。便生寿者相。 <lb ed="X" n="0335a16"/><lb ed="R039" n="0651a05"/>如此。则妄念纷纭。不能降伏。自<anchor xml:id="nkr_note_add_0335a1601" n="0335a1601"/><anchor xml:id="beg0335a1601" n="0335a1601"/>己<anchor xml:id="end0335a1601"/>尽是生灭之相。 <lb ed="X" n="0335a17"/><lb ed="R039" n="0651a06"/>安能度人。则非发菩提心。修菩提行者矣。此论人 <lb ed="X" n="0335a18"/><lb ed="R039" n="0651a07"/>空以明无我能度。无众生得度之義。</p><p xml:id="pX25p0335a1815" cb:place="inline">〇人与我对。 <lb ed="X" n="0335a19"/><lb ed="R039" n="0651a08"/>自我之外。三界六道皆人也。众生与寿者对。自众 <lb ed="X" n="0335a20"/><lb ed="R039" n="0651a09"/>生而上。一切贤圣诸<persName>佛</persName>菩萨。皆寿者也。计著有诸 <lb ed="X" n="0335a21"/><lb ed="R039" n="0651a10"/><persName>佛</persName>菩萨涅槃。不生不死。便是寿者相也。了得四相。 <lb ed="X" n="0335a22"/><lb ed="R039" n="0651a11"/>直下顿空。则妄心顿灭。所以云应如是降伏其心。 <lb ed="X" n="0335a23"/><lb ed="R039" n="0651a12"/>降伏自相。即得自住无馀涅槃。亦能令众生安住 <lb ed="X" n="0335a24"/><lb ed="R039" n="0651a13"/>无馀涅槃。故上实无众生句。正降伏之要也。</p><p xml:id="pX25p0335a2418" cb:place="inline">〇我 <pb ed="X" xml:id="X25.0489.0335b" n="0335b"/> <lb ed="X" n="0335b01"/><lb ed="R039" n="0651a14"/>人四相。在根为见。在境为相。当境而起者多。故经 <lb ed="X" n="0335b02"/><lb ed="R039" n="0651a15"/>中多言四相。</p></cb:div></cb:div> <lb ed="X" n="0335b03"/><lb ed="R039" n="0651a16"/><cb:div type="other"><cb:mulu type="其他" level="1">妙行无住分第四</cb:mulu><head>〇妙行无住分第四</head> <lb ed="X" n="0335b04"/><lb ed="R039" n="0651a17"/><p xml:id="pX25p0335b0401"><persName>佛</persName>谓心有所住。即是愚痴。心无所住。乃是般若。自 <lb ed="X" n="0335b05"/><lb ed="R039" n="0651a18"/>色之一法。至菩提涅槃。俱不令有所住。不唯佈施 <lb ed="X" n="0335b06"/><lb ed="R039" n="0651b01"/>一法。乃至六波罗蜜。四无量心。亦无所住。其无住 <lb ed="X" n="0335b07"/><lb ed="R039" n="0651b02"/>而住之功。虽十方虚空之大。不可比量。故称妙行 <lb ed="X" n="0335b08"/><lb ed="R039" n="0651b03"/>无住。</p> <lb ed="X" n="0335b09"/><lb ed="R039" n="0651b04"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX25p0335b0901">复次。须菩提。菩萨于法。应无所住。行于佈施。所谓不 <lb ed="X" n="0335b10"/><lb ed="R039" n="0651b05"/>住色佈施。不住声香味触法佈施。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0335b11"/><lb ed="R039" n="0651b06"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX25p0335b1101">此答应云何住之问见如是住。以无住为住也。上 <lb ed="X" n="0335b12"/><lb ed="R039" n="0651b07"/>说无四相。此问正发明无相之旨。是时善现从座 <lb ed="X" n="0335b13"/><lb ed="R039" n="0651b08"/>起立。故<persName>世尊</persName>使复坐于位次而告之曰。人心原无 <lb ed="X" n="0335b14"/><lb ed="R039" n="0651b09"/>住所。但菩萨修行。離不得一法字。度生又执不得 <lb ed="X" n="0335b15"/><lb ed="R039" n="0651b10"/>一法字。法即无四相之法也。极意执著四相。便不 <lb ed="X" n="0335b16"/><lb ed="R039" n="0651b11"/>得空诸所有。故求正觉者。应当无所住著。更当以 <lb ed="X" n="0335b17"/><lb ed="R039" n="0651b12"/>我无住者。教化众生。行于佈施。而令众生之心亦 <lb ed="X" n="0335b18"/><lb ed="R039" n="0651b13"/>无住著。篇中七住字。上六住。俱作执著解。末住字。 <lb ed="X" n="0335b19"/><lb ed="R039" n="0651b14"/>作止住解。即以六度中佈施一节言之。亦不可以 <lb ed="X" n="0335b20"/><lb ed="R039" n="0651b15"/>执著行之也。布。普。施。散也。此段不褈佈施。<persName>世尊</persName>仍 <lb ed="X" n="0335b21"/><lb ed="R039" n="0651b16"/>为大众说法。而借佈施一事。以发明无住相耳。不 <lb ed="X" n="0335b22"/><lb ed="R039" n="0651b17"/>住色等佈施。是以无住行施也。二句顶上来。佈施 <lb ed="X" n="0335b23"/><lb ed="R039" n="0651b18"/>而单说色者。凡人之念。只为功德修于目前。福报 <lb ed="X" n="0335b24"/><lb ed="R039" n="0652a01"/>留于身後。便刻刻为自<anchor xml:id="nkr_note_add_0335b2401" n="0335b2401"/><anchor xml:id="beg0335b2401" n="0335b2401"/>己<anchor xml:id="end0335b2401"/>地步。非普度之大愿矣。 <pb ed="X" xml:id="X25.0489.0335c" n="0335c"/> <lb ed="X" n="0335c01"/><lb ed="R039" n="0652a02"/>故言不住色佈施。不特于六尘中。生此吝惜眷恋 <lb ed="X" n="0335c02"/><lb ed="R039" n="0652a03"/>而为住。即使尽蠲一切。其不忘福报之心。终著色 <lb ed="X" n="0335c03"/><lb ed="R039" n="0652a04"/>相。身不著触。如冷暖劳佚之类。意不著法。如晨早 <lb ed="X" n="0335c04"/><lb ed="R039" n="0652a05"/>想日中所为。夜眠思明日欲行之事。若離六尘。即 <lb ed="X" n="0335c05"/><lb ed="R039" n="0652a06"/>落断灭。若不離六尘。又起轮迴。菩提之心息矣。众 <lb ed="X" n="0335c06"/><lb ed="R039" n="0652a07"/>生得灭度乎。<persName>佛</persName>所谓不住者。非離非即也。</p><p xml:id="pX25p0335c0617" cb:place="inline">〇六度。 <lb ed="X" n="0335c07"/><lb ed="R039" n="0652a08"/>一曰佈施。为檀波罗蜜。二曰持戒。为尸波罗蜜。三 <lb ed="X" n="0335c08"/><lb ed="R039" n="0652a09"/>曰忍辱。为羼提波罗蜜。四曰精进。为毘離耶波罗 <lb ed="X" n="0335c09"/><lb ed="R039" n="0652a10"/>蜜。五曰禅定。为禅波罗蜜。六曰智慧。为般若波罗 <lb ed="X" n="0335c10"/><lb ed="R039" n="0652a11"/>蜜。六者全。为到彼岸。故曰六度。</p><p xml:id="pX25p0335c1013" cb:place="inline">〇六根。眼耳鼻舌 <lb ed="X" n="0335c11"/><lb ed="R039" n="0652a12"/>身意。如眼为色根。耳为声根等是也。六尘。色声香 <lb ed="X" n="0335c12"/><lb ed="R039" n="0652a13"/>味触法。如色为眼尘。声为耳尘等是也。六贼根与 <lb ed="X" n="0335c13"/><lb ed="R039" n="0652a14"/>尘相引。淆乱真性也。五蕴。一曰色。著念物色。二曰 <lb ed="X" n="0335c14"/><lb ed="R039" n="0652a15"/>受。心自领纳。三曰想。思惟不<anchor xml:id="nkr_note_add_0335c1401" n="0335c1401"/><anchor xml:id="beg0335c1401" n="0335c1401"/>已<anchor xml:id="end0335c1401"/>。四曰行。造作流转。 <lb ed="X" n="0335c15"/><lb ed="R039" n="0652a16"/>五曰识。分别取捨。以其积聚。谓之五蕴。又遮掩本 <lb ed="X" n="0335c16"/><lb ed="R039" n="0652a17"/>性为五阴也。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0335c17"/><lb ed="R039" n="0652a18"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX25p0335c1701">须菩提。菩萨应如是佈施。不住于相。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0335c18"/><lb ed="R039" n="0652b01"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX25p0335c1801">是字。即指上不住六尘。相即六尘之相也。<persName>佛</persName>又谓 <lb ed="X" n="0335c19"/><lb ed="R039" n="0652b02"/>善现转教菩萨。应如是行施。了达体空。不住于相。 <lb ed="X" n="0335c20"/><lb ed="R039" n="0652b03"/>盖欲菩萨降伏其心也。夫不住六尘之法。即真空 <lb ed="X" n="0335c21"/><lb ed="R039" n="0652b04"/>常住之法。以是行施。则内不见有能施之我。外不 <lb ed="X" n="0335c22"/><lb ed="R039" n="0652b05"/>见有受施之人。中不见有所施之物。虽终日施。尽 <lb ed="X" n="0335c23"/><lb ed="R039" n="0652b06"/>人施。而实未尝施。是为不住相之施。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0335c24"/><lb ed="R039" n="0652b07"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX25p0335c2401">何以故。若菩萨不住相佈施。其福德不可思量。</p></cb:div> <pb ed="X" xml:id="X25.0489.0336a" n="0336a"/> <lb ed="X" n="0336a01"/><lb ed="R039" n="0652b08"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX25p0336a0101">善现问施本求福。曰不住于相。其意云何。<persName>佛</persName>答云。 <lb ed="X" n="0336a02"/><lb ed="R039" n="0652b09"/>学道之人。以法性了彻为福德。不以世缘豐厚为 <lb ed="X" n="0336a03"/><lb ed="R039" n="0652b10"/>福德。人疑離相佈施。或无福报。岂知世福有尽。性 <lb ed="X" n="0336a04"/><lb ed="R039" n="0652b11"/>福无穷。此不住相之施。虽不徼福。历千劫而不古。 <lb ed="X" n="0336a05"/><lb ed="R039" n="0652b12"/>超三界以长今。其福德何可思惟量度耶。此非以 <lb ed="X" n="0336a06"/><lb ed="R039" n="0652b13"/>果报引诱众生。只缘众生佈施一念。求福者多。故 <lb ed="X" n="0336a07"/><lb ed="R039" n="0652b14"/>以福德耸动之。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0336a08"/><lb ed="R039" n="0652b15"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX25p0336a0801">须菩提。于意云何。东方虚空可思量不。不也<persName>世尊</persName>。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0336a09"/><lb ed="R039" n="0652b16"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX25p0336a0901">于意云何者。是教善现于意中自去忖𢜬一番也。 <lb ed="X" n="0336a10"/><lb ed="R039" n="0652b17"/>菩萨教人。每每劈头提唤。使之自证自验。正提撕 <lb ed="X" n="0336a11"/><lb ed="R039" n="0652b18"/>警觉谆切处。盖鼓舞機关。勝于当场棒喝也。经中 <lb ed="X" n="0336a12"/><lb ed="R039" n="0653a01"/>三十个于意云何。及何以故。皆作是解。菩萨行施。 <lb ed="X" n="0336a13"/><lb ed="R039" n="0653a02"/>心无希求。获福如虚空之不可量。故又以虚空喩 <lb ed="X" n="0336a14"/><lb ed="R039" n="0653a03"/>福德。以无。为福。非有心可较也。<persName>佛</persName>在西方。远对东 <lb ed="X" n="0336a15"/><lb ed="R039" n="0653a04"/>方。故问东方虚空。可以意料穷尽否。善现谓东方 <lb ed="X" n="0336a16"/><lb ed="R039" n="0653a05"/>虚空。我思量之。实无可思量也。故言弗也<persName>世尊</persName>。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0336a17"/><lb ed="R039" n="0653a06"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX25p0336a1701">须菩提。南西北方四维上下虚空。可思量不。不也。世 <lb ed="X" n="0336a18"/><lb ed="R039" n="0653a07"/>尊。须菩提。菩萨无住相佈施。福德亦复如是不可思 <lb ed="X" n="0336a19"/><lb ed="R039" n="0653a08"/>量。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0336a20"/><lb ed="R039" n="0653a09"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX25p0336a2001">四维。四隅。上天。下地也。<persName>佛</persName>又问南西北方。及乾艮 <lb ed="X" n="0336a21"/><lb ed="R039" n="0653a10"/>巽坤四隅天地虚空法界。合之为十方。<persName>佛</persName>眼立见 <lb ed="X" n="0336a22"/><lb ed="R039" n="0653a11"/>十方世界。故借此以比福德之廣远。须菩提会<persName>佛</persName> <lb ed="X" n="0336a23"/><lb ed="R039" n="0653a12"/>意。有十方。便有处所。而此十方尽属虚空。无有边 <lb ed="X" n="0336a24"/><lb ed="R039" n="0653a13"/>际不可思惟量度。故又云弗也<persName>世尊</persName>。虚空中本无 <pb ed="X" xml:id="X25.0489.0336b" n="0336b"/> <lb ed="X" n="0336b01"/><lb ed="R039" n="0653a14"/>东南西北。若见东南西北。亦是住相。不得解脱。<persName>佛</persName> <lb ed="X" n="0336b02"/><lb ed="R039" n="0653a15"/>性本无我人众生寿者。若有四相可见。亦是住相 <lb ed="X" n="0336b03"/><lb ed="R039" n="0653a16"/>佈施。若菩萨将住相求福之念。一反虚空。则妄心 <lb ed="X" n="0336b04"/><lb ed="R039" n="0653a17"/>尽而妄相亦除。只有性福无边。亦复如上所云十 <lb ed="X" n="0336b05"/><lb ed="R039" n="0653a18"/>方之无穷尽矣。此段正言不求福德而福德自至。 <lb ed="X" n="0336b06"/><lb ed="R039" n="0653b01"/>盖以其无执著也。空虽无相。非谓无空。福虽不住。 <lb ed="X" n="0336b07"/><lb ed="R039" n="0653b02"/>非谓无福。况乎世界有尽。空虚无穷。有漏有穷。无 <lb ed="X" n="0336b08"/><lb ed="R039" n="0653b03"/>漏无尽。然则无住之福。实称法界。岂思虑所能及 <lb ed="X" n="0336b09"/><lb ed="R039" n="0653b04"/>哉。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0336b10"/><lb ed="R039" n="0653b05"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX25p0336b1001">须菩提。菩萨但应如所教住。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0336b11"/><lb ed="R039" n="0653b06"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX25p0336b1101">所教。即上无住相佈施之教。<persName>佛</persName>又恐人生果报心。 <lb ed="X" n="0336b12"/><lb ed="R039" n="0653b07"/>又呼其名。汝转教诸菩萨。但当依我所说之教。不 <lb ed="X" n="0336b13"/><lb ed="R039" n="0653b08"/>住于相而降伏其心。则此心便有定向而得所住 <lb ed="X" n="0336b14"/><lb ed="R039" n="0653b09"/>止矣。此言法空。盖结无住相而幷结降伏也。要见 <lb ed="X" n="0336b15"/><lb ed="R039" n="0653b10"/>无住行施。乃发心者吃紧工夫。不得分为两事。自 <lb ed="X" n="0336b16"/><lb ed="R039" n="0653b11"/>此以上。<anchor xml:id="nkr_note_add_0336b1601" n="0336b1601"/><anchor xml:id="beg0336b1601" n="0336b1601"/>已<anchor xml:id="end0336b1601"/>竟降伏安住之问矣。</p></cb:div></cb:div> <lb ed="X" n="0336b17"/><lb ed="R039" n="0653b12"/><cb:div type="other"><cb:mulu type="其他" level="1">如理实见分第五</cb:mulu><head>〇如理实见分第五</head> <lb ed="X" n="0336b18"/><lb ed="R039" n="0653b13"/><p xml:id="pX25p0336b1801">上言降住之法。俱不住相。则<persName>佛</persName>果远矣。将无落断 <lb ed="X" n="0336b19"/><lb ed="R039" n="0653b14"/>灭见乎。岂知<persName>如来</persName>正不在远。著相即迷。離相即显。 <lb ed="X" n="0336b20"/><lb ed="R039" n="0653b15"/>所以汰其空见也。</p> <lb ed="X" n="0336b21"/><lb ed="R039" n="0653b16"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX25p0336b2101">须菩提。于意云何。可以身相见<persName>如来</persName>不。不也<persName>世尊</persName>。不 <lb ed="X" n="0336b22"/><lb ed="R039" n="0653b17"/>可以身相得见<persName>如来</persName>。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0336b23"/><lb ed="R039" n="0653b18"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX25p0336b2301">自此至十六分。反复发明住心降心之義。亦犹学 <lb ed="X" n="0336b24"/><lb ed="R039" n="0654a01"/>庸之分章也。不住相之外。更无降伏。是住義甚为 <pb ed="X" xml:id="X25.0489.0336c" n="0336c"/> <lb ed="X" n="0336c01"/><lb ed="R039" n="0654a02"/>紧要。故又阐发上文无住相之旨。是现身说法处。 <lb ed="X" n="0336c02"/><lb ed="R039" n="0654a03"/>上言无相无住。皆无心之修。<persName>佛</persName>恐其犹疑有身。故 <lb ed="X" n="0336c03"/><lb ed="R039" n="0654a04"/>呼而使其自思。此两身相。幷下一句身相。皆指色 <lb ed="X" n="0336c04"/><lb ed="R039" n="0654a05"/>身言。此两<persName>如来</persName>。皆指<persName>佛</persName>性。即<persName>佛</persName>法身。此是以色勘 <lb ed="X" n="0336c05"/><lb ed="R039" n="0654a06"/>验。是色非六尘粗色。乃发菩提所求<persName>佛</persName>身相好之 <lb ed="X" n="0336c06"/><lb ed="R039" n="0654a07"/>色。若果于此不惑方堪付嘱。故以彼眼所见验之 <lb ed="X" n="0336c07"/><lb ed="R039" n="0654a08"/>问果可以现在说法之身相见<persName>如来</persName>否。乃总收住 <lb ed="X" n="0336c08"/><lb ed="R039" n="0654a09"/>伏二处文字也。时善现当下直认云弗也。又称世 <lb ed="X" n="0336c09"/><lb ed="R039" n="0654a10"/>尊而言。色身有相。地水火风。假合成人。法身无相。 <lb ed="X" n="0336c10"/><lb ed="R039" n="0654a11"/>绝诸形体。不可以今日说法之身相。得执著之以 <lb ed="X" n="0336c11"/><lb ed="R039" n="0654a12"/>见<persName>如来</persName>也。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0336c12"/><lb ed="R039" n="0654a13"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX25p0336c1201">何以故。<persName>如来</persName>所说身相。即非身相。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0336c13"/><lb ed="R039" n="0654a14"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX25p0336c1301">善现随自发明其意曰。何故不可身相见<persName>如来</persName>。即 <lb ed="X" n="0336c14"/><lb ed="R039" n="0654a15"/>自答云。原<persName>佛</persName>所说色身之相。原无法身真实之相。 <lb ed="X" n="0336c15"/><lb ed="R039" n="0654a16"/>即犹是也。非。犹不也。文法似倒。正言。不是也。<persName>如来</persName> <lb ed="X" n="0336c16"/><lb ed="R039" n="0654a17"/>以法为身。身相。不过真身所现之影像。若执影像。 <lb ed="X" n="0336c17"/><lb ed="R039" n="0654a18"/>误 真身则<persName>如来</persName>掩矣。故不可得见也。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0336c18"/><lb ed="R039" n="0654b01"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX25p0336c1801"><persName>佛</persName>告须菩提。凡所有相。皆是虚妄。若见诸相非相。即 <lb ed="X" n="0336c19"/><lb ed="R039" n="0654b02"/>见<persName>如来</persName>。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0336c20"/><lb ed="R039" n="0654b03"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX25p0336c2001"><persName>佛</persName>因其悟色身非相。遂扩之云。汝知身相。不是法 <lb ed="X" n="0336c21"/><lb ed="R039" n="0654b04"/>身真实之相。则不独<persName>佛</persName>身然也。有相之相。中无真 <lb ed="X" n="0336c22"/><lb ed="R039" n="0654b05"/>实之理。凡世间所有变现之相。尽属虚空妄设。无 <lb ed="X" n="0336c23"/><lb ed="R039" n="0654b06"/>有实际。若能灼见纷纷外相。不是实相。则不止<persName>佛</persName> <lb ed="X" n="0336c24"/><lb ed="R039" n="0654b07"/>有法身之非相。一切众生。皆有一非相之相矣。一 <pb ed="X" xml:id="X25.0489.0337a" n="0337a"/> <lb ed="X" n="0337a01"/><lb ed="R039" n="0654b08"/>切众生既有非相之相。则一切众生能见此非相。 <lb ed="X" n="0337a02"/><lb ed="R039" n="0654b09"/>便生智慧。本性<persName>如来</persName>。若真见之矣。何必但认<persName>佛</persName>为 <lb ed="X" n="0337a03"/><lb ed="R039" n="0654b10"/><persName>如来</persName>耶。此二句。明说人人有<persName>佛</persName>心。而不可存<persName>佛</persName>相 <lb ed="X" n="0337a04"/><lb ed="R039" n="0654b11"/><persName>佛</persName>心刻刻在念。无相而相真。<persName>佛</persName>相或留于世。有相 <lb ed="X" n="0337a05"/><lb ed="R039" n="0654b12"/>而相假。见得即心即<persName>佛</persName>。不落障碍。方为无住相也。</p> <lb ed="X" n="0337a06"/><lb ed="R039" n="0654b13"/><p xml:id="pX25p0337a0601">〇见<persName>如来</persName>凡四处。此是执色身。则不得真性。二是 <lb ed="X" n="0337a07"/><lb ed="R039" n="0654b14"/>色身有壞时。唯性为真实。三是不離色身而想真 <lb ed="X" n="0337a08"/><lb ed="R039" n="0654b15"/>性。四是不即色身而得真性。恐学<persName>佛</persName>者就<persName>佛</persName>身起 <lb ed="X" n="0337a09"/><lb ed="R039" n="0654b16"/>念。故屡谕之。要识自<anchor xml:id="nkr_note_add_0337a0901" n="0337a0901"/><anchor xml:id="beg0337a0901" n="0337a0901"/>己<anchor xml:id="end0337a0901"/>本性。即是<persName>如来</persName>耳。</p></cb:div></cb:div> <lb ed="X" n="0337a10"/><lb ed="R039" n="0654b17"/><cb:div type="other"><cb:mulu type="其他" level="1">正信稀有分第六</cb:mulu><head>〇正信稀有分第六</head> <lb ed="X" n="0337a11"/><lb ed="R039" n="0654b18"/><p xml:id="pX25p0337a1101">今之信般若者。皆昔于无量<persName>佛</persName>所深种善根而来。 <lb ed="X" n="0337a12"/><lb ed="R039" n="0655a01"/>夫般若之心。乃名正信。得福无量。则不复执相滞 <lb ed="X" n="0337a13"/><lb ed="R039" n="0655a02"/>见。而堕虚妄。然不执相滞见之法。亦欲令捨。何况 <lb ed="X" n="0337a14"/><lb ed="R039" n="0655a03"/>执相滞见之非法而不捨者。非愚而何。</p> <lb ed="X" n="0337a15"/><lb ed="R039" n="0655a04"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX25p0337a1501">须菩提白<persName>佛</persName>言。<persName>世尊</persName>。颇有众生。得闻如是言说章句。 <lb ed="X" n="0337a16"/><lb ed="R039" n="0655a05"/>生实信不。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0337a17"/><lb ed="R039" n="0655a06"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX25p0337a1701">善现闻不可身相见<persName>如来</persName>之说。恐人因此一言。而 <lb ed="X" n="0337a18"/><lb ed="R039" n="0655a07"/>幷<persName>佛</persName>言皆属空虚。故白<persName>佛</persName>言。颇有。疑其未必有也。 <lb ed="X" n="0337a19"/><lb ed="R039" n="0655a08"/>众生得闻应如是住。与不住于相等言说。及经中 <lb ed="X" n="0337a20"/><lb ed="R039" n="0655a09"/>一章一句。生信心而奉持否乎。信<persName>佛</persName>者有。实信为 <lb ed="X" n="0337a21"/><lb ed="R039" n="0655a10"/>难。实信者。非泛然浮慕也。法花会上。犹有五千退 <lb ed="X" n="0337a22"/><lb ed="R039" n="0655a11"/>席声闻。况求实信于末世众生。其可必乎。此虑末 <lb ed="X" n="0337a23"/><lb ed="R039" n="0655a12"/>世不见<persName>佛</persName>相。但闻<persName>佛</persName>言而生懈心。故有是问。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0337a24"/><lb ed="R039" n="0655a13"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX25p0337a2401"><persName>佛</persName>告须菩提。莫作是说。<persName>如来</persName>灭後後五百岁。有持戒 <pb ed="X" xml:id="X25.0489.0337b" n="0337b"/> <lb ed="X" n="0337b01"/><lb ed="R039" n="0655a14"/>修福者。于此章句。能生信心。以此为实。当知是人。不 <lb ed="X" n="0337b02"/><lb ed="R039" n="0655a15"/>于一<persName>佛</persName>二<persName>佛</persName>三四五<persName>佛</persName>而种善根。<anchor xml:id="nkr_note_add_0337b0201" n="0337b0201"/><anchor xml:id="beg0337b0201" n="0337b0201"/>已<anchor xml:id="end0337b0201"/>于无量千万<persName>佛</persName> <lb ed="X" n="0337b03"/><lb ed="R039" n="0655a16"/>所种诸善根。闻是章句。乃至一念生净信者。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0337b04"/><lb ed="R039" n="0655a17"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX25p0337b0401"><persName>佛</persName>诃善现云。莫作是生实信之说。此中章句。不论 <lb ed="X" n="0337b05"/><lb ed="R039" n="0655a18"/>世代远近。无有不信者。五百岁。是<persName>如来</persName>约略之时。 <lb ed="X" n="0337b06"/><lb ed="R039" n="0655b01"/>世运以五百岁而一治乱。此时出而复为化度。所 <lb ed="X" n="0337b07"/><lb ed="R039" n="0655b02"/>以视五百岁为期也。不唯我现在时。闻此般若法 <lb ed="X" n="0337b08"/><lb ed="R039" n="0655b03"/>门。不以为难。即使<persName>如来</persName>于五百岁之前说此言。而 <lb ed="X" n="0337b09"/><lb ed="R039" n="0655b04"/>五百岁後仅有言在。其有持<persName>佛</persName>戒而修福德者。遇 <lb ed="X" n="0337b10"/><lb ed="R039" n="0655b05"/>此章句能生信心。汝所谓实信者。寧有他哉。正以 <lb ed="X" n="0337b11"/><lb ed="R039" n="0655b06"/>此为实也。一<persName>佛</persName>出世。谓之一<persName>佛</persName>。当知斯人之善根 <lb ed="X" n="0337b12"/><lb ed="R039" n="0655b07"/><anchor xml:id="nkr_note_add_0337b1201" n="0337b1201"/><anchor xml:id="beg0337b1201" n="0337b1201"/>已<anchor xml:id="end0337b1201"/>深。不特于一二善人。及三四五之善人。持戒修 <lb ed="X" n="0337b13"/><lb ed="R039" n="0655b08"/>福。得此善根。<anchor xml:id="nkr_note_add_0337b1301" n="0337b1301"/><anchor xml:id="beg0337b1301" n="0337b1301"/>已<anchor xml:id="end0337b1301"/>于无可限量之善人。至千万善中。 <lb ed="X" n="0337b14"/><lb ed="R039" n="0655b09"/>会著源头。得此种子。根深蒂固。故闻此章句。乃至 <lb ed="X" n="0337b15"/><lb ed="R039" n="0655b10"/>无住相一念中。生净信心。信此经能除一切烦恼。 <lb ed="X" n="0337b16"/><lb ed="R039" n="0655b11"/>成就出世功德。则是<persName>如来</persName>之言。虽世远人湮而且 <lb ed="X" n="0337b17"/><lb ed="R039" n="0655b12"/>信从。况近代乎。实信者。真确不虚。净信者。纯一不 <lb ed="X" n="0337b18"/><lb ed="R039" n="0655b13"/>杂。盖至净信。则实又不足言矣。</p><p xml:id="pX25p0337b1813" cb:place="inline">〇信心。经中凡四 <lb ed="X" n="0337b19"/><lb ed="R039" n="0655b14"/>处。此是种善根之人难得。二是能離相之人稀有。 <lb ed="X" n="0337b20"/><lb ed="R039" n="0655b15"/>三是称其人功德之大。四是引劝众生。前云善护 <lb ed="X" n="0337b21"/><lb ed="R039" n="0655b16"/>嘱。正于此等人。所谓善男女诸菩萨是也。令入无 <lb ed="X" n="0337b22"/><lb ed="R039" n="0655b17"/>馀涅槃。其根器辨于此。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0337b23"/><lb ed="R039" n="0655b18"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX25p0337b2301">须菩提。<persName>如来</persName>悉知悉见是诸众生。得如是无量福德。 <lb ed="X" n="0337b24"/><lb ed="R039" n="0656a01"/>何以故。是诸众生。无复我相。人相。众生相。寿者相。无 <pb ed="X" xml:id="X25.0489.0337c" n="0337c"/> <lb ed="X" n="0337c01"/><lb ed="R039" n="0656a02"/>法相。亦无非法相。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0337c02"/><lb ed="R039" n="0656a03"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX25p0337c0201">即此净信一念。正<persName>佛</persName>与众生平等之心。<persName>如来</persName>即从 <lb ed="X" n="0337c03"/><lb ed="R039" n="0656a04"/>今日照见未来众生。从历劫修行。得如是无量福 <lb ed="X" n="0337c04"/><lb ed="R039" n="0656a05"/>德。何以故者。发明无量福德句也。後世众生中特 <lb ed="X" n="0337c05"/><lb ed="R039" n="0656a06"/>出其人是诸淸净心之众生。夙世陶镕。尽空诸相。 <lb ed="X" n="0337c06"/><lb ed="R039" n="0656a07"/>无复一毫迷恋。不唯我人等相皆空。幷法相与非 <lb ed="X" n="0337c07"/><lb ed="R039" n="0656a08"/>法相。一切淸净。故得<persName>如来</persName>知见最深也。无法相者。 <lb ed="X" n="0337c08"/><lb ed="R039" n="0656a09"/>章句说法。难于拘泥。无著有心也。无非法相者。法 <lb ed="X" n="0337c09"/><lb ed="R039" n="0656a10"/>以垂教。不可不遵。幷无著无心也。凡此皆为净信。 <lb ed="X" n="0337c10"/><lb ed="R039" n="0656a11"/>而慧性即<persName>如来</persName>。所以得福无量也。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0337c11"/><lb ed="R039" n="0656a12"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX25p0337c1101">何以故。是诸众生。若心取相。则为著我人众生寿者。 <lb ed="X" n="0337c12"/><lb ed="R039" n="0656a13"/>若取法相。即著我人众生寿者。何以故。若取非法相。 <lb ed="X" n="0337c13"/><lb ed="R039" n="0656a14"/>即著我人众生寿者。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0337c14"/><lb ed="R039" n="0656a15"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX25p0337c1401">何故要无诸相。此下反言之。是诸众生。若心中先 <lb ed="X" n="0337c15"/><lb ed="R039" n="0656a16"/>有一相而取之。以为我或求西方。或求天上。或求 <lb ed="X" n="0337c16"/><lb ed="R039" n="0656a17"/>後世为人。则为著四相而念不净。此句多一为字 <lb ed="X" n="0337c17"/><lb ed="R039" n="0656a18"/>者。以四相本无。而我自为此相耳。若以世故留心。 <lb ed="X" n="0337c18"/><lb ed="R039" n="0656b01"/>偏于有。而认法相取之。我得般若波罗蜜法。则执 <lb ed="X" n="0337c19"/><lb ed="R039" n="0656b02"/>心外有法。拘泥难通。及随世态。即著四相而念不 <lb ed="X" n="0337c20"/><lb ed="R039" n="0656b03"/>净。若偏于无。而认非法相取之。我不行般若波罗 <lb ed="X" n="0337c21"/><lb ed="R039" n="0656b04"/>蜜法。则执顽空为法。任意而行。即著四相。而念不 <lb ed="X" n="0337c22"/><lb ed="R039" n="0656b05"/>净。凡此皆为不种善根。安能净信而得福耶。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0337c23"/><lb ed="R039" n="0656b06"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX25p0337c2301">是故不应取法。不应取非法。以是義故。<persName>如来</persName>常说汝 <lb ed="X" n="0337c24"/><lb ed="R039" n="0656b07"/>等比丘。知我说法如筏喩者。法尙应捨。何况非法。</p></cb:div> <pb ed="X" xml:id="X25.0489.0338a" n="0338a"/> <lb ed="X" n="0338a01"/><lb ed="R039" n="0656b08"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX25p0338a0101">上既正言反言以示劝诫。此复结言执取之非宜。 <lb ed="X" n="0338a02"/><lb ed="R039" n="0656b09"/>唯<persName>如来</persName>之法。不可偏有偏无。離了法。便是非法。取 <lb ed="X" n="0338a03"/><lb ed="R039" n="0656b10"/>法著有。取非法著无。是故不应取法。而徒托于章 <lb ed="X" n="0338a04"/><lb ed="R039" n="0656b11"/>句。不应取非法。而竟入于断灭。正以是无住相之 <lb ed="X" n="0338a05"/><lb ed="R039" n="0656b12"/>義。皆不可以有无之心执著故也。知其故。则此義 <lb ed="X" n="0338a06"/><lb ed="R039" n="0656b13"/>非从今日言之。<persName>如来</persName>常语诸弟子云。汝等今日听 <lb ed="X" n="0338a07"/><lb ed="R039" n="0656b14"/>法之比丘。当知我所说度生佈施诸法。不可倚靠。 <lb ed="X" n="0338a08"/><lb ed="R039" n="0656b15"/>正如涉川之舟楫一般。筏字宜断。此处不必補出 <lb ed="X" n="0338a09"/><lb ed="R039" n="0656b16"/>及其既渡。即为捨筏若是心体明净之人。观空照 <lb ed="X" n="0338a10"/><lb ed="R039" n="0656b17"/>了。闻言顿悟。此喩者也。如鱼饮水。冷暖自知。此时 <lb ed="X" n="0338a11"/><lb ed="R039" n="0656b18"/>任是说玄说妙。廣大神通到此都无用处。故曰法 <lb ed="X" n="0338a12"/><lb ed="R039" n="0657a01"/>尙应捨。此正所谓得鱼忘筌得兔忘蹄也。何况非 <lb ed="X" n="0338a13"/><lb ed="R039" n="0657a02"/>法本无。出自<anchor xml:id="nkr_note_add_0338a1301" n="0338a1301"/><anchor xml:id="beg0338a1301" n="0338a1301"/>己<anchor xml:id="end0338a1301"/>意。而可误执也哉。唯其能捨。所以 <lb ed="X" n="0338a14"/><lb ed="R039" n="0657a03"/>直到彼岸。而有如是无量福德耳。如此说来。文势 <lb ed="X" n="0338a15"/><lb ed="R039" n="0657a04"/>顺而易晓。若如筏喩者为句。理<anchor xml:id="nkr_note_add_0338a1501" n="0338a1501"/><anchor xml:id="beg0338a1501" n="0338a1501"/>已<anchor xml:id="end0338a1501"/>难通。下。法尙应 <lb ed="X" n="0338a16"/><lb ed="R039" n="0657a05"/>捨句。又如何接得去。若解非法作邪魔外道。何喩 <lb ed="X" n="0338a17"/><lb ed="R039" n="0657a06"/>及捨筏之<anchor xml:id="nkr_note_add_0338a1701" n="0338a1701"/><anchor xml:id="beg0338a1701" n="0338a1701"/>已<anchor xml:id="end0338a1701"/>悟者耶。</p><p xml:id="pX25p0338a1709" cb:place="inline">〇观法尙应捨句<persName>如来</persName>于此。 <lb ed="X" n="0338a18"/><lb ed="R039" n="0657a07"/>又超出章句。<anchor xml:id="nkr_note_add_0338a1801" n="0338a1801"/><anchor xml:id="beg0338a1801" n="0338a1801"/>已<anchor xml:id="end0338a1801"/>深于前言说章句生实信矣。</p></cb:div></cb:div> <lb ed="X" n="0338a19"/><lb ed="R039" n="0657a08"/><cb:div type="other"><cb:mulu type="其他" level="1">无得无说分第七</cb:mulu><head>〇无得无说分第七</head> <lb ed="X" n="0338a20"/><lb ed="R039" n="0657a09"/><p xml:id="pX25p0338a2001">无为法。三界唯心也。有差别。万法唯识也。心无为。 <lb ed="X" n="0338a21"/><lb ed="R039" n="0657a10"/>故说性。识差别。故说相。总欲人会相归性。转识归 <lb ed="X" n="0338a22"/><lb ed="R039" n="0657a11"/>心。安得有法有说耶。故此分名无得无说。</p> <lb ed="X" n="0338a23"/><lb ed="R039" n="0657a12"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX25p0338a2301">须菩提。于意云何。<persName>如来</persName>得阿耨多罗三藐三菩提耶。 <lb ed="X" n="0338a24"/><lb ed="R039" n="0657a13"/><persName>如来</persName>有所说法耶。须菩提言。如我解<persName>佛</persName>所说義。无有 <pb ed="X" xml:id="X25.0489.0338b" n="0338b"/> <lb ed="X" n="0338b01"/><lb ed="R039" n="0657a14"/>定法名阿耨多罗三藐三菩提。亦无有定法<persName>如来</persName>可 <lb ed="X" n="0338b02"/><lb ed="R039" n="0657a15"/>说。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0338b03"/><lb ed="R039" n="0657a16"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX25p0338b0301">此承上法尙应捨来。是设疑以启悟善现意。无得 <lb ed="X" n="0338b04"/><lb ed="R039" n="0657a17"/>无说。是大柱子。因善现疑<persName>佛</persName>得菩提。疑<persName>佛</persName>说法。故 <lb ed="X" n="0338b05"/><lb ed="R039" n="0657a18"/>遂顺其意问之曰。汝今意中若何。谓树下得道。如 <lb ed="X" n="0338b06"/><lb ed="R039" n="0657b01"/>来得菩提不得耶。诸会说法。谓<persName>如来</persName>说法不说法 <lb ed="X" n="0338b07"/><lb ed="R039" n="0657b02"/>耶。则法不当捨矣。耶者。未定辞。盖试其解不解也。 <lb ed="X" n="0338b08"/><lb ed="R039" n="0657b03"/>善现答云。如我解。<persName>佛</persName>所说不取诸相等第一義。若 <lb ed="X" n="0338b09"/><lb ed="R039" n="0657b04"/>是有定。则可名而可得。此无上正<persName>等正觉</persName>之法。极 <lb ed="X" n="0338b10"/><lb ed="R039" n="0657b05"/>其神化变通。无执无著。何有实相而名菩提。既无 <lb ed="X" n="0338b11"/><lb ed="R039" n="0657b06"/>有得可名。只可性修。难以口喩。应機而酬。随叩而 <lb ed="X" n="0338b12"/><lb ed="R039" n="0657b07"/>答。何有实法<persName>如来</persName>而说之。盖谓无道可证。无法可 <lb ed="X" n="0338b13"/><lb ed="R039" n="0657b08"/>说也。此正所谓解<persName>佛</persName>所说義也。</p><p xml:id="pX25p0338b1313" cb:place="inline">〇法不可定者。不 <lb ed="X" n="0338b14"/><lb ed="R039" n="0657b09"/>是千条万緖。多而难定。只因人人有此正觉。便应 <lb ed="X" n="0338b15"/><lb ed="R039" n="0657b10"/>直造无上。一泥于法。即落窠臼。而觉性反为法泥。 <lb ed="X" n="0338b16"/><lb ed="R039" n="0657b11"/>下句说一亦字。见<persName>如来</persName>得之于<anchor xml:id="nkr_note_add_0338b1601" n="0338b1601"/><anchor xml:id="beg0338b1601" n="0338b1601"/>己<anchor xml:id="end0338b1601"/>。与喩之于人。皆 <lb ed="X" n="0338b17"/><lb ed="R039" n="0657b12"/>从性真活鱍处发出。幷非有成法而为说法也。</p><p xml:id="pX25p0338b1719" cb:place="inline">〇 <lb ed="X" n="0338b18"/><lb ed="R039" n="0657b13"/>无得凡四处。此是原无定法故无得。二是师以心 <lb ed="X" n="0338b19"/><lb ed="R039" n="0657b14"/>传。不以言传。故无得。三是菩提乃自<anchor xml:id="nkr_note_add_0338b1901" n="0338b1901"/><anchor xml:id="beg0338b1901" n="0338b1901"/>己<anchor xml:id="end0338b1901"/>之心。何从 <lb ed="X" n="0338b20"/><lb ed="R039" n="0657b15"/>而得。四是证果之後。自还本真。虽得而不谓之得。 <lb ed="X" n="0338b21"/><lb ed="R039" n="0657b16"/>无说亦有四处。此是法非真实。则说亦无说。二是 <lb ed="X" n="0338b22"/><lb ed="R039" n="0657b17"/>理入玄妙无容说。三是入门有得。不复待说。四是 <lb ed="X" n="0338b23"/><lb ed="R039" n="0657b18"/>悟到真空。不可言说。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0338b24"/><lb ed="R039" n="0658a01"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX25p0338b2401">何以故。<persName>如来</persName>所说法。皆不可取。不可说。非法。非非法。</p></cb:div> <pb ed="X" xml:id="X25.0489.0338c" n="0338c"/> <lb ed="X" n="0338c01"/><lb ed="R039" n="0658a02"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX25p0338c0101">何故无定法。无定说。<persName>如来</persName>开示众生。非不说法。然 <lb ed="X" n="0338c02"/><lb ed="R039" n="0658a03"/><persName>如来</persName>所说无上菩提。非有真实之法。此不可以一 <lb ed="X" n="0338c03"/><lb ed="R039" n="0658a04"/>定之法取。亦不可以一定之法说。唯不可取。则亦 <lb ed="X" n="0338c04"/><lb ed="R039" n="0658a05"/>不可说。到此。说不得是法。亦说不得不是法矣。将 <lb ed="X" n="0338c05"/><lb ed="R039" n="0658a06"/>以为法。却又非法。将以为非法。却又非非法。然如 <lb ed="X" n="0338c06"/><lb ed="R039" n="0658a07"/>来随应有证有说者。盖得非有非无之体也。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0338c07"/><lb ed="R039" n="0658a08"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX25p0338c0701">所以者何。一切贤圣。皆以无为法而有差别。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0338c08"/><lb ed="R039" n="0658a09"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX25p0338c0801">然所以不可取。不可说。既谓非法。又谓非非法者 <lb ed="X" n="0338c09"/><lb ed="R039" n="0658a10"/>何。盖有取有说。法非法等。皆属有为。即经末所谓 <lb ed="X" n="0338c10"/><lb ed="R039" n="0658a11"/>有为法也。无相无住。顺其自然。无假人为曰无为。 <lb ed="X" n="0338c11"/><lb ed="R039" n="0658a12"/>以用也。一切之菩萨而称为贤。<persName>如来</persName>之地位而称 <lb ed="X" n="0338c12"/><lb ed="R039" n="0658a13"/>为圣。皆不假造作强为。造成贤圣。但其中先知後 <lb ed="X" n="0338c13"/><lb ed="R039" n="0658a14"/>觉。各自不同。故以後觉者为贤。先知者为圣。而微 <lb ed="X" n="0338c14"/><lb ed="R039" n="0658a15"/>有差等分别耳。无为乃自证之体。差别乃化俗之 <lb ed="X" n="0338c15"/><lb ed="R039" n="0658a16"/>用。人之差别虽异。法之无为则同。法唯无为。所以 <lb ed="X" n="0338c16"/><lb ed="R039" n="0658a17"/>不可取。不可说也。岂得以人有差别而疑之乎。无 <lb ed="X" n="0338c17"/><lb ed="R039" n="0658a18"/>为。照上净信句。净则无为。不净。则纷纷错起。而为 <lb ed="X" n="0338c18"/><lb ed="R039" n="0658b01"/>之不勝矣。</p></cb:div></cb:div> <lb ed="X" n="0338c19"/><lb ed="R039" n="0658b02"/><cb:div type="other"><cb:mulu type="其他" level="1">依法出生分第八</cb:mulu><head>〇依法出生分第八</head> <lb ed="X" n="0338c20"/><lb ed="R039" n="0658b03"/><p xml:id="pX25p0338c2001"><persName>佛</persName>谓有人于般若章句。自一句至无数等句而能 <lb ed="X" n="0338c21"/><lb ed="R039" n="0658b04"/>受持。不唯超过河沙七宝佈施之福。当知般若体 <lb ed="X" n="0338c22"/><lb ed="R039" n="0658b05"/>中。能出生诸<persName>佛</persName>。及阿耨菩提。故名依法出生。</p> <lb ed="X" n="0338c23"/><lb ed="R039" n="0658b06"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX25p0338c2301">须菩提。于意云何。若人满三千大千世界七宝以用 <lb ed="X" n="0338c24"/><lb ed="R039" n="0658b07"/>佈施。是人所得福德。寧为多不。须菩提言甚多。<persName>世尊</persName>。 <pb ed="X" xml:id="X25.0489.0339a" n="0339a"/> <lb ed="X" n="0339a01"/><lb ed="R039" n="0658b08"/>何以故。是福德。即非福德性。是故<persName>如来</persName>说福德多。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0339a02"/><lb ed="R039" n="0658b09"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX25p0339a0201"><persName>佛</persName>恐人闻是法不可取说。便欲毁弃言教。将何信 <lb ed="X" n="0339a03"/><lb ed="R039" n="0658b10"/>解。使诸<persName>佛</persName>出生。故挍量持说福德。谓捨财修福。不 <lb ed="X" n="0339a04"/><lb ed="R039" n="0658b11"/>如施法修慧。以结六分以下一支也。不住相佈施。 <lb ed="X" n="0339a05"/><lb ed="R039" n="0658b12"/>非教凡夫悭贪。专为凡夫昔种福田。今有财施。然 <lb ed="X" n="0339a06"/><lb ed="R039" n="0658b13"/>彼但知求福而不知求慧。则福有尽而业愈深。故 <lb ed="X" n="0339a07"/><lb ed="R039" n="0658b14"/>教其修菩萨行。<persName>佛</persName>问。假如人以三千大千。而又满 <lb ed="X" n="0339a08"/><lb ed="R039" n="0658b15"/>此世界。无有脱空。尽著七宝佈施。为种来生福因。 <lb ed="X" n="0339a09"/><lb ed="R039" n="0658b16"/>是人所得之福德。多乎不多乎。善现答言甚多。随 <lb ed="X" n="0339a10"/><lb ed="R039" n="0658b17"/>自究其甚多之故。即自答云。此宝施。特世间福德 <lb ed="X" n="0339a11"/><lb ed="R039" n="0658b18"/>事。而非般若福德性。若福德。本之于性。更何处计 <lb ed="X" n="0339a12"/><lb ed="R039" n="0659a01"/>其多少。<persName>如来</persName>就事相论。故说宝施之福德多。以其 <lb ed="X" n="0339a13"/><lb ed="R039" n="0659a02"/>有限。得计多寡也。世间财有尽。福亦有尽。但可计 <lb ed="X" n="0339a14"/><lb ed="R039" n="0659a03"/>其甚多。不得为无量。此问答俱设词。</p><p xml:id="pX25p0339a1415" cb:place="inline">〇心净色空。 <lb ed="X" n="0339a15"/><lb ed="R039" n="0659a04"/>如镜无尘翳。心净见色。如镜无翳。即能现诸像也。 <lb ed="X" n="0339a16"/><lb ed="R039" n="0659a05"/>人为色身起妄心。遂分别尔我。于一切顺情境起 <lb ed="X" n="0339a17"/><lb ed="R039" n="0659a06"/>贪心。违情境起嗔心。力护自身。反受烦恼劳苦。其 <lb ed="X" n="0339a18"/><lb ed="R039" n="0659a07"/>名为痴。贪嗔痴。壞其性矣。当思世人无有不死者。 <lb ed="X" n="0339a19"/><lb ed="R039" n="0659a08"/>只死後灵性不能泯没。故<persName>佛</persName>教人修福德性。以性 <lb ed="X" n="0339a20"/><lb ed="R039" n="0659a09"/>能历劫常存耳。经只于此一露性字。其实一经所 <lb ed="X" n="0339a21"/><lb ed="R039" n="0659a10"/>言。无非要人见性。</p><p xml:id="pX25p0339a2108" cb:place="inline">〇日月所照。为一小世界。中间。 <lb ed="X" n="0339a22"/><lb ed="R039" n="0659a11"/>有<name role="" type="person">须弥山</name>。日月绕山运行。南为<name role="" type="person">阎浮提</name>。西为瞿耶 <lb ed="X" n="0339a23"/><lb ed="R039" n="0659a12"/>尼。北为<g ref="#CB17781">鬱</g>单越。东为弗婆提。是名四天下。日月运 <lb ed="X" n="0339a24"/><lb ed="R039" n="0659a13"/>行。在此山中腰。此山高出日月上。山上分四方。每 <pb ed="X" xml:id="X25.0489.0339b" n="0339b"/> <lb ed="X" n="0339b01"/><lb ed="R039" n="0659a14"/>方八所。中间又一所。共三十三所。谓之<name role="" type="person">三十三天</name>。 <lb ed="X" n="0339b02"/><lb ed="R039" n="0659a15"/>日月运行于四天下。谓之小世界。如此一千小千 <lb ed="X" n="0339b03"/><lb ed="R039" n="0659a16"/>世界为小千。如此一千小千世界为中千。如此一 <lb ed="X" n="0339b04"/><lb ed="R039" n="0659a17"/>千中千世界为大千。以三次言千。故云三千大千。 <lb ed="X" n="0339b05"/><lb ed="R039" n="0659a18"/>其实只一大千耳。是谓一大世界。三千。极言世界 <lb ed="X" n="0339b06"/><lb ed="R039" n="0659b01"/>之多。至于大千。多之<anchor xml:id="nkr_note_add_0339b0601" n="0339b0601"/><anchor xml:id="beg0339b0601" n="0339b0601"/>已<anchor xml:id="end0339b0601"/>极。七宝。金。银。琉璃。珊瑚。玛 <lb ed="X" n="0339b07"/><lb ed="R039" n="0659b02"/>瑙。珍珠。玻璃也。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0339b08"/><lb ed="R039" n="0659b03"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX25p0339b0801">若复有人于此经中受持。乃至四句偈等。为他人说。 <lb ed="X" n="0339b09"/><lb ed="R039" n="0659b04"/>其福勝彼。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0339b10"/><lb ed="R039" n="0659b05"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX25p0339b1001"><persName>世尊</persName>因以福德性言之。其唯持经乎。若菩萨于此 <lb ed="X" n="0339b11"/><lb ed="R039" n="0659b06"/>经中。先自明心见性。解悟真空实相妙理。受之而 <lb ed="X" n="0339b12"/><lb ed="R039" n="0659b07"/>不忘于心。持之而不厌其久。多则全经。或自一句 <lb ed="X" n="0339b13"/><lb ed="R039" n="0659b08"/>二句三句。乃至四句偈。等字不单指四句言。复愍 <lb ed="X" n="0339b14"/><lb ed="R039" n="0659b09"/>此众生。随機开导。此为自性福德。不可思量。岂宝 <lb ed="X" n="0339b15"/><lb ed="R039" n="0659b10"/>施所能及哉。持说少许。尙有无量福德。况不止四 <lb ed="X" n="0339b16"/><lb ed="R039" n="0659b11"/>句者。此是第一番挍量经勝。</p><p xml:id="pX25p0339b1612" cb:place="inline">〇不明指四句为何 <lb ed="X" n="0339b17"/><lb ed="R039" n="0659b12"/>说者。欲人自悟偈在何所也。</p><p xml:id="pX25p0339b1712" cb:place="inline">〇持经较福。共有七 <lb ed="X" n="0339b18"/><lb ed="R039" n="0659b13"/>处。各自为意。此以满世界宝施。不及持经。二以河 <lb ed="X" n="0339b19"/><lb ed="R039" n="0659b14"/>沙多世界宝施。则加廣矣。三以河沙等身命施。不 <lb ed="X" n="0339b20"/><lb ed="R039" n="0659b15"/>及持经。四以一日三时。无量身命施。又加廣矣。五 <lb ed="X" n="0339b21"/><lb ed="R039" n="0659b16"/>以<persName>世尊</persName>前生供养诸<persName>佛</persName>。亦不及持经。则<persName>佛</persName>因又加 <lb ed="X" n="0339b22"/><lb ed="R039" n="0659b17"/>于佈施矣。是外财两次。内财两次。<persName>佛</persName>因一次。挍量 <lb ed="X" n="0339b23"/><lb ed="R039" n="0659b18"/><anchor xml:id="nkr_note_add_0339b2301" n="0339b2301"/><anchor xml:id="beg0339b2301" n="0339b2301"/>已<anchor xml:id="end0339b2301"/>极。故後两称算数譬喩所不能及。外又有两处 <lb ed="X" n="0339b24"/><lb ed="R039" n="0660a01"/>相似。一以见经有善法之当修。一以见演说教人 <pb ed="X" xml:id="X25.0489.0339c" n="0339c"/> <lb ed="X" n="0339c01"/><lb ed="R039" n="0660a02"/>之有功。非更有赞较而意多褈叠也。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0339c02"/><lb ed="R039" n="0660a03"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX25p0339c0201">何以故。须菩提。一切诸<persName>佛</persName>及诸<persName>佛</persName>阿耨多罗三藐三 <lb ed="X" n="0339c03"/><lb ed="R039" n="0660a04"/>菩提法。皆从此经出。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0339c04"/><lb ed="R039" n="0660a05"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX25p0339c0401">何故持经者之得福。勝于宝施耶。须知一切古今 <lb ed="X" n="0339c05"/><lb ed="R039" n="0660a06"/>诸<persName>佛</persName>。何<persName>佛</persName>不从般若。成一切道果。受持此经。则烦 <lb ed="X" n="0339c06"/><lb ed="R039" n="0660a07"/>恼自断。妙慧自新。妙慧即诸<persName>佛</persName>法身。是<persName>佛</persName>从此经 <lb ed="X" n="0339c07"/><lb ed="R039" n="0660a08"/>出也。一切古今诸<persName>佛</persName>。具般若真智。导引众生。随缘 <lb ed="X" n="0339c08"/><lb ed="R039" n="0660a09"/>说法。从菩提心生。即菩提法。是法从此经出也。故 <lb ed="X" n="0339c09"/><lb ed="R039" n="0660a10"/>知此经非指文句。谓般若性体也。盖诸<persName>佛</persName>之身。及 <lb ed="X" n="0339c10"/><lb ed="R039" n="0660a11"/>所证之法。无不从般若而生。以此施人。则一<persName>佛</persName>化 <lb ed="X" n="0339c11"/><lb ed="R039" n="0660a12"/>为无数<persName>佛</persName>。一法演成无数法。性中福德。岂不甚多 <lb ed="X" n="0339c12"/><lb ed="R039" n="0660a13"/>也耶。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0339c13"/><lb ed="R039" n="0660a14"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX25p0339c1301">须菩提。所谓<persName>佛</persName>法者。即非<persName>佛</persName>法。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0339c14"/><lb ed="R039" n="0660a15"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX25p0339c1401">然犹恐其拘泥<persName>佛</persName>法。又呼而告之。所谓<persName>佛</persName>法者。<persName>佛</persName> <lb ed="X" n="0339c15"/><lb ed="R039" n="0660a16"/>得之。而馀人未得。故曰<persName>佛</persName>法。然其实人人自具。<persName>佛</persName> <lb ed="X" n="0339c16"/><lb ed="R039" n="0660a17"/>本非<persName>佛</persName>。法亦非法。<persName>佛</persName>法不出众生日用。切莫执诸 <lb ed="X" n="0339c17"/><lb ed="R039" n="0660a18"/>相为<persName>佛</persName>法。向外寻求也。必自证本性。超悟法外。以 <lb ed="X" n="0339c18"/><lb ed="R039" n="0660b01"/>之觉人。方为福德性。而可言无量耳。推勘至此。非 <lb ed="X" n="0339c19"/><lb ed="R039" n="0660b02"/>法非非法之旨。不益彰乎。</p></cb:div></cb:div> <lb ed="X" n="0339c20"/><lb ed="R039" n="0660b03"/><cb:div type="other"><cb:mulu type="其他" level="1">一相无相分第九</cb:mulu><head>〇一相无相分第九</head> <lb ed="X" n="0339c21"/><lb ed="R039" n="0660b04"/><p xml:id="pX25p0339c2101">善现谓二乘。人独证四果。亦未免滞于所得。不能 <lb ed="X" n="0339c22"/><lb ed="R039" n="0660b05"/>離四相四见。然後自述无心于事。无事于心。<anchor xml:id="nkr_note_add_0339c2201" n="0339c2201"/><anchor xml:id="beg0339c2201" n="0339c2201"/>已<anchor xml:id="end0339c2201"/>至 <lb ed="X" n="0339c23"/><lb ed="R039" n="0660b06"/>无诤。故<persName>佛</persName>称善现为解空第一。</p> <lb ed="X" n="0339c24"/><lb ed="R039" n="0660b07"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX25p0339c2401">须菩提。于意云何。须陀洹能作是念。我得须陀洹果 <pb ed="X" xml:id="X25.0489.0340a" n="0340a"/> <lb ed="X" n="0340a01"/><lb ed="R039" n="0660b08"/>不。须菩提言。不也<persName>世尊</persName>。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0340a02"/><lb ed="R039" n="0660b09"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX25p0340a0201">上无为法有差别之语。大契<persName>如来</persName>本怀。<persName>佛</persName>虑其仿 <lb ed="X" n="0340a03"/><lb ed="R039" n="0660b10"/>效所得。或生执心。故复就贤圣位次。由四果至如 <lb ed="X" n="0340a04"/><lb ed="R039" n="0660b11"/>来。极之六度万行。莊严<persName>佛</persName>土之菩萨。一一探其见 <lb ed="X" n="0340a05"/><lb ed="R039" n="0660b12"/>地虚实。以结住伏也。此下三分。申言凡所有相。皆 <lb ed="X" n="0340a06"/><lb ed="R039" n="0660b13"/>是虚妄。此指无为法有差别样子。人心止有降妄 <lb ed="X" n="0340a07"/><lb ed="R039" n="0660b14"/>法。别无住真法。故智慧愈大。心体愈空。无所取。无 <lb ed="X" n="0340a08"/><lb ed="R039" n="0660b15"/>所得也。须陀洹者。谓初入门。<anchor xml:id="nkr_note_add_0340a0801" n="0340a0801"/><anchor xml:id="beg0340a0801" n="0340a0801"/>已<anchor xml:id="end0340a0801"/>断见惑。粗重烦恼 <lb ed="X" n="0340a09"/><lb ed="R039" n="0660b16"/>不生。不受修罗异类之身。此声闻所证初果也。作 <lb ed="X" n="0340a10"/><lb ed="R039" n="0660b17"/>是念当玩。凡人居一地步。贵其无念。盖经意只要 <lb ed="X" n="0340a11"/><lb ed="R039" n="0660b18"/>人断念也。诘云初果之人。能作如是证果之念。我 <lb ed="X" n="0340a12"/><lb ed="R039" n="0661a01"/>得其果否乎。答以无所取而自成若了无相法。即 <lb ed="X" n="0340a13"/><lb ed="R039" n="0661a02"/>无得果之心。微有得果之心。即不名须陀洹。故言 <lb ed="X" n="0340a14"/><lb ed="R039" n="0661a03"/>弗也。</p><p xml:id="pX25p0340a1403" cb:place="inline">〇果字各有分别。因果者。以前之所因。而得 <lb ed="X" n="0340a15"/><lb ed="R039" n="0661a04"/>今日之果。证果者。以今之所证而得当下之果。果 <lb ed="X" n="0340a16"/><lb ed="R039" n="0661a05"/>字又有二義。一是果决之果。一是果报之果。此处 <lb ed="X" n="0340a17"/><lb ed="R039" n="0661a06"/>应以果决解。盖四果菩萨。俱从勇猛精进。而坚修 <lb ed="X" n="0340a18"/><lb ed="R039" n="0661a07"/>以得之者。入流一往来诸名。正是证果处。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0340a19"/><lb ed="R039" n="0661a08"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX25p0340a1901">何以故。须陀洹。名为入流而无所入。不入色声香味 <lb ed="X" n="0340a20"/><lb ed="R039" n="0661a09"/>触法。是名须陀洹。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0340a21"/><lb ed="R039" n="0661a10"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX25p0340a2101">何故。人住六尘。即滞凡流。不则入圣流。更无别法 <lb ed="X" n="0340a22"/><lb ed="R039" n="0661a11"/>为所入。彼初悟道果者。<anchor xml:id="nkr_note_add_0340a2201" n="0340a2201"/><anchor xml:id="beg0340a2201" n="0340a2201"/>已<anchor xml:id="end0340a2201"/>断见惑。離四趣生。故脱 <lb ed="X" n="0340a23"/><lb ed="R039" n="0661a12"/>凡流而入于圣贤之流。究之何所谓流。便是入焉 <lb ed="X" n="0340a24"/><lb ed="R039" n="0661a13"/>俱化。不著一念知入于此。实无所得入流之心。只 <pb ed="X" xml:id="X25.0489.0340b" n="0340b"/> <lb ed="X" n="0340b01"/><lb ed="R039" n="0661a14"/>见尘缘可畏。而绝念不入六尘不净境界。则烦恼 <lb ed="X" n="0340b02"/><lb ed="R039" n="0661a15"/>不著。弗逆圣流。但我相未忘。此须陀洹之所以名 <lb ed="X" n="0340b03"/><lb ed="R039" n="0661a16"/>也。此是一菩萨。是初入<persName>佛</persName>门者。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0340b04"/><lb ed="R039" n="0661a17"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX25p0340b0401">须菩提。于意云何。斯陀含能作是念。我得斯陀含果 <lb ed="X" n="0340b05"/><lb ed="R039" n="0661a18"/>不。须菩提言。不也<persName>世尊</persName>。何以故。斯陀含。名一往来而 <lb ed="X" n="0340b06"/><lb ed="R039" n="0661b01"/>实无往来。是名斯陀含。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0340b07"/><lb ed="R039" n="0661b02"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX25p0340b0701">次诘云。汝意若何。二果之人。能作是般若之念。我 <lb ed="X" n="0340b08"/><lb ed="R039" n="0661b03"/>得二果否。答以无所取而自成。何故。欲界有九品 <lb ed="X" n="0340b09"/><lb ed="R039" n="0661b04"/>思惑。二果之人。较之初果则<anchor xml:id="nkr_note_add_0340b0901" n="0340b0901"/><anchor xml:id="beg0340b0901" n="0340b0901"/>已<anchor xml:id="end0340b0901"/>进矣。名一往来者。 <lb ed="X" n="0340b10"/><lb ed="R039" n="0661b05"/>凡人于尘相。有一往而不来。有既来而复往者。此 <lb ed="X" n="0340b11"/><lb ed="R039" n="0661b06"/>则曾于其中一往来。而绝无顾恋。实无往来。但人 <lb ed="X" n="0340b12"/><lb ed="R039" n="0661b07"/>相犹存。斯陀含之二果无得也。此是二菩萨。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0340b13"/><lb ed="R039" n="0661b08"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX25p0340b1301">须菩提。于意云何。阿那含能作是念我得阿那含果 <lb ed="X" n="0340b14"/><lb ed="R039" n="0661b09"/>不。须菩提言。不也<persName>世尊</persName>。何以故。阿那含。名为不来而 <lb ed="X" n="0340b15"/><lb ed="R039" n="0661b10"/>实无不来。是故名阿那含。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0340b16"/><lb ed="R039" n="0661b11"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX25p0340b1601">又诘云。汝意若何。三果之人。能作如是般若之念。 <lb ed="X" n="0340b17"/><lb ed="R039" n="0661b12"/>我得三果否。答以无所取而证果。何故。三果之人。 <lb ed="X" n="0340b18"/><lb ed="R039" n="0661b13"/><anchor xml:id="nkr_note_add_0340b1801" n="0340b1801"/><anchor xml:id="beg0340b1801" n="0340b1801"/>已<anchor xml:id="end0340b1801"/>悟人法俱空。念念不退菩提。较第二果则又进 <lb ed="X" n="0340b19"/><lb ed="R039" n="0661b14"/>矣。于六尘四相。一一证空。通彻前後。了无障碍。不 <lb ed="X" n="0340b20"/><lb ed="R039" n="0661b15"/>特不往。直觉尘相无可来之迹。而实无不来者。心 <lb ed="X" n="0340b21"/><lb ed="R039" n="0661b16"/>空无我。不作念有不来法。不知得是果。是阿那含 <lb ed="X" n="0340b22"/><lb ed="R039" n="0661b17"/>之所以名也。然众生见未为遣尽。阿那含之二果 <lb ed="X" n="0340b23"/><lb ed="R039" n="0661b18"/>无得也。此是三菩萨。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0340b24"/><lb ed="R039" n="0662a01"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX25p0340b2401">须菩提。于意云何。阿罗汉能作是念。我得阿罗汉道 <pb ed="X" xml:id="X25.0489.0340c" n="0340c"/> <lb ed="X" n="0340c01"/><lb ed="R039" n="0662a02"/>不。须菩提言。不也<persName>世尊</persName>。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0340c02"/><lb ed="R039" n="0662a03"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX25p0340c0201">再诘云。汝意若何。四果圣人。能作如是般若之念。 <lb ed="X" n="0340c03"/><lb ed="R039" n="0662a04"/>我得四果道否。了悟所学。道幾有得。故不言得果。 <lb ed="X" n="0340c04"/><lb ed="R039" n="0662a05"/>竟言得道。果通于四。阿罗汉独称道者。以得尽无 <lb ed="X" n="0340c05"/><lb ed="R039" n="0662a06"/>生二智。声闻道极。故谓之道。今问自知得四果道 <lb ed="X" n="0340c06"/><lb ed="R039" n="0662a07"/>否。答言无所取而得道。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0340c07"/><lb ed="R039" n="0662a08"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX25p0340c0701">何以故。实无有法名阿罗汉。<persName>世尊</persName>。若阿罗汉作是念。 <lb ed="X" n="0340c08"/><lb ed="R039" n="0662a09"/>我得阿罗汉道。即为著我人众生寿者。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0340c09"/><lb ed="R039" n="0662a10"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX25p0340c0901">阿罗汉。此言无学。谓无法可学也。较之第三果则 <lb ed="X" n="0340c10"/><lb ed="R039" n="0662a11"/>更进矣。何故名无学。诸漏<anchor xml:id="nkr_note_add_0340c1001" n="0340c1001"/><anchor xml:id="beg0340c1001" n="0340c1001"/>已<anchor xml:id="end0340c1001"/>尽。无复烦恼。虽名为 <lb ed="X" n="0340c11"/><lb ed="R039" n="0662a12"/>阿罗汉。似于寿者见或未尽除。然实无有法名阿 <lb ed="X" n="0340c12"/><lb ed="R039" n="0662a13"/>罗汉。情无逆顺。智境俱亡。盖见道而不著于道也。 <lb ed="X" n="0340c13"/><lb ed="R039" n="0662a14"/>再启<persName>世尊</persName>而反言之。若使其见道而有所著。止成 <lb ed="X" n="0340c14"/><lb ed="R039" n="0662a15"/>阿罗汉之道而<anchor xml:id="nkr_note_add_0340c1401" n="0340c1401"/><anchor xml:id="beg0340c1401" n="0340c1401"/>已<anchor xml:id="end0340c1401"/>。岂能脱此四相哉。即为著句。是 <lb ed="X" n="0340c15"/><lb ed="R039" n="0662a16"/>反言以见念不可著。则前三果若作念云我得须 <lb ed="X" n="0340c16"/><lb ed="R039" n="0662a17"/>陀洹等果。亦即著我人等相矣。此可类推也。作念 <lb ed="X" n="0340c17"/><lb ed="R039" n="0662a18"/>云我得此果。即是著相。著相即是取有所取。即是 <lb ed="X" n="0340c18"/><lb ed="R039" n="0662b01"/>有为。今言不作念不著相。乃是得而无得。无所取 <lb ed="X" n="0340c19"/><lb ed="R039" n="0662b02"/>而谓之无为也。看一法字。总前四果皆法也。看一 <lb ed="X" n="0340c20"/><lb ed="R039" n="0662b03"/>道字。见前四果未证道也。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0340c21"/><lb ed="R039" n="0662b04"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX25p0340c2101"><persName>世尊</persName>。<persName>佛</persName>说我得无诤三昧人中最为第一。是第一離 <lb ed="X" n="0340c22"/><lb ed="R039" n="0662b05"/>欲阿罗汉。<persName>世尊</persName>。我不作是念。我是離欲阿罗汉。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0340c23"/><lb ed="R039" n="0662b06"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX25p0340c2301">此引自<anchor xml:id="nkr_note_add_0340c2301" n="0340c2301"/><anchor xml:id="beg0340c2301" n="0340c2301"/>己<anchor xml:id="end0340c2301"/>所证離著。以所得无为则同。面彼自取 <lb ed="X" n="0340c24"/><lb ed="R039" n="0662b07"/>证有差别耳。述告<persName>世尊</persName>云。<persName>佛</persName>于往日。曾称我独得 <pb ed="X" xml:id="X25.0489.0341a" n="0341a"/> <lb ed="X" n="0341a01"/><lb ed="R039" n="0662b08"/>无诤。凡人一念要明理。又一念要祛欲。两念相争。 <lb ed="X" n="0341a02"/><lb ed="R039" n="0662b09"/>便内自诤矣。无诤。则理欲消亡。不起诤念。三昧者。 <lb ed="X" n="0341a03"/><lb ed="R039" n="0662b10"/>梵语。译之为正定。人心不能觉则昧。正其觉。则正 <lb ed="X" n="0341a04"/><lb ed="R039" n="0662b11"/>其昧矣。以其所觉而正其不觉。是为三昧。非入神 <lb ed="X" n="0341a05"/><lb ed="R039" n="0662b12"/>之称也。十大弟子。各有一长。皆为第一。如阿难多 <lb ed="X" n="0341a06"/><lb ed="R039" n="0662b13"/>闻。目连神通皆是。于此三昧人中。称我为最第一。 <lb ed="X" n="0341a07"/><lb ed="R039" n="0662b14"/>不但是三昧人中作第一等人。亦于诸離欲罗汉 <lb ed="X" n="0341a08"/><lb ed="R039" n="0662b15"/>中称为第一大罗汉也。细微四相不生。爱染不著。 <lb ed="X" n="0341a09"/><lb ed="R039" n="0662b16"/>外无欲境。内无欲心。<anchor xml:id="nkr_note_add_0341a0901" n="0341a0901"/><anchor xml:id="beg0341a0901" n="0341a0901"/>已<anchor xml:id="end0341a0901"/>離欲界而至于无诤。便是 <lb ed="X" n="0341a10"/><lb ed="R039" n="0662b17"/>与欲相離。故谓離欲。道得于<anchor xml:id="nkr_note_add_0341a1001" n="0341a1001"/><anchor xml:id="beg0341a1001" n="0341a1001"/>己<anchor xml:id="end0341a1001"/>。情欲尽绝。又四果 <lb ed="X" n="0341a11"/><lb ed="R039" n="0662b18"/>之进级。此<persName>佛</persName>平日赞善现之言。善现谓<persName>佛</persName>虽如是 <lb ed="X" n="0341a12"/><lb ed="R039" n="0663a01"/>许我。我实不作是念。云我是離欲得道果之人。与 <lb ed="X" n="0341a13"/><lb ed="R039" n="0663a02"/>前四果。同除所得心者。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0341a14"/><lb ed="R039" n="0663a03"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX25p0341a1401"><persName>世尊</persName>。我若作是念。我得阿罗汉道。<persName>世尊</persName>则不说须菩 <lb ed="X" n="0341a15"/><lb ed="R039" n="0663a04"/>提是乐阿兰那行者。以须菩提实无所行。而名须菩 <lb ed="X" n="0341a16"/><lb ed="R039" n="0663a05"/>提是乐阿兰那行。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0341a17"/><lb ed="R039" n="0663a06"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX25p0341a1701">我者。善现自称。须菩提。亦善现自称也。阿兰那。此 <lb ed="X" n="0341a18"/><lb ed="R039" n="0663a07"/>云寂静。相尽于外。心息于内。内外俱寂。何时不静。 <lb ed="X" n="0341a19"/><lb ed="R039" n="0663a08"/>即无诤之异名。乐阿兰那行者。好为无诤而见于 <lb ed="X" n="0341a20"/><lb ed="R039" n="0663a09"/>行也。再启<persName>世尊</persName>而反言之。假若我起意思。我得阿 <lb ed="X" n="0341a21"/><lb ed="R039" n="0663a10"/>罗汉道。即著離欲之想。得心未除。便有凡心妄念。 <lb ed="X" n="0341a22"/><lb ed="R039" n="0663a11"/><persName>世尊</persName>必轻鄙之。于诸弟子中。定不称我是好乐无 <lb ed="X" n="0341a23"/><lb ed="R039" n="0663a12"/>诤之行者。萌之于心曰念。见之于事曰行。又正言 <lb ed="X" n="0341a24"/><lb ed="R039" n="0663a13"/>之曰。以我虽有是行。而实无所行其離欲之心。此 <pb ed="X" xml:id="X25.0489.0341b" n="0341b"/> <lb ed="X" n="0341b01"/><lb ed="R039" n="0663a14"/>照前不作是念。不谓得道。乃心之无著无得。然後 <lb ed="X" n="0341b02"/><lb ed="R039" n="0663a15"/>称说我得无诤。乐而行之者。此段是善现因闻四 <lb ed="X" n="0341b03"/><lb ed="R039" n="0663a16"/>果。自述以无心而得離欲之果。以就正于<persName>佛</persName>也。则 <lb ed="X" n="0341b04"/><lb ed="R039" n="0663a17"/>上四果。亦以无心而得愈明矣。要之四果无取无 <lb ed="X" n="0341b05"/><lb ed="R039" n="0663a18"/>得。只此不入六尘工夫到绝顶处。便是无上菩提 <lb ed="X" n="0341b06"/><lb ed="R039" n="0663b01"/>也。</p></cb:div></cb:div> <lb ed="X" n="0341b07"/><lb ed="R039" n="0663b02"/><cb:div type="other"><cb:mulu type="其他" level="1">莊严净土分第十</cb:mulu><head>〇莊严净土分第十</head> <lb ed="X" n="0341b08"/><lb ed="R039" n="0663b03"/><p xml:id="pX25p0341b0801"><persName>如来</persName>自色之一法。至菩萨涅槃。皆不生所住之心。 <lb ed="X" n="0341b09"/><lb ed="R039" n="0663b04"/>则于阿耨菩提。不见有所得。于<persName>佛</persName>土不见有莊严。 <lb ed="X" n="0341b10"/><lb ed="R039" n="0663b05"/>犹无相法身。隐于诸相。虽<name role="" type="person">须弥山</name>王之大。不可得 <lb ed="X" n="0341b11"/><lb ed="R039" n="0663b06"/>比矣。如无所得之得。非莊严之莊严。无以异也。</p> <lb ed="X" n="0341b12"/><lb ed="R039" n="0663b07"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX25p0341b1201"><persName>佛</persName>告须菩提。于意云何<persName>如来</persName>昔在燃灯<persName>佛</persName>所。于法有 <lb ed="X" n="0341b13"/><lb ed="R039" n="0663b08"/>所得不。不也<persName>世尊</persName>。<persName>如来</persName>在燃灯<persName>佛</persName>所。于法实无所得。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0341b14"/><lb ed="R039" n="0663b09"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX25p0341b1401">上说得果。便著一得相。故又将<anchor xml:id="nkr_note_add_0341b1401" n="0341b1401"/><anchor xml:id="beg0341b1401" n="0341b1401"/>己<anchor xml:id="end0341b1401"/>所得问。是试善 <lb ed="X" n="0341b15"/><lb ed="R039" n="0663b10"/>现认真得字否。恐疑<persName>佛</persName>有师传。因先使之自思。再 <lb ed="X" n="0341b16"/><lb ed="R039" n="0663b11"/>从当身指点云。我往昔在师处听法。师必有法开 <lb ed="X" n="0341b17"/><lb ed="R039" n="0663b12"/>示。不知果有法可得否。善现答以法无所得。盖法 <lb ed="X" n="0341b18"/><lb ed="R039" n="0663b13"/>以发人淸净心。<persName>如来</persName>本自淸净。于本性中自得真 <lb ed="X" n="0341b19"/><lb ed="R039" n="0663b14"/>悟即在燃灯<persName>佛</persName>所。不过以心印心。不专靠师之授 <lb ed="X" n="0341b20"/><lb ed="R039" n="0663b15"/>记而得。心若有得。即是住相。不能淸净。岂<persName>如来</persName>而 <lb ed="X" n="0341b21"/><lb ed="R039" n="0663b16"/>有所得也耶。燃灯是锭光<persName>佛</persName>。即<persName>世尊</persName>授记师生时 <lb ed="X" n="0341b22"/><lb ed="R039" n="0663b17"/>有光。于眼耳口鼻百孔中放出。遍照十方。如灯之 <lb ed="X" n="0341b23"/><lb ed="R039" n="0663b18"/>明。至成<persName>佛</persName>时。遂名燃灯。八王子皆师妙光得道。而 <lb ed="X" n="0341b24"/><lb ed="R039" n="0664a01"/>最後成<persName>佛</persName>者燃灯。十六王子出家为沙弥。皆得如 <pb ed="X" xml:id="X25.0489.0341c" n="0341c"/> <lb ed="X" n="0341c01"/><lb ed="R039" n="0664a02"/>来之慧。最後者释迦牟尼。是则<persName>世尊</persName>得无上菩提 <lb ed="X" n="0341c02"/><lb ed="R039" n="0664a03"/>法。为诸释法王。于法寧无所得。第不存所得心耳。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0341c03"/><lb ed="R039" n="0664a04"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX25p0341c0301">须菩提。于意云何。菩萨莊严<persName>佛</persName>土不。不也<persName>世尊</persName>。何以 <lb ed="X" n="0341c04"/><lb ed="R039" n="0664a05"/>故。莊严<persName>佛</persName>土者。即非莊严是名莊严。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0341c05"/><lb ed="R039" n="0664a06"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX25p0341c0501">上说燃灯。因想诸<persName>佛</persName>现身说法。或尙莊严<persName>佛</persName>土。<persName>佛</persName> <lb ed="X" n="0341c06"/><lb ed="R039" n="0664a07"/>土。喩菩提本念。莊严。喩心之淸净。无邪妄牵扰也。 <lb ed="X" n="0341c07"/><lb ed="R039" n="0664a08"/><persName>佛</persName>问菩萨果以入定无倚。而具此菩提心否乎。善 <lb ed="X" n="0341c08"/><lb ed="R039" n="0664a09"/>现会意。答云。实无此心也。何故无此心。莊严者。心 <lb ed="X" n="0341c09"/><lb ed="R039" n="0664a10"/>入于定而不著依倚也。<persName>佛</persName>土二字。是就菩提心入 <lb ed="X" n="0341c10"/><lb ed="R039" n="0664a11"/>定者言。人于操心时。存一分矜持。心意便不定。说 <lb ed="X" n="0341c11"/><lb ed="R039" n="0664a12"/>到入定。心无可持。正所谓无为法也。心言土者。方 <lb ed="X" n="0341c12"/><lb ed="R039" n="0664a13"/>寸之地。本是良田。不侵削而加滋培。何在非<persName>佛</persName>土。 <lb ed="X" n="0341c13"/><lb ed="R039" n="0664a14"/>凡言即非者。皆为无异。乃破相显理。凡言是名者。 <lb ed="X" n="0341c14"/><lb ed="R039" n="0664a15"/>皆为虚声。乃就事显理。原<persName>佛</persName>所说莊严之意。原无 <lb ed="X" n="0341c15"/><lb ed="R039" n="0664a16"/>此莊严之想。故谓即非莊严。特名之为莊严耳。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0341c16"/><lb ed="R039" n="0664a17"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX25p0341c1601">是故须菩提。诸菩萨摩诃萨。应如是生淸净心。不应 <lb ed="X" n="0341c17"/><lb ed="R039" n="0664a18"/>住色生心。不应住声香味触法生心。应无所住而生 <lb ed="X" n="0341c18"/><lb ed="R039" n="0664b01"/>其心。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0341c19"/><lb ed="R039" n="0664b02"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX25p0341c1901">上文得无所得。而莊严之想俱无。此心幾于枯槁。 <lb ed="X" n="0341c20"/><lb ed="R039" n="0664b03"/>故此段说一生字。以见诸想皆空。而心从虚中生 <lb ed="X" n="0341c21"/><lb ed="R039" n="0664b04"/>出。凡须菩提等。应如是而生此淸净心。心至淸净。 <lb ed="X" n="0341c22"/><lb ed="R039" n="0664b05"/>则六尘俱断。又何有于色声香味触法以住其心。 <lb ed="X" n="0341c23"/><lb ed="R039" n="0664b06"/>淸净心言生。六尘亦言生。二生字有别。上生字。言 <lb ed="X" n="0341c24"/><lb ed="R039" n="0664b07"/>心中一无罣碍而生此心。下生字。因六尘所染。而 <pb ed="X" xml:id="X25.0489.0342a" n="0342a"/> <lb ed="X" n="0342a01"/><lb ed="R039" n="0664b08"/>心反为其所生。应与不应。一勉一戒。正相照应。无 <lb ed="X" n="0342a02"/><lb ed="R039" n="0664b09"/>所住。心中毫无执著也。八字连读。不言心之生。而 <lb ed="X" n="0342a03"/><lb ed="R039" n="0664b10"/>言生其心者。正以心本虚灵。原存生生之理。特为 <lb ed="X" n="0342a04"/><lb ed="R039" n="0664b11"/>情欲所制。生機渐消。人于一念不起时。反观内照。 <lb ed="X" n="0342a05"/><lb ed="R039" n="0664b12"/>觉得此心有油然而生者。非他心。其心也。应无所 <lb ed="X" n="0342a06"/><lb ed="R039" n="0664b13"/>住句。全是心之觉处生之。无所住者。心中尽是觉 <lb ed="X" n="0342a07"/><lb ed="R039" n="0664b14"/>处。不应的走不得来躲闪。便在在皆明觉之生心。 <lb ed="X" n="0342a08"/><lb ed="R039" n="0664b15"/>灵光透出。何生之非其心。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0342a09"/><lb ed="R039" n="0664b16"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX25p0342a0901">须菩提。譬如有人。身如<name role="" type="person">须弥山</name>王。于意云何。是身为 <lb ed="X" n="0342a10"/><lb ed="R039" n="0664b17"/>大不。须菩提言甚大。<persName>世尊</persName>。何以故。<persName>佛</persName>说非身。是名大 <lb ed="X" n="0342a11"/><lb ed="R039" n="0664b18"/>身。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0342a12"/><lb ed="R039" n="0665a01"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX25p0342a1201">因上人心淸净。则其心大矣。唯人有此大心。可譬 <lb ed="X" n="0342a13"/><lb ed="R039" n="0665a02"/>有此大身。非反说到外也。身字即作心字看。<persName>佛</persName>欲 <lb ed="X" n="0342a14"/><lb ed="R039" n="0665a03"/>廣善现之心。而复以身如<name role="" type="person">须弥山</name>王为问。善现即 <lb ed="X" n="0342a15"/><lb ed="R039" n="0665a04"/>悟<persName>佛</persName>意色身虽如<name role="" type="person">须弥山</name>王。皆是法身显化。故应 <lb ed="X" n="0342a16"/><lb ed="R039" n="0665a05"/>曰甚大谓人心大。有如身大也。恐众生不悟。遂自 <lb ed="X" n="0342a17"/><lb ed="R039" n="0665a06"/>阐扬之曰。何为信有大身。盖<persName>佛</persName>自说淸净心。充满 <lb ed="X" n="0342a18"/><lb ed="R039" n="0665a07"/>六虚。乃生心之妙用。非说身躯之身。法界为身。无 <lb ed="X" n="0342a19"/><lb ed="R039" n="0665a08"/>有形将岂<name role="" type="person">须弥山</name>王足喩哉。非身。即无相二字。法 <lb ed="X" n="0342a20"/><lb ed="R039" n="0665a09"/>身也。亦即淸净真心也。人不淸净其心而染于六 <lb ed="X" n="0342a21"/><lb ed="R039" n="0665a10"/>尘。不为小其身乎。以其远離诸垢。名之为非。以其 <lb ed="X" n="0342a22"/><lb ed="R039" n="0665a11"/>尊崇奇特。名之为大。然非心无住著。何以得此。</p><p xml:id="pX25p0342a2219" cb:place="inline">〇 <lb ed="X" n="0342a23"/><lb ed="R039" n="0665a12"/>须弥。西域山名。犹云妙高。四宝所成曰妙。突出众 <lb ed="X" n="0342a24"/><lb ed="R039" n="0665a13"/>峰曰高。此山为四天下中最大。廣三百<anchor xml:id="nkr_note_orig_0342001" n="0342001"/>六十六万 <pb ed="X" xml:id="X25.0489.0342b" n="0342b"/> <lb ed="X" n="0342b01"/><lb ed="R039" n="0665a14"/>里。为众山之长。故称山王。人身岂有如是之大。世 <lb ed="X" n="0342b02"/><lb ed="R039" n="0665a15"/>尊欲人从色身中悟法身。故托此为问。盖以须弥 <lb ed="X" n="0342b03"/><lb ed="R039" n="0665a16"/>为众山之尊。法身亦为众身之尊也。</p><p xml:id="pX25p0342b0315" cb:place="inline">〇此段问答。 <lb ed="X" n="0342b04"/><lb ed="R039" n="0665a17"/>言无所得。无有莊严而至于心无所住。则此心方 <lb ed="X" n="0342b05"/><lb ed="R039" n="0665a18"/>为廣大。此又<persName>佛</persName>开悟善现一则也。</p></cb:div></cb:div> <lb ed="X" n="0342b06"/><lb ed="R039" n="0665b01"/><cb:div type="other"><cb:mulu type="其他" level="1">无为福勝分第十一</cb:mulu><head>〇无为福勝分第十一</head> <lb ed="X" n="0342b07"/><lb ed="R039" n="0665b02"/><p xml:id="pX25p0342b0701">此即莊严分不尽之词。谓七宝施。不免生心住相。 <lb ed="X" n="0342b08"/><lb ed="R039" n="0665b03"/>若受持般若。于心无所生。于相无所住。是谓无为 <lb ed="X" n="0342b09"/><lb ed="R039" n="0665b04"/>福勝。</p> <lb ed="X" n="0342b10"/><lb ed="R039" n="0665b05"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX25p0342b1001">须菩提。如恒河中所有沙数。如是沙等恒河。于意云 <lb ed="X" n="0342b11"/><lb ed="R039" n="0665b06"/>何。是诸恒河沙。寧为多不。须菩提言。甚多。<persName>世尊</persName>。但诸 <lb ed="X" n="0342b12"/><lb ed="R039" n="0665b07"/>恒河。尙多无数。何况其沙。须菩提。我今实言告汝。若 <lb ed="X" n="0342b13"/><lb ed="R039" n="0665b08"/>有善男子善女人。以七宝满尔所恒河沙数三千大 <lb ed="X" n="0342b14"/><lb ed="R039" n="0665b09"/>千世界以用佈施。得福多否。须菩提言。甚多。<persName>世尊</persName>。<persName>佛</persName> <lb ed="X" n="0342b15"/><lb ed="R039" n="0665b10"/>告须菩提。若善男子善女人。于此经中。乃至受持四 <lb ed="X" n="0342b16"/><lb ed="R039" n="0665b11"/>句偈等。为他人说。而此福德。勝前福德。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0342b17"/><lb ed="R039" n="0665b12"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX25p0342b1701">四果以下至非身大身。节节言<persName>佛</persName>法不可取。既法 <lb ed="X" n="0342b18"/><lb ed="R039" n="0665b13"/>不可取。则持经有何利益。故此第二番又挍量经 <lb ed="X" n="0342b19"/><lb ed="R039" n="0665b14"/>勝。以见持说之不空也。上言山。此言河。俱是喩说。 <lb ed="X" n="0342b20"/><lb ed="R039" n="0665b15"/>此段甚言世界之多。恒河者。西国祇洹精舍侧近 <lb ed="X" n="0342b21"/><lb ed="R039" n="0665b16"/>之河。从阿耨池东<anchor xml:id="nkr_note_orig_0342002" n="0342002"/>西流出。周四十里。<persName>如来</persName>说法。常 <lb ed="X" n="0342b22"/><lb ed="R039" n="0665b17"/>因众见而取此为喩也。<persName>佛</persName>问如恒河中所有许多 <lb ed="X" n="0342b23"/><lb ed="R039" n="0665b18"/>沙数。如是一粒沙等类一恒河。于汝意下若何。是 <lb ed="X" n="0342b24"/><lb ed="R039" n="0666a01"/>诸多恒河沙。寧为多否。欲令善现先悟此沙之多。 <pb ed="X" xml:id="X25.0489.0342c" n="0342c"/> <lb ed="X" n="0342c01"/><lb ed="R039" n="0666a02"/>为下文张本。善现会<persName>佛</persName>意。<persName>如来</persName>不是妄说。<persName>佛</persName>具正 <lb ed="X" n="0342c02"/><lb ed="R039" n="0666a03"/>遍知。照见尽虚空。遍法界。故先答言甚多。<persName>世尊</persName>。但 <lb ed="X" n="0342c03"/><lb ed="R039" n="0666a04"/>一沙一恒河。诸恒河尙然无可算数。何况诸恒河 <lb ed="X" n="0342c04"/><lb ed="R039" n="0666a05"/>中所有之沙。又可算数耶。<persName>佛</persName>呼善现。此喩非是谎 <lb ed="X" n="0342c05"/><lb ed="R039" n="0666a06"/>言而可实信。我今实言告汝。上泛言物情。今说作 <lb ed="X" n="0342c06"/><lb ed="R039" n="0666a07"/>福事。故为实言。以如是沙类诸恒河。诸恒河中所 <lb ed="X" n="0342c07"/><lb ed="R039" n="0666a08"/>有之沙。一沙等一世界。其世界之多又何如。若善 <lb ed="X" n="0342c08"/><lb ed="R039" n="0666a09"/>男女以七宝满此世界。佈施于人。其佈施之多何 <lb ed="X" n="0342c09"/><lb ed="R039" n="0666a10"/>如。得福之多何如。前只满世界。今满河沙世界。尤 <lb ed="X" n="0342c10"/><lb ed="R039" n="0666a11"/>无数矣。亦无是理。只甚言其得福。善现会<persName>佛</persName>意。恒 <lb ed="X" n="0342c11"/><lb ed="R039" n="0666a12"/>河沙固不可勝数。又况一沙是一恒河。又是一世 <lb ed="X" n="0342c12"/><lb ed="R039" n="0666a13"/>界。如此佈施。其得福岂不甚多。<persName>佛</persName>告善现。若有善 <lb ed="X" n="0342c13"/><lb ed="R039" n="0666a14"/>男女受持随分四句偈等。为他人解说经義。使之 <lb ed="X" n="0342c14"/><lb ed="R039" n="0666a15"/>明悟。此福德历劫常存。勝前宝施著相之福德也。 <lb ed="X" n="0342c15"/><lb ed="R039" n="0666a16"/>前说于此经中受持。乃至四句偈等。此说于此经 <lb ed="X" n="0342c16"/><lb ed="R039" n="0666a17"/>中乃至受持四句偈等。有别前兼说经。此单说偈。 <lb ed="X" n="0342c17"/><lb ed="R039" n="0666a18"/>见得以四句偈与人说。其福尙然无量。则持全经 <lb ed="X" n="0342c18"/><lb ed="R039" n="0666b01"/>者。又不知何如矣。盖佈施必待七宝而得福。若经 <lb ed="X" n="0342c19"/><lb ed="R039" n="0666b02"/>与经中之偈。则不论贵贱贫富。随人皆可持说也。</p> <lb ed="X" n="0342c20"/><lb ed="R039" n="0666b03"/><p xml:id="pX25p0342c2001">〇世人住相佈施建塔造庙。莊严<persName>佛</persName>土。只为福德 <lb ed="X" n="0342c21"/><lb ed="R039" n="0666b04"/>之念不淸。不知财宝佈施。无论一大千世界。即无 <lb ed="X" n="0342c22"/><lb ed="R039" n="0666b05"/>量大千之宝施。不出六尘。总属有为。不若此经四 <lb ed="X" n="0342c23"/><lb ed="R039" n="0666b06"/>句。自利利人。照彻本来面目。彼此可超生死。成无 <lb ed="X" n="0342c24"/><lb ed="R039" n="0666b07"/>上道也。</p></cb:div></cb:div> <pb ed="X" xml:id="X25.0489.0343a" n="0343a"/> <lb ed="X" n="0343a01"/><lb ed="R039" n="0666b08"/><cb:div type="other"><cb:mulu type="其他" level="1">尊重正教分第十二</cb:mulu><head>〇尊重正教分第十二</head> <lb ed="X" n="0343a02"/><lb ed="R039" n="0666b09"/><p xml:id="pX25p0343a0201">一是恭敬其说法之处。一是恭敬其受法之人。一 <lb ed="X" n="0343a03"/><lb ed="R039" n="0666b10"/>是恭敬其藏经之所。是为尊重正教。</p> <lb ed="X" n="0343a04"/><lb ed="R039" n="0666b11"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX25p0343a0401">复次。须菩提。随说是经。乃至四句偈等。当知此处。一 <lb ed="X" n="0343a05"/><lb ed="R039" n="0666b12"/>切世间天人阿修罗。皆<persName>应供</persName>养。如<persName>佛</persName>塔庙。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0343a06"/><lb ed="R039" n="0666b13"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX25p0343a0601">既言持经福勝。当知经可尊重。故复次及之。受持 <lb ed="X" n="0343a07"/><lb ed="R039" n="0666b14"/>解说。不论何地。若随地而说此经。乃至者。下及之 <lb ed="X" n="0343a08"/><lb ed="R039" n="0666b15"/>辞。等者。综贯之義。般若无多。擧一便该全旨。故四 <lb ed="X" n="0343a09"/><lb ed="R039" n="0666b16"/>句可以度生。此处。虽谓有经之处。却谓此心也。以 <lb ed="X" n="0343a10"/><lb ed="R039" n="0666b17"/>淸净心说法。即生人淸净心。一切世间存有为之 <lb ed="X" n="0343a11"/><lb ed="R039" n="0666b18"/>心。如天上之神。世间之人。及八部鬼神中兇狠之 <lb ed="X" n="0343a12"/><lb ed="R039" n="0667a01"/>阿修罗。欲求化度。正当生恭敬心而供养之。视说 <lb ed="X" n="0343a13"/><lb ed="R039" n="0667a02"/>经之人。巍巍高显。如舍利所藏之塔。奕奕莊严。如 <lb ed="X" n="0343a14"/><lb ed="R039" n="0667a03"/><persName>佛</persName>像所居之庙。而无不瞻礼也。人但恭敬塔庙。而 <lb ed="X" n="0343a15"/><lb ed="R039" n="0667a04"/>不恭敬说法之人。殊不知说法之人。便是法身。即 <lb ed="X" n="0343a16"/><lb ed="R039" n="0667a05"/>为塔庙。可不尊敬耶。</p><p xml:id="pX25p0343a1609" cb:place="inline">〇阿修罗。魔王名。即罗刹国 <lb ed="X" n="0343a17"/><lb ed="R039" n="0667a06"/>之主。有大神力。能与<persName>如来</persName>之法相敌者。<persName>如来</persName>说法 <lb ed="X" n="0343a18"/><lb ed="R039" n="0667a07"/>时。作比丘相而至。<persName>如来</persName>能以慧眼觑破。阿修罗无 <lb ed="X" n="0343a19"/><lb ed="R039" n="0667a08"/>可施。其魔力。遂反邪归正。所以此经每说一切天 <lb ed="X" n="0343a20"/><lb ed="R039" n="0667a09"/>人阿修罗。正从此时证果者。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0343a21"/><lb ed="R039" n="0667a10"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX25p0343a2101">何况有人。尽能受持读诵。须菩提。当知是人。成就最 <lb ed="X" n="0343a22"/><lb ed="R039" n="0667a11"/>上第一稀有之法。若是经典所在之处。即为有<persName>佛</persName>。若 <lb ed="X" n="0343a23"/><lb ed="R039" n="0667a12"/>尊重弟子。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0343a24"/><lb ed="R039" n="0667a13"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX25p0343a2401">善言妙義。与心相会。如膏助火。心观益明。故此分 <pb ed="X" xml:id="X25.0489.0343b" n="0343b"/> <lb ed="X" n="0343b01"/><lb ed="R039" n="0667a14"/>加读诵二字。承上言随说少许。尙感得天人供养。 <lb ed="X" n="0343b02"/><lb ed="R039" n="0667a15"/>何况于此一经全文。尽能受持。坐则对卷而读。行 <lb ed="X" n="0343b03"/><lb ed="R039" n="0667a16"/>则释卷而诵。其为天人阿修罗所供养者。更当何 <lb ed="X" n="0343b04"/><lb ed="R039" n="0667a17"/>如也。则知是人见性无疑。成就最上第一乘出世 <lb ed="X" n="0343b05"/><lb ed="R039" n="0667a18"/>稀有之法。更当何如恭敬乎。此言其人也。且不独 <lb ed="X" n="0343b06"/><lb ed="R039" n="0667b01"/>说经与持诵。若是经典所在之处。随何方所。便同 <lb ed="X" n="0343b07"/><lb ed="R039" n="0667b02"/><persName>如来</persName>身历之地。而<persName>佛</persName>无不在。不特<persName>佛</persName>在。幷持戒修 <lb ed="X" n="0343b08"/><lb ed="R039" n="0667b03"/>福而为人所尊重之弟子。如菩萨摩诃萨。亦无不 <lb ed="X" n="0343b09"/><lb ed="R039" n="0667b04"/>在矣。而可不崇敬乎哉。</p><p xml:id="pX25p0343b0910" cb:place="inline">〇上从说经处。以及持经 <lb ed="X" n="0343b10"/><lb ed="R039" n="0667b05"/>之人。自四句以及全经。是由浅入深也。此从持经 <lb ed="X" n="0343b11"/><lb ed="R039" n="0667b06"/>之人。以及经所在处。自成就<persName>佛</persName>菩萨。以及有<persName>佛</persName>与 <lb ed="X" n="0343b12"/><lb ed="R039" n="0667b07"/>弟子。是由深而又浅也。总反复发明经勝。</p></cb:div></cb:div> <lb ed="X" n="0343b13"/><lb ed="R039" n="0667b08"/><cb:div type="other"><cb:mulu type="其他" level="1">如法受持分第十三</cb:mulu><head>〇如法受持分第十三</head> <lb ed="X" n="0343b14"/><lb ed="R039" n="0667b09"/><p xml:id="pX25p0343b1401">般若非般若。名相空也。说法无所说。法相空也。尘 <lb ed="X" n="0343b15"/><lb ed="R039" n="0667b10"/>界非尘界。世相空也。身相非身相。我相空也。一切 <lb ed="X" n="0343b16"/><lb ed="R039" n="0667b11"/>皆空。方从经義解脱。是谓如法受持。</p> <lb ed="X" n="0343b17"/><lb ed="R039" n="0667b12"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX25p0343b1701">尔时须菩提白<persName>佛</persName>言。<persName>世尊</persName>。当何名此经。我等云何奉 <lb ed="X" n="0343b18"/><lb ed="R039" n="0667b13"/>持。<persName>佛</persName>告须菩提。是经名为金刚般若波罗蜜。以是名 <lb ed="X" n="0343b19"/><lb ed="R039" n="0667b14"/>字。汝当奉持。所以者何。须菩提。<persName>佛</persName>说般若波罗蜜即 <lb ed="X" n="0343b20"/><lb ed="R039" n="0667b15"/>非般若波罗蜜。是名般若波罗蜜。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0343b21"/><lb ed="R039" n="0667b16"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX25p0343b2101">上说经典如此之妙。善现因问此经当以何名。若 <lb ed="X" n="0343b22"/><lb ed="R039" n="0667b17"/>有经名。我等何以敬奉而心持之。<persName>佛</persName>告其经之名。 <lb ed="X" n="0343b23"/><lb ed="R039" n="0667b18"/>则名为金刚般若波罗蜜。谓用坚固之智慧。出生 <lb ed="X" n="0343b24"/><lb ed="R039" n="0668a01"/>死苦海。而以一性和众性。是此经之大旨。金刚所 <pb ed="X" xml:id="X25.0489.0343c" n="0343c"/> <lb ed="X" n="0343c01"/><lb ed="R039" n="0668a02"/>拟。物无不碎。智慧所照。物无不空。所以名为金刚 <lb ed="X" n="0343c02"/><lb ed="R039" n="0668a03"/>般若。凡人智慧之性。从无始而具。不著渐染。如金 <lb ed="X" n="0343c03"/><lb ed="R039" n="0668a04"/>之出火。纯洁而无夹杂。此时私欲不入。何等坚刚。 <lb ed="X" n="0343c04"/><lb ed="R039" n="0668a05"/>一为私欲躯遣。便柔软而失其本然。不得登岸矣。 <lb ed="X" n="0343c05"/><lb ed="R039" n="0668a06"/>唯率其最初。而坚持固有之智慧。不使少有亏欠。 <lb ed="X" n="0343c06"/><lb ed="R039" n="0668a07"/>则迴头是岸。以此名義。汝当奉持于心。然其所以 <lb ed="X" n="0343c07"/><lb ed="R039" n="0668a08"/>行此奉持者何哉。言出于口。虽是<persName>佛</persName>说。止为口说 <lb ed="X" n="0343c08"/><lb ed="R039" n="0668a09"/>而<anchor xml:id="nkr_note_add_0343c0801" n="0343c0801"/><anchor xml:id="beg0343c0801" n="0343c0801"/>已<anchor xml:id="end0343c0801"/>。必有默传此心。超出言表者。法相本空。不可 <lb ed="X" n="0343c09"/><lb ed="R039" n="0668a10"/>取著一名字相。况究实言之。只奉持其心。行住坐 <lb ed="X" n="0343c10"/><lb ed="R039" n="0668a11"/>卧。弗令昏昧。何有般若可名。盖学无要领。则泛而 <lb ed="X" n="0343c11"/><lb ed="R039" n="0668a12"/>无归。知有统宗。又执而不化。故曰即非般若波罗 <lb ed="X" n="0343c12"/><lb ed="R039" n="0668a13"/>蜜。为奉持之故。于无名中。强立名为般若波罗蜜。 <lb ed="X" n="0343c13"/><lb ed="R039" n="0668a14"/>幷般若而空之也。固知经可定名。经中之法不可 <lb ed="X" n="0343c14"/><lb ed="R039" n="0668a15"/>名。法可师授。法之为理不能授也。即非者。扫迹之 <lb ed="X" n="0343c15"/><lb ed="R039" n="0668a16"/>谈。是名者。本具之義。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0343c16"/><lb ed="R039" n="0668a17"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX25p0343c1601">须菩提。于意云何。<persName>如来</persName>有所说法不。须菩提白<persName>佛</persName>言。 <lb ed="X" n="0343c17"/><lb ed="R039" n="0668a18"/><persName>世尊</persName>。<persName>如来</persName>无所说。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0343c18"/><lb ed="R039" n="0668b01"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX25p0343c1801">名相尽扫。则智障悉空。智障既空。尤当幷空言相。 <lb ed="X" n="0343c19"/><lb ed="R039" n="0668b02"/>般若波罗蜜之名。既为赘语。则又何有般若波罗 <lb ed="X" n="0343c20"/><lb ed="R039" n="0668b03"/>蜜之法。可以言说也哉。<persName>佛</persName>虑善现疑有名字该奉 <lb ed="X" n="0343c21"/><lb ed="R039" n="0668b04"/>持。则<persName>如来</persName>有所说法了。故又以此诘之。而善现了 <lb ed="X" n="0343c22"/><lb ed="R039" n="0668b05"/>知说即无说。乃答云般若无法可得。<persName>如来</persName>亦不能 <lb ed="X" n="0343c23"/><lb ed="R039" n="0668b06"/>以文字而说也。<persName>如来</persName>只是传心。何曾说法。会得个 <lb ed="X" n="0343c24"/><lb ed="R039" n="0668b07"/>中。则名亡说泯。经義全彰。言相何可执也。</p></cb:div> <pb ed="X" xml:id="X25.0489.0344a" n="0344a"/> <lb ed="X" n="0344a01"/><lb ed="R039" n="0668b08"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX25p0344a0101">须菩提。于意云何。三千大千世界所有微尘。是为多 <lb ed="X" n="0344a02"/><lb ed="R039" n="0668b09"/>不。须菩提言甚多。<persName>世尊</persName>。须菩提。诸微尘<persName>如来</persName>说非微 <lb ed="X" n="0344a03"/><lb ed="R039" n="0668b10"/>尘是名微尘。<persName>如来</persName>说世界。非世界。是名世界。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0344a04"/><lb ed="R039" n="0668b11"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX25p0344a0401">言相不可执。则器界相亦何可执。因唯难说之理。 <lb ed="X" n="0344a05"/><lb ed="R039" n="0668b12"/>先使其思。今以物之至细至大者观之。众生性中 <lb ed="X" n="0344a06"/><lb ed="R039" n="0668b13"/>妄念。如三千大千世界中所有纤微尘埃。何处不 <lb ed="X" n="0344a07"/><lb ed="R039" n="0668b14"/>有。是为名否乎。善现会<persName>佛</persName>意。世界。喩法身。微尘喩 <lb ed="X" n="0344a08"/><lb ed="R039" n="0668b15"/>妄念。即答言甚多。一切众生。被妄念微尘遮蔽<persName>佛</persName> <lb ed="X" n="0344a09"/><lb ed="R039" n="0668b16"/>性。不得解脱。若妄念得尽。便现真如矣。<persName>佛</persName>又呼善 <lb ed="X" n="0344a10"/><lb ed="R039" n="0668b17"/>现谓。般若所以为金刚者。为不同于尘界及色身 <lb ed="X" n="0344a11"/><lb ed="R039" n="0668b18"/>也。不知微尘虽多。以淸净心对之。无非虚妄之散 <lb ed="X" n="0344a12"/><lb ed="R039" n="0669a01"/>布。变幻无常。体非真实。但據形色。名之为微尘耳。 <lb ed="X" n="0344a13"/><lb ed="R039" n="0669a02"/>是微尘可说。而微尘之理无可说也。<persName>佛</persName>说世界。世 <lb ed="X" n="0344a14"/><lb ed="R039" n="0669a03"/>界虽大。以明眼人观之。只是虚妄之结聚。劫数穷 <lb ed="X" n="0344a15"/><lb ed="R039" n="0669a04"/>尽。终有混沌。亦非真实。但據迹象。名之为世界耳。 <lb ed="X" n="0344a16"/><lb ed="R039" n="0669a05"/>是世界可说。而世界之理不可说也。微尘。该尽宇 <lb ed="X" n="0344a17"/><lb ed="R039" n="0669a06"/>内人物。世界。该尽天地始终。此外更有何说。上句 <lb ed="X" n="0344a18"/><lb ed="R039" n="0669a07"/>形起下句。重世界一边。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0344a19"/><lb ed="R039" n="0669a08"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX25p0344a1901">须菩提。于意云何。可以三十二相见<persName>如来</persName>不。不也世 <lb ed="X" n="0344a20"/><lb ed="R039" n="0669a09"/>尊。不可以三十二相得见<persName>如来</persName>。何以故。<persName>如来</persName>说三十 <lb ed="X" n="0344a21"/><lb ed="R039" n="0669a10"/>二相。即是非相。是名三十二相。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0344a22"/><lb ed="R039" n="0669a11"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX25p0344a2201">器界相既不可执。<persName>如来</persName>之身相亦岂可执乎。<persName>佛</persName>将 <lb ed="X" n="0344a23"/><lb ed="R039" n="0669a12"/>三十二相现身说法。又呼善现。汝意<persName>如来</persName>所修三 <lb ed="X" n="0344a24"/><lb ed="R039" n="0669a13"/>十二相为实相否。善现会意。<persName>佛</persName>虽由于四大凝成。 <pb ed="X" xml:id="X25.0489.0344b" n="0344b"/> <lb ed="X" n="0344b01"/><lb ed="R039" n="0669a14"/>现三十二相报身。至涅槃考终。同归无有。故言弗 <lb ed="X" n="0344b02"/><lb ed="R039" n="0669a15"/>也。相是色身。不可以此得见真<persName>佛</persName>。此<persName>如来</persName>。谓真性 <lb ed="X" n="0344b03"/><lb ed="R039" n="0669a16"/><persName>佛</persName>也。下<persName>如来</persName>说三十二相。则谓色身<persName>佛</persName>也。何以故。 <lb ed="X" n="0344b04"/><lb ed="R039" n="0669a17"/>是三十二相者。只就<persName>如来</persName>幻身言之耳。此身虽与 <lb ed="X" n="0344b05"/><lb ed="R039" n="0669a18"/>众生不同。而究竟色身终属幻形。难久住世。是非 <lb ed="X" n="0344b06"/><lb ed="R039" n="0669b01"/>真实相。特强名为相。是<persName>佛</persName>身可说。而<persName>佛</persName>身之理无 <lb ed="X" n="0344b07"/><lb ed="R039" n="0669b02"/>可说也。乃知一住著即经義。亦非般若。一解脱。即 <lb ed="X" n="0344b08"/><lb ed="R039" n="0669b03"/>报身器界。无非般若波罗。以是心持经。方为净信。 <lb ed="X" n="0344b09"/><lb ed="R039" n="0669b04"/>又何必捐身弃世。以求度脱生死乎。此与上节。大 <lb ed="X" n="0344b10"/><lb ed="R039" n="0669b05"/>意谓细而微尘。大而世界。妙而<persName>佛</persName>之色身。皆虚妄 <lb ed="X" n="0344b11"/><lb ed="R039" n="0669b06"/>名。亦应上无有定法<persName>如来</persName>可说也。</p><p xml:id="pX25p0344b1114" cb:place="inline">〇三十二相。一 <lb ed="X" n="0344b12"/><lb ed="R039" n="0669b07"/>身相。修廣莊严。容仪端整。二体相。上下等量齐肃。 <lb ed="X" n="0344b13"/><lb ed="R039" n="0669b08"/>三面相。如一轮满。朢日之月光彩可寻。四顶相。高 <lb ed="X" n="0344b14"/><lb ed="R039" n="0669b09"/>显周圆。形如天盖。五发相。右旋盘曲。一丝不乱。六 <lb ed="X" n="0344b15"/><lb ed="R039" n="0669b10"/>耳相。低垂过肩。七眉相。湾环净皎。如 弓。中高 <lb ed="X" n="0344b16"/><lb ed="R039" n="0669b11"/>而两垂。八眉毫相。间有白毫。柔软若绵。又如珂雪。 <lb ed="X" n="0344b17"/><lb ed="R039" n="0669b12"/>九眼相睫相绀靑而美。色平整若牛之长 眼 <lb ed="X" n="0344b18"/><lb ed="R039" n="0669b13"/>大而左右齐整不偏。十眼睛相。色靑鲜白。而眶环 <lb ed="X" n="0344b19"/><lb ed="R039" n="0669b14"/>微红。十一鼻相。豐高而下垂。十二唇相。润若丹朱。 <lb ed="X" n="0344b20"/><lb ed="R039" n="0669b15"/>十三口相。闭若瓠形。开若海口。十四牙相。上下四 <lb ed="X" n="0344b21"/><lb ed="R039" n="0669b16"/>十。肉深根固。整齐平净而密。十五齿相。四齿洁白 <lb ed="X" n="0344b22"/><lb ed="R039" n="0669b17"/>锋利。十六舌相。廣薄修长。吐垂面轮。至耳发际。十 <lb ed="X" n="0344b23"/><lb ed="R039" n="0669b18"/>七音声相。梵音词韵。和雅而众闻。十八额相。方正 <lb ed="X" n="0344b24"/><lb ed="R039" n="0670a01"/>隆准。十九肩相。平正圆满。与项相称。二十项相。实 <pb ed="X" xml:id="X25.0489.0344c" n="0344c"/> <lb ed="X" n="0344c01"/><lb ed="R039" n="0670a02"/>而厚。二十一背相。盎然周正。充满廣豐。二十二腰 <lb ed="X" n="0344c02"/><lb ed="R039" n="0670a03"/>相。耿直有威。二十三手相。十指尖圆。纤长豐白。骨 <lb ed="X" n="0344c03"/><lb ed="R039" n="0670a04"/>节柔软若绵。二十四臂相。平立垂可摩膝。如象<anchor xml:id="nkr_note_add_0344c0301" n="0344c0301"/><anchor xml:id="beg0344c0301" n="0344c0301"/>王<anchor xml:id="end0344c0301"/> <lb ed="X" n="0344c04"/><lb ed="R039" n="0670a05"/>鼻。二十五脇相。两肋围抱。如鹿之腨摄。二十六毛 <lb ed="X" n="0344c05"/><lb ed="R039" n="0670a06"/>相。皮上每孔生一毛。靑宛如丝。软如兜罗。二十七 <lb ed="X" n="0344c06"/><lb ed="R039" n="0670a07"/>皮相。望之金光晃耀。肌理细润不住垢腻。二十八 <lb ed="X" n="0344c07"/><lb ed="R039" n="0670a08"/>乳相。凝实不枯。二十九脐相。窅深可容细果。三十 <lb ed="X" n="0344c08"/><lb ed="R039" n="0670a09"/>足相。两底平满。下有千轮辐文。三十一足指间有 <lb ed="X" n="0344c09"/><lb ed="R039" n="0670a10"/>雁 纹。状若绮画。三十二足趾廣长。坐与趺相称。 <lb ed="X" n="0344c10"/><lb ed="R039" n="0670a11"/>趺与距相称。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0344c11"/><lb ed="R039" n="0670a12"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX25p0344c1101">须菩提。若有善男子善女人以恒河沙等身命佈施。 <lb ed="X" n="0344c12"/><lb ed="R039" n="0670a13"/>若复有人于此经中。乃至受持四句偈等。为他人说。 <lb ed="X" n="0344c13"/><lb ed="R039" n="0670a14"/>其福甚多。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0344c14"/><lb ed="R039" n="0670a15"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX25p0344c1401">善现但知身相不可取。未知身相亦不当捨。今人 <lb ed="X" n="0344c15"/><lb ed="R039" n="0670a16"/>具有幻形。或能空其相。故又呼善现。若有善男女。 <lb ed="X" n="0344c16"/><lb ed="R039" n="0670a17"/>欲求了悟。以为捨此有漏之身。可得无生之理。于 <lb ed="X" n="0344c17"/><lb ed="R039" n="0670a18"/>是敲骨击髓投巖赴火。刎颈割肉。燃指卸臂。将此 <lb ed="X" n="0344c18"/><lb ed="R039" n="0670b01"/>身命。如恒河沙等以为佈施。身施。如尸毘王之代 <lb ed="X" n="0344c19"/><lb ed="R039" n="0670b02"/>鸽。命施。如萨埵之饲虎。如此种种。可为极矣。若复 <lb ed="X" n="0344c20"/><lb ed="R039" n="0670b03"/>有人。将此般若经義。受持于<anchor xml:id="nkr_note_add_0344c2001" n="0344c2001"/><anchor xml:id="beg0344c2001" n="0344c2001"/>己<anchor xml:id="end0344c2001"/>。开导他人。比之捨 <lb ed="X" n="0344c21"/><lb ed="R039" n="0670b04"/>身命者。其所得静妙福德。不更多哉。盖身命之捨。 <lb ed="X" n="0344c22"/><lb ed="R039" n="0670b05"/>终有尽日。而修性之功。历劫常存。思及于此。真不 <lb ed="X" n="0344c23"/><lb ed="R039" n="0670b06"/>可说也。此第三番挍量持经。</p></cb:div></cb:div> <lb ed="X" n="0344c24"/><lb ed="R039" n="0670b07"/><cb:div type="other"><cb:mulu type="其他" level="1">離相寂灭分第十四</cb:mulu><head>〇離相寂灭分第十四</head> <pb ed="X" xml:id="X25.0489.0345a" n="0345a"/> <lb ed="X" n="0345a01"/><lb ed="R039" n="0670b08"/><p xml:id="pX25p0345a0101">须菩提于此感悟。复歎後五百岁。有信解受持般 <lb ed="X" n="0345a02"/><lb ed="R039" n="0670b09"/>若者。决不为四相所缠。既離诸相。即名为<persName>佛</persName>。<persName>佛</persName>云 <lb ed="X" n="0345a03"/><lb ed="R039" n="0670b10"/>不唯信解。但闻此般若。不生惊怖。<anchor xml:id="nkr_note_add_0345a0301" n="0345a0301"/><anchor xml:id="beg0345a0301" n="0345a0301"/>已<anchor xml:id="end0345a0301"/>自稀有。复引 <lb ed="X" n="0345a04"/><lb ed="R039" n="0670b11"/>因中以持般若故。得離诸相。虽遭割截。了无嗔恨。 <lb ed="X" n="0345a05"/><lb ed="R039" n="0670b12"/>复引不生心。不住法。及入暗处明之喩。此分名離 <lb ed="X" n="0345a06"/><lb ed="R039" n="0670b13"/>相寂灭。旨哉。</p> <lb ed="X" n="0345a07"/><lb ed="R039" n="0670b14"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX25p0345a0701">尔时须菩提闻说是经。深解義趣。涕泪悲泣而白<persName>佛</persName> <lb ed="X" n="0345a08"/><lb ed="R039" n="0670b15"/>言。稀有<persName>世尊</persName>。<persName>佛</persName>说如是甚深经典。我从昔来所得慧 <lb ed="X" n="0345a09"/><lb ed="R039" n="0670b16"/>眼。未曾得闻如是之经。<persName>世尊</persName>。若复有人得闻是经。信 <lb ed="X" n="0345a10"/><lb ed="R039" n="0670b17"/>心淸净。则生实相。当知是人。成就第一稀有功德。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0345a11"/><lb ed="R039" n="0670b18"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX25p0345a1101">自此至十六分。总明受持之难。功德之大也。深解 <lb ed="X" n="0345a12"/><lb ed="R039" n="0671a01"/>大彻悟也。善现知捨身命所感之福。不如持说之 <lb ed="X" n="0345a13"/><lb ed="R039" n="0671a02"/>勝。遂悟真空无相義趣。感<persName>佛</persName>恩深。不勝欣喜之至。 <lb ed="X" n="0345a14"/><lb ed="R039" n="0671a03"/>故反流涕发悲。赞言稀有<persName>世尊</persName>。<persName>佛</persName>说如是般若甚 <lb ed="X" n="0345a15"/><lb ed="R039" n="0671a04"/>深经典。我从昔日受教以来。夙殖善根。所得<persName>如来</persName> <lb ed="X" n="0345a16"/><lb ed="R039" n="0671a05"/>慧眼。于无上菩提。觌面成迷。自伤所闻之晚。昔未 <lb ed="X" n="0345a17"/><lb ed="R039" n="0671a06"/>闻而今闻二句正涕泣心事也。善现是阿罗汉。于 <lb ed="X" n="0345a18"/><lb ed="R039" n="0671a07"/>五百弟子中解空第一。岂不闻如是深法。况<persName>世尊</persName> <lb ed="X" n="0345a19"/><lb ed="R039" n="0671a08"/>说时。闻者不少。只恐声闻小乘。闻而未必能信。故 <lb ed="X" n="0345a20"/><lb ed="R039" n="0671a09"/>以此策励同学。谓信心而有善根。淸净而却六尘。 <lb ed="X" n="0345a21"/><lb ed="R039" n="0671a10"/>便是无相之相。则生实相。信经如何能生实相。以 <lb ed="X" n="0345a22"/><lb ed="R039" n="0671a11"/>经所诠皆无相之理。因经修证。離妄去执。诸相。亡 <lb ed="X" n="0345a23"/><lb ed="R039" n="0671a12"/>而实相见矣。当知是人。成就出世大事。功成果满。 <lb ed="X" n="0345a24"/><lb ed="R039" n="0671a13"/>故言功而不言福。岂非第一稀有乎。第一。即无上 <pb ed="X" xml:id="X25.0489.0345b" n="0345b"/> <lb ed="X" n="0345b01"/><lb ed="R039" n="0671a14"/>菩提也。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0345b02"/><lb ed="R039" n="0671a15"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX25p0345b0201"><persName>世尊</persName>。是实相者。即是非相。是故<persName>如来</persName>说名实相。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0345b03"/><lb ed="R039" n="0671a16"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX25p0345b0301">因说实相。随遣之以表奉持。是实相者。不过借以 <lb ed="X" n="0345b04"/><lb ed="R039" n="0671a17"/>生空相之资。其实理以无相为真。欲人反求诸心。 <lb ed="X" n="0345b05"/><lb ed="R039" n="0671a18"/>故曰实相。究非有执著之相。此<persName>如来</persName>平日之名言。 <lb ed="X" n="0345b06"/><lb ed="R039" n="0671b01"/>非我今日之臆说。故又引以证之。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0345b07"/><lb ed="R039" n="0671b02"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX25p0345b0701"><persName>世尊</persName>。我今得闻如是经典。信解受持。不足为难。若当 <lb ed="X" n="0345b08"/><lb ed="R039" n="0671b03"/>来世後五百岁。其有众生得闻是经。信解受持。是人 <lb ed="X" n="0345b09"/><lb ed="R039" n="0671b04"/>即为第一稀有。何以故。此人无我相。无人相。无众生 <lb ed="X" n="0345b10"/><lb ed="R039" n="0671b05"/>相。无寿者相。所以者何。我相。即是非相。人相众生相 <lb ed="X" n="0345b11"/><lb ed="R039" n="0671b06"/>寿者相。即是非相。何以故。離一切诸相。即名诸<persName>佛</persName>。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0345b12"/><lb ed="R039" n="0671b07"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX25p0345b1201">信解者。信其義而晓解。受持者。受其義而持行。不 <lb ed="X" n="0345b13"/><lb ed="R039" n="0671b08"/>足为难者。起下稀有之词。言我今身亲値<persName>佛</persName>。获闻 <lb ed="X" n="0345b14"/><lb ed="R039" n="0671b09"/>如是般若经典。亲见<persName>如来</persName>印证。信解受持。不足以 <lb ed="X" n="0345b15"/><lb ed="R039" n="0671b10"/>为难闻。而未来众生。不得遇<persName>佛</persName>。能依是法。即为希 <lb ed="X" n="0345b16"/><lb ed="R039" n="0671b11"/>有。前云成就。此言即为。正以末世能信。尤可快也。 <lb ed="X" n="0345b17"/><lb ed="R039" n="0671b12"/>盖<persName>佛</persName>在之日。虽有中下根基。能往问<persName>佛</persName>。<persName>佛</persName>即随宜 <lb ed="X" n="0345b18"/><lb ed="R039" n="0671b13"/>开示。无不契悟。<persName>佛</persName>灭度後後五百岁。去圣遥远。但 <lb ed="X" n="0345b19"/><lb ed="R039" n="0671b14"/>存言教。人若有疑。无处咨决。于此时中。无缘面授。 <lb ed="X" n="0345b20"/><lb ed="R039" n="0671b15"/>仅得耳传。淸心敬信。自解自悟。是最上根器。较之 <lb ed="X" n="0345b21"/><lb ed="R039" n="0671b16"/>我闻。最为难得。何以信经之人。得为稀有。以此人 <lb ed="X" n="0345b22"/><lb ed="R039" n="0671b17"/>依此经修行。尽離妄识。<anchor xml:id="nkr_note_add_0345b2201" n="0345b2201"/><anchor xml:id="beg0345b2201" n="0345b2201"/>已<anchor xml:id="end0345b2201"/>是超脱四相也。所以无 <lb ed="X" n="0345b23"/><lb ed="R039" n="0671b18"/>四相者何哉。了悟四相俱妄想。不是本来心。故曰 <lb ed="X" n="0345b24"/><lb ed="R039" n="0672a01"/>即是非相。非。犹无也。非相。即实相也。何故非相宜 <pb ed="X" xml:id="X25.0489.0345c" n="0345c"/> <lb ed="X" n="0345c01"/><lb ed="R039" n="0672a02"/>去。盖<persName>佛</persName>以觉言。外觉離一切有相。内觉離一切空 <lb ed="X" n="0345c02"/><lb ed="R039" n="0672a03"/>相。于相離相。于空離空。得真空无相之妙故即名 <lb ed="X" n="0345c03"/><lb ed="R039" n="0672a04"/>之为诸<persName>佛</persName>中人。<persName>佛</persName>非第一稀有乎。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0345c04"/><lb ed="R039" n="0672a05"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX25p0345c0401"><persName>佛</persName>告须菩提。如是如是。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0345c05"/><lb ed="R039" n="0672a06"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX25p0345c0501">丞称如是。是接引世人意。不但以其言之是也。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0345c06"/><lb ed="R039" n="0672a07"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX25p0345c0601">若复有人得闻是经。不惊不怖不畏。当知是人甚为 <lb ed="X" n="0345c07"/><lb ed="R039" n="0672a08"/>稀有。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0345c08"/><lb ed="R039" n="0672a09"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX25p0345c0801">大乘之法。非大乘根器。猝闻诸相不生。言下即<persName>佛</persName> <lb ed="X" n="0345c09"/><lb ed="R039" n="0672a10"/>之说。未免一往怪愕而惊。进退张皇而怖。恐惧阻 <lb ed="X" n="0345c10"/><lb ed="R039" n="0672a11"/>难而畏。因<g ref="#CB15081">策</g>励後世学者。若复有人。信心淸净。得 <lb ed="X" n="0345c11"/><lb ed="R039" n="0672a12"/>闻此理。欢喜受持。如有夙契而不惊。若曾行习而 <lb ed="X" n="0345c12"/><lb ed="R039" n="0672a13"/>不怖。勇猛承当而不畏。此人悟入法门。速離众生 <lb ed="X" n="0345c13"/><lb ed="R039" n="0672a14"/>下劣之见。非久种善根。安能直造<persName>如来</persName>第一義谛。 <lb ed="X" n="0345c14"/><lb ed="R039" n="0672a15"/>则岂非甚为稀有乎。盖实难其人也。</p><p xml:id="pX25p0345c1415" cb:place="inline">〇以下通说 <lb ed="X" n="0345c15"/><lb ed="R039" n="0672a16"/>後世持经之人。反复申明。在无实无虚句结穴。後 <lb ed="X" n="0345c16"/><lb ed="R039" n="0672a17"/>说以要言之。而不说要言在何句者。<persName>佛</persName>不以一句 <lb ed="X" n="0345c17"/><lb ed="R039" n="0672a18"/>实法。生後人执著也。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0345c18"/><lb ed="R039" n="0672b01"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX25p0345c1801">何以故。须菩提。<persName>如来</persName>说第一波罗蜜。即非第一波罗 <lb ed="X" n="0345c19"/><lb ed="R039" n="0672b02"/>蜜。是名第一波罗蜜。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0345c20"/><lb ed="R039" n="0672b03"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX25p0345c2001">承上言。何故不惊怖畏。得为稀有。盖以此经为万 <lb ed="X" n="0345c21"/><lb ed="R039" n="0672b04"/>法宗源。凡经皆从此一经会出。诸法波罗蜜。皆无 <lb ed="X" n="0345c22"/><lb ed="R039" n="0672b05"/>以尙之。是为第一波罗蜜。然是人正无第一相也。 <lb ed="X" n="0345c23"/><lb ed="R039" n="0672b06"/>心中若存第一相。便落二三小乘。不为第一稀有 <lb ed="X" n="0345c24"/><lb ed="R039" n="0672b07"/>矣。<persName>如来</persName>尝说第一波罗蜜。非有第一相。所以名为 <pb ed="X" xml:id="X25.0489.0346a" n="0346a"/> <lb ed="X" n="0346a01"/><lb ed="R039" n="0672b08"/>第一波罗蜜。前曰<persName>佛</persName>说般若波罗蜜。重在般若。此 <lb ed="X" n="0346a02"/><lb ed="R039" n="0672b09"/>云<persName>如来</persName>说第一波罗蜜。重在第一。前曰即非般若 <lb ed="X" n="0346a03"/><lb ed="R039" n="0672b10"/>波罗蜜。幷般若而遣之。此云即非第一波罗蜜。幷 <lb ed="X" n="0346a04"/><lb ed="R039" n="0672b11"/>第一而遣之也。此又空善现第一相也。以上皆论 <lb ed="X" n="0346a05"/><lb ed="R039" n="0672b12"/>智慧。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0346a06"/><lb ed="R039" n="0672b13"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX25p0346a0601">须菩提。忍辱波罗蜜。<persName>如来</persName>说非忍辱波罗蜜。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0346a07"/><lb ed="R039" n="0672b14"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX25p0346a0701">智慧必从实行证验始真。故又告之曰。人闻第一 <lb ed="X" n="0346a08"/><lb ed="R039" n="0672b15"/>波罗蜜而不惊怖畏者。法相空也。又不若试之利 <lb ed="X" n="0346a09"/><lb ed="R039" n="0672b16"/>害生死。而证人相之亦空也。即如辱之所在。人不 <lb ed="X" n="0346a10"/><lb ed="R039" n="0672b17"/>能忍。而有忍之者。是即入法之一门。故<persName>如来</persName>说忍 <lb ed="X" n="0346a11"/><lb ed="R039" n="0672b18"/>念皆去。辱自消亡。而何有忍辱相乎。遇値崄巇。恁 <lb ed="X" n="0346a12"/><lb ed="R039" n="0673a01"/>地平平打过。方是真降伏。李屠诸本。俱无是名句。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0346a13"/><lb ed="R039" n="0673a02"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX25p0346a1301">何以故。须菩提。如我昔为歌利王割截身体。我于尔 <lb ed="X" n="0346a14"/><lb ed="R039" n="0673a03"/>时。无我相。无人相。无众生相。无寿者相。何以故。我于 <lb ed="X" n="0346a15"/><lb ed="R039" n="0673a04"/>往昔节节肢解时。若有我相。人相。众生相。寿者相。应 <lb ed="X" n="0346a16"/><lb ed="R039" n="0673a05"/>生嗔恨。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0346a17"/><lb ed="R039" n="0673a06"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX25p0346a1701">何故忍辱如无。人之于辱。不唯能忍为难。而能忘 <lb ed="X" n="0346a18"/><lb ed="R039" n="0673a07"/>则尤难。因自擧历劫修行事证之。<persName>佛</persName>有时自称<persName>佛</persName>。 <lb ed="X" n="0346a19"/><lb ed="R039" n="0673a08"/>自称<persName>如来</persName>。自称我。我。特谓我身。<persName>如来</persName>与<persName>佛</persName>。则谓<anchor xml:id="nkr_note_add_0346a1901" n="0346a1901"/><anchor xml:id="beg0346a1901" n="0346a1901"/>己<anchor xml:id="end0346a1901"/> <lb ed="X" n="0346a20"/><lb ed="R039" n="0673a09"/>与诸<persName>佛</persName><persName>如来</persName>皆然。经中尽如是也。<persName>佛</persName>三世转身为 <lb ed="X" n="0346a21"/><lb ed="R039" n="0673a10"/><persName>如来</persName>。歌利事在第一世。受记于燃灯在第二世。如 <lb ed="X" n="0346a22"/><lb ed="R039" n="0673a11"/>我昔为。十一字为句。盖借此以证忍辱。幷忍辱皆 <lb ed="X" n="0346a23"/><lb ed="R039" n="0673a12"/>忘之意。乃。见割截于王。非<persName>佛</persName>身自为王也。割截。即 <lb ed="X" n="0346a24"/><lb ed="R039" n="0673a13"/>下肢解。割至耳鼻。截及手足。辱斯甚矣。而<persName>佛</persName>能忍。 <pb ed="X" xml:id="X25.0489.0346b" n="0346b"/> <lb ed="X" n="0346b01"/><lb ed="R039" n="0673a14"/>毫不起四相之见。盖五蕴本空。纵患害相加。如吹 <lb ed="X" n="0346b02"/><lb ed="R039" n="0673a15"/>光割水。湛然不动。此段是正说。因自问此何故哉。 <lb ed="X" n="0346b03"/><lb ed="R039" n="0673a16"/>又反言之曰。我昔肢解时。若有四相。则嗔恨往往 <lb ed="X" n="0346b04"/><lb ed="R039" n="0673a17"/>而生。冤魂相报。莽撞投生。不复更去修行矣。所以 <lb ed="X" n="0346b05"/><lb ed="R039" n="0673a18"/>无四相者。忘其辱。幷忘其忍也。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0346b06"/><lb ed="R039" n="0673b01"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX25p0346b0601">须菩提。又念过去于五百世。作忍辱仙人。于尔所世。 <lb ed="X" n="0346b07"/><lb ed="R039" n="0673b02"/>无我相。无人相。无众生相。无寿者相。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0346b08"/><lb ed="R039" n="0673b03"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX25p0346b0801">不特此时为然。从今追念前生五百世入山求静。 <lb ed="X" n="0346b09"/><lb ed="R039" n="0673b04"/>作忍辱仙人于尔所世。<persName>佛</persName>所历之世。亦善现历过 <lb ed="X" n="0346b10"/><lb ed="R039" n="0673b05"/>者。又正言之曰。此时早无我人等相。认为夙世应 <lb ed="X" n="0346b11"/><lb ed="R039" n="0673b06"/>受之报。乃不昏乱真性。托生再修。是忍辱之证。後 <lb ed="X" n="0346b12"/><lb ed="R039" n="0673b07"/>人修行者亦宜如是。见苦是苦。由于我相不化。若 <lb ed="X" n="0346b13"/><lb ed="R039" n="0673b08"/>離我相。则谁为辱者。谁为忍者。身空则无痛者。心 <lb ed="X" n="0346b14"/><lb ed="R039" n="0673b09"/>空则无觉痛者。不见为苦。自然成忍也。上是引<anchor xml:id="nkr_note_add_0346b1401" n="0346b1401"/><anchor xml:id="beg0346b1401" n="0346b1401"/>己<anchor xml:id="end0346b1401"/> <lb ed="X" n="0346b15"/><lb ed="R039" n="0673b10"/>以证。此又引多生以证。然则<persName>如来</persName>之无嗔恨久矣。 <lb ed="X" n="0346b16"/><lb ed="R039" n="0673b11"/>岂偶一能之者哉。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0346b17"/><lb ed="R039" n="0673b12"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX25p0346b1701">是故须菩提。菩萨应離一切相。发阿耨多罗三藐三 <lb ed="X" n="0346b18"/><lb ed="R039" n="0673b13"/>菩提心。不应住色生心。不应住声香味触法生心。应 <lb ed="X" n="0346b19"/><lb ed="R039" n="0673b14"/>生无所住心。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0346b20"/><lb ed="R039" n="0673b15"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX25p0346b2001">此承上无相之故来。<persName>佛</persName>纍世行忍辱行。以无我故。 <lb ed="X" n="0346b21"/><lb ed="R039" n="0673b16"/>得成菩提。故凡修行菩萨。于一切相。尽应解脱而 <lb ed="X" n="0346b22"/><lb ed="R039" n="0673b17"/>離之。发无上道心。不应住色声等相生希求福利 <lb ed="X" n="0346b23"/><lb ed="R039" n="0673b18"/>之心。盖无上正<persName>等正觉</persName>心。乃淸净无相心。岂可染 <lb ed="X" n="0346b24"/><lb ed="R039" n="0674a01"/>于六尘。住色者。眼前美好。屋宇器用服色之类。声 <pb ed="X" xml:id="X25.0489.0346c" n="0346c"/> <lb ed="X" n="0346c01"/><lb ed="R039" n="0674a02"/>香五者。谓凡音乐馨香滋味感触事情利<anchor xml:id="nkr_note_add_0346c0101" n="0346c0101"/><anchor xml:id="beg0346c0101" n="0346c0101"/>己<anchor xml:id="end0346c0101"/>者。凡 <lb ed="X" n="0346c02"/><lb ed="R039" n="0674a03"/>住著处。皆不起念。收上两句。应前離一切句。两应 <lb ed="X" n="0346c03"/><lb ed="R039" n="0674a04"/>字。两不应字。甚著力。此是故。及下是故。与上数何 <lb ed="X" n="0346c04"/><lb ed="R039" n="0674a05"/>以故。紧相呼应。此意<anchor xml:id="nkr_note_add_0346c0401" n="0346c0401"/><anchor xml:id="beg0346c0401" n="0346c0401"/>已<anchor xml:id="end0346c0401"/>见四分十分中。复详言之 <lb ed="X" n="0346c05"/><lb ed="R039" n="0674a06"/>者。恐弟子听之不审。或有续来听者。经中褈叠处。 <lb ed="X" n="0346c06"/><lb ed="R039" n="0674a07"/>義皆如此。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0346c07"/><lb ed="R039" n="0674a08"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX25p0346c0701">若心有住。即为非住。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0346c08"/><lb ed="R039" n="0674a09"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX25p0346c0801">前是正言。此又反言之。若心中稍有所住。此心终 <lb ed="X" n="0346c09"/><lb ed="R039" n="0674a10"/>为六尘把持。则妄念纷驰。<anchor xml:id="nkr_note_add_0346c0901" n="0346c0901"/><anchor xml:id="beg0346c0901" n="0346c0901"/>已<anchor xml:id="end0346c0901"/>著诸相。取捨爱憎。无 <lb ed="X" n="0346c10"/><lb ed="R039" n="0674a11"/>有休期。便落人天小果。不证无上菩提。何有住足 <lb ed="X" n="0346c11"/><lb ed="R039" n="0674a12"/>之处。所谓应无所住而生其心者此也。上四住。作 <lb ed="X" n="0346c12"/><lb ed="R039" n="0674a13"/>住著住字。末一住。作住止住字。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0346c13"/><lb ed="R039" n="0674a14"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX25p0346c1301">是故<persName>佛</persName>说菩萨心。不应住色佈施。须菩提。菩萨为利 <lb ed="X" n="0346c14"/><lb ed="R039" n="0674a15"/>益一切众生故。应如是佈施。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0346c15"/><lb ed="R039" n="0674a16"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX25p0346c1501">论修行人之心。亦应无住。菩萨所行六度。皆应離 <lb ed="X" n="0346c16"/><lb ed="R039" n="0674a17"/>相。色为六尘之首。施为六度之初。故云不应住色 <lb ed="X" n="0346c17"/><lb ed="R039" n="0674a18"/>佈施。五识皆因色相而起。故此止以一色总赅无 <lb ed="X" n="0346c18"/><lb ed="R039" n="0674b01"/>住。如是行施。欲使含灵抱识。尽被恩泽。各得无相 <lb ed="X" n="0346c19"/><lb ed="R039" n="0674b02"/>之体。即前所云灭度无量众生。实无灭度者。不度 <lb ed="X" n="0346c20"/><lb ed="R039" n="0674b03"/>而度。乃所以深为利益也。菩萨为普度众生。而以 <lb ed="X" n="0346c21"/><lb ed="R039" n="0674b04"/>佈施利济益物。原为人而不为<anchor xml:id="nkr_note_add_0346c2101" n="0346c2101"/><anchor xml:id="beg0346c2101" n="0346c2101"/>己<anchor xml:id="end0346c2101"/>。则知不当复有 <lb ed="X" n="0346c22"/><lb ed="R039" n="0674b05"/>嗔恨。应如是以我无住之法而佈施之耳。若存施 <lb ed="X" n="0346c23"/><lb ed="R039" n="0674b06"/>受之心。即非无住矣。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0346c24"/><lb ed="R039" n="0674b07"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX25p0346c2401"><persName>如来</persName>说一切诸相。即是非相。又说一切众生。即非众 <pb ed="X" xml:id="X25.0489.0347a" n="0347a"/> <lb ed="X" n="0347a01"/><lb ed="R039" n="0674b08"/>生。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0347a02"/><lb ed="R039" n="0674b09"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX25p0347a0201">即以<persName>如来</persName>之说证之。一切人我诸相。俱非真实。尽 <lb ed="X" n="0347a03"/><lb ed="R039" n="0674b10"/>是空花。故不应住。又说一切众生。尽是假名。不见 <lb ed="X" n="0347a04"/><lb ed="R039" n="0674b11"/><persName>佛</persName>性。名为众生。若離妄心。见自性<persName>佛</persName>。即无众生可 <lb ed="X" n="0347a05"/><lb ed="R039" n="0674b12"/>得。故不应住相佈施。下二句。是明上二句之所以 <lb ed="X" n="0347a06"/><lb ed="R039" n="0674b13"/>也。盖以众生若有。则说不得诸相为无若众生既 <lb ed="X" n="0347a07"/><lb ed="R039" n="0674b14"/>无。则诸相之无。益可知矣。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0347a08"/><lb ed="R039" n="0674b15"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX25p0347a0801">须菩提。<persName>如来</persName>是真语者。实语者。如语者。不诳语者。不 <lb ed="X" n="0347a09"/><lb ed="R039" n="0674b16"/>异语者。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0347a10"/><lb ed="R039" n="0674b17"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX25p0347a1001">此<persName>如来</persName>之语人不信心。则以为妄。孰知其真故不 <lb ed="X" n="0347a11"/><lb ed="R039" n="0674b18"/>伪而切人。实故不虚而有據。皆适如其心之所言。 <lb ed="X" n="0347a12"/><lb ed="R039" n="0675a01"/>而不加毫末。不减分寸不以虚诳之言而使人惑。 <lb ed="X" n="0347a13"/><lb ed="R039" n="0675a02"/>不以异同之言而使人疑。盖以破众心之<anchor xml:id="nkr_note_add_0347a1301" n="0347a1301"/><anchor xml:id="beg0347a1301" n="0347a1301"/>狐<anchor xml:id="end0347a1301"/>疑也。 <lb ed="X" n="0347a14"/><lb ed="R039" n="0675a03"/>此泛说平日<persName>如来</persName>所有的话。皆一一可信。如此。则 <lb ed="X" n="0347a15"/><lb ed="R039" n="0675a04"/>又何疑于持经证果之言。为不然乎。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0347a16"/><lb ed="R039" n="0675a05"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX25p0347a1601">须菩提。<persName>如来</persName>所得法。此法无实无虚。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0347a17"/><lb ed="R039" n="0675a06"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX25p0347a1701">向云<persName>如来</persName>无所得。今云<persName>如来</persName>所得法。即前无相无 <lb ed="X" n="0347a18"/><lb ed="R039" n="0675a07"/>住之谓。数语即法之所在。此所说之法。真体常存。 <lb ed="X" n="0347a19"/><lb ed="R039" n="0675a08"/>以为实耶。而六尘四相皆空。以为虚耶。而四果所 <lb ed="X" n="0347a20"/><lb ed="R039" n="0675a09"/>得皆有无实。故不住于有。无虚。故不住于空。非空 <lb ed="X" n="0347a21"/><lb ed="R039" n="0675a10"/>非有。执情尽化。乃为真得。虚实合说。虚中想出实 <lb ed="X" n="0347a22"/><lb ed="R039" n="0675a11"/>际。实中想出虚理。靠不得实。著不得虚。虚实相形。 <lb ed="X" n="0347a23"/><lb ed="R039" n="0675a12"/>乃成<persName>如来</persName>妙法。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0347a24"/><lb ed="R039" n="0675a13"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX25p0347a2401">须菩提。若菩萨心。住于法而行佈施。如人入暗。即无 <pb ed="X" xml:id="X25.0489.0347b" n="0347b"/> <lb ed="X" n="0347b01"/><lb ed="R039" n="0675a14"/>所见。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0347b02"/><lb ed="R039" n="0675a15"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX25p0347b0201">无实无虚之法。<persName>佛</persName><anchor xml:id="nkr_note_add_0347b0201" n="0347b0201"/><anchor xml:id="beg0347b0201" n="0347b0201"/>已<anchor xml:id="end0347b0201"/>说出要领。故又言若悟得此 <lb ed="X" n="0347b03"/><lb ed="R039" n="0675a16"/>法。则无所住之心。在在皆然矣。即以佈施言。佈施。 <lb ed="X" n="0347b04"/><lb ed="R039" n="0675a17"/>谓法施教化众生也。若菩萨自家修行。心住于法。 <lb ed="X" n="0347b05"/><lb ed="R039" n="0675a18"/>而又以此行于佈施。心为法所拘。彼此都受法障。 <lb ed="X" n="0347b06"/><lb ed="R039" n="0675b01"/>即以贪爱自蔽其明矣。便如人入暗中。有何所见。 <lb ed="X" n="0347b07"/><lb ed="R039" n="0675b02"/>此行法之失也。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0347b08"/><lb ed="R039" n="0675b03"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX25p0347b0801">若菩萨心。不住法而行佈施。如人有目。日光明照。见 <lb ed="X" n="0347b09"/><lb ed="R039" n="0675b04"/>种种色。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0347b10"/><lb ed="R039" n="0675b05"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX25p0347b1001">若自心不住于法。而又以此无住者行其佈施。则 <lb ed="X" n="0347b11"/><lb ed="R039" n="0675b06"/>触处皆通。无有障碍。便如人之有目。加以日光照 <lb ed="X" n="0347b12"/><lb ed="R039" n="0675b07"/>之。秋毫皆瞩。何色不见。此色字。与六尘之色不同。 <lb ed="X" n="0347b13"/><lb ed="R039" n="0675b08"/>满眼乾坤山河大地。无非是色。故谓种种色。此言 <lb ed="X" n="0347b14"/><lb ed="R039" n="0675b09"/>法之所在。必能空而後能照。甚言执法者之不得 <lb ed="X" n="0347b15"/><lb ed="R039" n="0675b10"/>法也。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0347b16"/><lb ed="R039" n="0675b11"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX25p0347b1601">须菩提。当来之世。若有善男子善女人。能于此经受 <lb ed="X" n="0347b17"/><lb ed="R039" n="0675b12"/>持读诵。即为<persName>如来</persName>以<persName>佛</persName>智慧。悉知是人。悉见是人。皆 <lb ed="X" n="0347b18"/><lb ed="R039" n="0675b13"/>得成就无量无边功德。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0347b19"/><lb ed="R039" n="0675b14"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX25p0347b1901">汝计末法无传。岂知不解脱。则此经是文字。能解 <lb ed="X" n="0347b20"/><lb ed="R039" n="0675b15"/>脱即是<persName>佛</persName>智慧。<persName>如来</persName>用此启发後人者。专望流通 <lb ed="X" n="0347b21"/><lb ed="R039" n="0675b16"/>之人。当来之世。邪法竞起。正法难行。若有善男女 <lb ed="X" n="0347b22"/><lb ed="R039" n="0675b17"/>得遇此经。从师禀受。诵读精进。非由口耳之传。直 <lb ed="X" n="0347b23"/><lb ed="R039" n="0675b18"/>究心学。这便真正是能了。何愧<persName>如来</persName>证果。即是一 <lb ed="X" n="0347b24"/><lb ed="R039" n="0676a01"/><persName>佛</persName>出世。<persName>如来</persName>岂庸释我。无论世远于五百岁。以自 <pb ed="X" xml:id="X25.0489.0347c" n="0347c"/> <lb ed="X" n="0347c01"/><lb ed="R039" n="0676a02"/>心之<persName>佛</persName>智慧。照见自心。未有不洞彻者。以此流通 <lb ed="X" n="0347c02"/><lb ed="R039" n="0676a03"/><persName>佛</persName>法。岂不成就作<persName>佛</persName>功德乎。无量者。不可称量。非 <lb ed="X" n="0347c03"/><lb ed="R039" n="0676a04"/>特利一身。将普施群生。无边者。无有边际。非特利 <lb ed="X" n="0347c04"/><lb ed="R039" n="0676a05"/>一时。且遍千万亿劫也。言人能如此。则人人可为 <lb ed="X" n="0347c05"/><lb ed="R039" n="0676a06"/><persName>如来</persName>。世世见有<persName>如来</persName>。故说功德之无穷耳。受持四 <lb ed="X" n="0347c06"/><lb ed="R039" n="0676a07"/>字相因。欲受其文故读。欲持其義故诵<persName>如来</persName>悉知 <lb ed="X" n="0347c07"/><lb ed="R039" n="0676a08"/>见。示非臆说也。</p></cb:div></cb:div> <lb ed="X" n="0347c08"/><lb ed="R039" n="0676a09"/><cb:div type="other"><cb:mulu type="其他" level="1">持经功德分第十五</cb:mulu><head>〇持经功德分第十五</head> <lb ed="X" n="0347c09"/><lb ed="R039" n="0676a10"/><p xml:id="pX25p0347c0901"><persName>如来</persName>谓此般若章句。专为发大乘心者说。又能三 <lb ed="X" n="0347c10"/><lb ed="R039" n="0676a11"/>时受持。即是负荷菩提良器。其乐小法。著四相者。 <lb ed="X" n="0347c11"/><lb ed="R039" n="0676a12"/>乌足语此。又谓此般若章句。在处即是<persName>佛</persName>塔。天人 <lb ed="X" n="0347c12"/><lb ed="R039" n="0676a13"/>围绕。岂过分哉。故云持经功德。</p> <lb ed="X" n="0347c13"/><lb ed="R039" n="0676a14"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX25p0347c1301">须菩提。若有善男子善女人。初日分以恒河沙等身 <lb ed="X" n="0347c14"/><lb ed="R039" n="0676a15"/>佈施。中日分复以恒河沙等身佈施。後日分亦以恒 <lb ed="X" n="0347c15"/><lb ed="R039" n="0676a16"/>河沙等身佈施。如是无量百千万亿劫以身佈施。若 <lb ed="X" n="0347c16"/><lb ed="R039" n="0676a17"/>复有人闻此经典。信心不逆。其福勝彼。何况书写受 <lb ed="X" n="0347c17"/><lb ed="R039" n="0676a18"/>持读诵。为人解说。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0347c18"/><lb ed="R039" n="0676b01"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX25p0347c1801">此第四番挍量持说福德也。初日分者早晨。中日 <lb ed="X" n="0347c19"/><lb ed="R039" n="0676b02"/>分者日午。後日分者晚间。日有六时。擧此以该终 <lb ed="X" n="0347c20"/><lb ed="R039" n="0676b03"/>日耳。恒河沙及无量劫。俱藉言。盖身命。人所最重。 <lb ed="X" n="0347c21"/><lb ed="R039" n="0676b04"/>以此为施。比七宝施尤甚矣。故<persName>佛</persName>呼善现而言。若 <lb ed="X" n="0347c22"/><lb ed="R039" n="0676b05"/>有善男女。于一日三时中以身命佈施。如恒河沙 <lb ed="X" n="0347c23"/><lb ed="R039" n="0676b06"/>之多。且历百千万亿劫之久。其佈施之愿极矣。若 <lb ed="X" n="0347c24"/><lb ed="R039" n="0676b07"/>人能以其心。实信此经而无违逆。其受出世福。<anchor xml:id="nkr_note_add_0347c2401" n="0347c2401"/><anchor xml:id="beg0347c2401" n="0347c2401"/>已<anchor xml:id="end0347c2401"/> <pb ed="X" xml:id="X25.0489.0348a" n="0348a"/> <lb ed="X" n="0348a01"/><lb ed="R039" n="0676b08"/>勝彼身命之施。何况书写传佈。行解相应而受。勇 <lb ed="X" n="0348a02"/><lb ed="R039" n="0676b09"/>猛精进而持。心不散乱而读。见性不迷而诵。兼以 <lb ed="X" n="0348a03"/><lb ed="R039" n="0676b10"/>为人解说。化导多方。捨身岂能及之耶。此较前加 <lb ed="X" n="0348a04"/><lb ed="R039" n="0676b11"/>书写二字。欲人利导以廣济渡也。<persName>佛</persName>恐人执著如 <lb ed="X" n="0348a05"/><lb ed="R039" n="0676b12"/>来忍辱之说。徒以身施。于<anchor xml:id="nkr_note_add_0348a0501" n="0348a0501"/><anchor xml:id="beg0348a0501" n="0348a0501"/>己<anchor xml:id="end0348a0501"/>性人性。毫无利益。故 <lb ed="X" n="0348a06"/><lb ed="R039" n="0676b13"/>十三分<anchor xml:id="nkr_note_add_0348a0601" n="0348a0601"/><anchor xml:id="beg0348a0601" n="0348a0601"/>已<anchor xml:id="end0348a0601"/>言之。此复救其失也。</p><p xml:id="pX25p0348a0613" cb:place="inline">〇人不悟道。欲破 <lb ed="X" n="0348a07"/><lb ed="R039" n="0676b14"/>生死。捨财不<anchor xml:id="nkr_note_add_0348a0701" n="0348a0701"/><anchor xml:id="beg0348a0701" n="0348a0701"/>已<anchor xml:id="end0348a0701"/>。至捨身命。不知捨身修福。不如施 <lb ed="X" n="0348a08"/><lb ed="R039" n="0676b15"/>法修慧。纵三时捨身。都是住相佈施。有何利益。若 <lb ed="X" n="0348a09"/><lb ed="R039" n="0676b16"/>闻般若经典。信之于心。不逆于理。以之自度。则超 <lb ed="X" n="0348a10"/><lb ed="R039" n="0676b17"/>生死。得涅槃。福<anchor xml:id="nkr_note_add_0348a1001" n="0348a1001"/><anchor xml:id="beg0348a1001" n="0348a1001"/>已<anchor xml:id="end0348a1001"/>勝彼三时佈施。何况受持读诵 <lb ed="X" n="0348a11"/><lb ed="R039" n="0676b18"/>之馀。加以书写解说。廣为流传。以之度生。而成无 <lb ed="X" n="0348a12"/><lb ed="R039" n="0677a01"/>上道者乎。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0348a13"/><lb ed="R039" n="0677a02"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX25p0348a1301">须菩提。以要言之。是经有不可思议。不可称量无边 <lb ed="X" n="0348a14"/><lb ed="R039" n="0677a03"/>功德。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0348a15"/><lb ed="R039" n="0677a04"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX25p0348a1501">承上文来。三时捨身。亦是有尽之言。若據实理。而 <lb ed="X" n="0348a16"/><lb ed="R039" n="0677a05"/>以经義之简约者言之。说经之要。原自无多。过心 <lb ed="X" n="0348a17"/><lb ed="R039" n="0677a06"/>境界。不可思惟。过言境界。不可拟议。不可名物称 <lb ed="X" n="0348a18"/><lb ed="R039" n="0677a07"/>不可浅深量。其中有大无边际及人功德。然则前 <lb ed="X" n="0348a19"/><lb ed="R039" n="0677a08"/>云身命之施。尙在思议称量有边之域。乌足与此 <lb ed="X" n="0348a20"/><lb ed="R039" n="0677a09"/>较哉。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0348a21"/><lb ed="R039" n="0677a10"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX25p0348a2101"><persName>如来</persName>为发大乘者说。为发最上乘者说。若有人能受 <lb ed="X" n="0348a22"/><lb ed="R039" n="0677a11"/>持读诵。廣为人说。<persName>如来</persName>悉知是人。悉见是人。皆得成 <lb ed="X" n="0348a23"/><lb ed="R039" n="0677a12"/>就不可量。不可称。无有边。不可思议功德。如是人等。 <lb ed="X" n="0348a24"/><lb ed="R039" n="0677a13"/>即为荷担<persName>如来</persName>阿耨多罗三藐三菩提。</p></cb:div> <pb ed="X" xml:id="X25.0489.0348b" n="0348b"/> <lb ed="X" n="0348b01"/><lb ed="R039" n="0677a14"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX25p0348b0101">何言乎经之功德。此经<persName>如来</persName>非为修因种福说。专 <lb ed="X" n="0348b02"/><lb ed="R039" n="0677a15"/>为发度<anchor xml:id="nkr_note_add_0348b0201" n="0348b0201"/><anchor xml:id="beg0348b0201" n="0348b0201"/>己<anchor xml:id="end0348b0201"/>度人之大乘心。像车乘之大。普载一切 <lb ed="X" n="0348b03"/><lb ed="R039" n="0677a16"/>众生者说。亦非为权浅之大乘说。为发菩萨阿罗 <lb ed="X" n="0348b04"/><lb ed="R039" n="0677a17"/>汉等登大乘之最上乘心者说。大乘者。诸菩萨是 <lb ed="X" n="0348b05"/><lb ed="R039" n="0677a18"/>也。为大乘说者。说此六尘四相之应空而入于法 <lb ed="X" n="0348b06"/><lb ed="R039" n="0677b01"/>也。最上乘者。<persName>佛</persName><persName>如来</persName>是也。为最上乘说者。说此空 <lb ed="X" n="0348b07"/><lb ed="R039" n="0677b02"/>相之心。皆归于空而幷无所谓法也。第一句。是引 <lb ed="X" n="0348b08"/><lb ed="R039" n="0677b03"/>众生而证入诸菩萨。第二句。是引诸菩萨而证入 <lb ed="X" n="0348b09"/><lb ed="R039" n="0677b04"/>于<persName>佛</persName><persName>如来</persName>也。此正以要言之之意。乘取通远之義。 <lb ed="X" n="0348b10"/><lb ed="R039" n="0677b05"/>乘有轮始可转行。故以法为法轮。诸经皆谓大乘 <lb ed="X" n="0348b11"/><lb ed="R039" n="0677b06"/>者。取法轮转通之義也。若有最上機。发大心之人。 <lb ed="X" n="0348b12"/><lb ed="R039" n="0677b07"/>能持诵廣说。则其所知见。与<persName>如来</persName>合体。<persName>如来</persName>自悉 <lb ed="X" n="0348b13"/><lb ed="R039" n="0677b08"/>知其所知。悉见其所见。超情量。绝名称。直入不思 <lb ed="X" n="0348b14"/><lb ed="R039" n="0677b09"/>议地。成就者。满足之意。此再述前言。以见其必然 <lb ed="X" n="0348b15"/><lb ed="R039" n="0677b10"/>也。如是人等。即为大乘最上乘之法器。荷担自性 <lb ed="X" n="0348b16"/><lb ed="R039" n="0677b11"/><persName>如来</persName>在身内。而共成无上菩提。必至物我一时解 <lb ed="X" n="0348b17"/><lb ed="R039" n="0677b12"/>脱。方捨此担也。背之所负曰荷。肩之所承曰担。此 <lb ed="X" n="0348b18"/><lb ed="R039" n="0677b13"/>应前即为<persName>如来</persName>也。<persName>如来</persName>所以将此经启发此人。使 <lb ed="X" n="0348b19"/><lb ed="R039" n="0677b14"/>继往开来。而诸<persName>佛</persName>赖之也。其所成就何如乎。世间 <lb ed="X" n="0348b20"/><lb ed="R039" n="0677b15"/>上乘之人。入圣至易。中材之人。超凡最难。故<persName>佛</persName>往 <lb ed="X" n="0348b21"/><lb ed="R039" n="0677b16"/>往从第一等<persName>佛</persName>菩萨。直说到学为<persName>佛</persName>菩萨者。是成 <lb ed="X" n="0348b22"/><lb ed="R039" n="0677b17"/>就中材。不使其恍惚无據也。</p><p xml:id="pX25p0348b2212" cb:place="inline">〇<persName>佛</persName>家三乘。一曰声 <lb ed="X" n="0348b23"/><lb ed="R039" n="0677b18"/>闻乘。罗汉得道。全仗<persName>佛</persName>语。指示为声闻。二曰缘觉 <lb ed="X" n="0348b24"/><lb ed="R039" n="0678a01"/>乘。辟支<persName>佛</persName>得道。缘<anchor xml:id="nkr_note_add_0348b2401" n="0348b2401"/><anchor xml:id="beg0348b2401" n="0348b2401"/>己<anchor xml:id="end0348b2401"/>感触而心悟。是<persName>佛</persName>缘特达为 <pb ed="X" xml:id="X25.0489.0348c" n="0348c"/> <lb ed="X" n="0348c01"/><lb ed="R039" n="0678a02"/>缘觉。三曰菩萨乘。能修六度。<anchor xml:id="nkr_note_add_0348c0101" n="0348c0101"/><anchor xml:id="beg0348c0101" n="0348c0101"/>已<anchor xml:id="end0348c0101"/>为<persName>佛</persName>矣。此则通修 <lb ed="X" n="0348c02"/><lb ed="R039" n="0678a03"/>万行。功非为<anchor xml:id="nkr_note_add_0348c0201" n="0348c0201"/><anchor xml:id="beg0348c0201" n="0348c0201"/>己<anchor xml:id="end0348c0201"/>。志在廣济。故以大道为名。是登大 <lb ed="X" n="0348c03"/><lb ed="R039" n="0678a04"/>乘。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0348c04"/><lb ed="R039" n="0678a05"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX25p0348c0401">何以故。须菩提。若乐小法者。著我见人见众生见寿 <lb ed="X" n="0348c05"/><lb ed="R039" n="0678a06"/>者见。即于此经不能听受读诵。为人解说。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0348c06"/><lb ed="R039" n="0678a07"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX25p0348c0601">此反结上文。以明大乘最上乘之旨也。何以见其 <lb ed="X" n="0348c07"/><lb ed="R039" n="0678a08"/>荷担之故。若钝根下劣之徒。为声闻缘觉。其所好 <lb ed="X" n="0348c08"/><lb ed="R039" n="0678a09"/>乐。不脱于小乘法。不发大心。而沾沾章句之末。即 <lb ed="X" n="0348c09"/><lb ed="R039" n="0678a10"/>为妄著四见。毋论能持。且不乐听受读诵。寧得于 <lb ed="X" n="0348c10"/><lb ed="R039" n="0678a11"/><persName>如来</persName>深法。解说以度人耶。则信此经非易语。而菩 <lb ed="X" n="0348c11"/><lb ed="R039" n="0678a12"/>提非易担矣。此言其人也。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0348c12"/><lb ed="R039" n="0678a13"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX25p0348c1201">须菩提。在在处处若有此经。一切世间天人阿修罗。 <lb ed="X" n="0348c13"/><lb ed="R039" n="0678a14"/>所<persName>应供</persName>养。当知此处即为是塔。皆应恭敬。作礼围绕。 <lb ed="X" n="0348c14"/><lb ed="R039" n="0678a15"/>以诸花香而散其处。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0348c15"/><lb ed="R039" n="0678a16"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX25p0348c1501">然荷担之人不易得。则经宜护持。以待後之能信 <lb ed="X" n="0348c16"/><lb ed="R039" n="0678a17"/>者故嘱善现云。众生果能因经。悟此法性。便是心 <lb ed="X" n="0348c17"/><lb ed="R039" n="0678a18"/>上工夫。所在之处不一。若有此经。一切天神世人 <lb ed="X" n="0348c18"/><lb ed="R039" n="0678b01"/>兇神。抱有为之心。求解脱者。固应敬事崇奉此经。 <lb ed="X" n="0348c19"/><lb ed="R039" n="0678b02"/>当知此般若经卷所在之处。如牟尼宝珠。瑞光辉 <lb ed="X" n="0348c20"/><lb ed="R039" n="0678b03"/>映。即为<persName>如来</persName>法身舍利宝塔。发心菩萨。岂不皆应 <lb ed="X" n="0348c21"/><lb ed="R039" n="0678b04"/>恭敬。而以淸净心供养皈依顶礼环绕拜颂。而以 <lb ed="X" n="0348c22"/><lb ed="R039" n="0678b05"/>淸净身供养。四撒花香。而以淸净物供养也。花香 <lb ed="X" n="0348c23"/><lb ed="R039" n="0678b06"/>散处。即所谓恭敬之文也。持经功德。不亦大乎。</p></cb:div></cb:div> <lb ed="X" n="0348c24"/><lb ed="R039" n="0678b07"/><cb:div type="other"><cb:mulu type="其他" level="1">能净业障分第十六</cb:mulu><head>〇能净业障分第十六</head> <pb ed="X" xml:id="X25.0489.0349a" n="0349a"/> <lb ed="X" n="0349a01"/><lb ed="R039" n="0678b08"/><p xml:id="pX25p0349a0101"><persName>佛</persName>谓受持之人。以今生轻贱之微垢。能易当堕恶 <lb ed="X" n="0349a02"/><lb ed="R039" n="0678b09"/>道之重愆。复引因中供养诸<persName>佛</persName>之功。不如末世受 <lb ed="X" n="0349a03"/><lb ed="R039" n="0678b10"/>持般若少分之福。故云能净业障。</p> <lb ed="X" n="0349a04"/><lb ed="R039" n="0678b11"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX25p0349a0401">复次须菩提。若善男子善女人受持读诵此经。若为 <lb ed="X" n="0349a05"/><lb ed="R039" n="0678b12"/>人轻贱。是人先世罪业。应堕恶道。以今世人轻贱故。 <lb ed="X" n="0349a06"/><lb ed="R039" n="0678b13"/>先世罪业即为消灭。当得阿耨多罗三藐三菩提。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0349a07"/><lb ed="R039" n="0678b14"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX25p0349a0701">此特说出果报。为下乘人开自新法也。世人喜恶 <lb ed="X" n="0349a08"/><lb ed="R039" n="0678b15"/>嫉善。一见是人为人轻贱。便谓受持无益。福报虚 <lb ed="X" n="0349a09"/><lb ed="R039" n="0678b16"/>语。使人生退转心。不知轻贱亦忍辱中事。故<persName>佛</persName>言 <lb ed="X" n="0349a10"/><lb ed="R039" n="0678b17"/>持经之人。该天人恭敬。或因疾患贫穷衰老。反被 <lb ed="X" n="0349a11"/><lb ed="R039" n="0678b18"/>世人轻贱。何哉。<persName>佛</persName>申明之曰。是人虽今生无业。或 <lb ed="X" n="0349a12"/><lb ed="R039" n="0679a01"/>夙世业重。应堕地狱。等恶道。以今生持经力。止为 <lb ed="X" n="0349a13"/><lb ed="R039" n="0679a02"/>人轻贱骂辱。前生大过。即为消除。时虽忍辱。力加 <lb ed="X" n="0349a14"/><lb ed="R039" n="0679a03"/>进修。当证无上<persName>佛</persName>果。持经功德。可谓大矣。岂可因 <lb ed="X" n="0349a15"/><lb ed="R039" n="0679a04"/>轻贱而隳精进哉。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0349a16"/><lb ed="R039" n="0679a05"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX25p0349a1601">须菩提。我念过去无量阿僧祇劫。于燃灯<persName>佛</persName>前。得値 <lb ed="X" n="0349a17"/><lb ed="R039" n="0679a06"/>八百四千万亿那由他诸<persName>佛</persName>。悉皆供养承事。无空过 <lb ed="X" n="0349a18"/><lb ed="R039" n="0679a07"/>者。若复有人于後末世。能受持读诵此经。所得功德。 <lb ed="X" n="0349a19"/><lb ed="R039" n="0679a08"/>于我所供养诸<persName>佛</persName>功德。百分不及一。千万亿分。乃至 <lb ed="X" n="0349a20"/><lb ed="R039" n="0679a09"/>算数譬喩所不能及。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0349a21"/><lb ed="R039" n="0679a10"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX25p0349a2101">此第五番。<persName>佛</persName>擧自行。挍量福勝。以见经不可不持 <lb ed="X" n="0349a22"/><lb ed="R039" n="0679a11"/>也。阿僧祇。无数也。那由他。甚无数也。言此时之<persName>佛</persName>。 <lb ed="X" n="0349a23"/><lb ed="R039" n="0679a12"/>实有千千万万耳。<persName>佛</persName>自追思前生。于过去无量劫 <lb ed="X" n="0349a24"/><lb ed="R039" n="0679a13"/>数未遇燃灯<persName>佛</persName>之前。此时无此经典。求道甚难。得 <pb ed="X" xml:id="X25.0489.0349b" n="0349b"/> <lb ed="X" n="0349b01"/><lb ed="R039" n="0679a14"/>相値百千万亿之<persName>佛</persName>。悉皆敬奉承事之。与之参究 <lb ed="X" n="0349b02"/><lb ed="R039" n="0679a15"/>宗旨。而无一人空过。不与说明此经義者。今有此 <lb ed="X" n="0349b03"/><lb ed="R039" n="0679a16"/>经。非法非非法。若复有修行之人于後末世。虽目 <lb ed="X" n="0349b04"/><lb ed="R039" n="0679a17"/>中不见有诸<persName>佛</persName>。只须受持读诵。会诸<persName>佛</persName>之源。从自 <lb ed="X" n="0349b05"/><lb ed="R039" n="0679a18"/>心性。一日了悟。则较我历劫事<persName>佛</persName>之功德。彼得一 <lb ed="X" n="0349b06"/><lb ed="R039" n="0679b01"/>分。勝于我之百分。彼得百分。勝于我之千分。岂算 <lb ed="X" n="0349b07"/><lb ed="R039" n="0679b02"/>数譬喩。如微尘恒河沙等所可及哉。用力何其省。 <lb ed="X" n="0349b08"/><lb ed="R039" n="0679b03"/>而悟道何其易也。</p><p xml:id="pX25p0349b0808" cb:place="inline">〇供<persName>佛</persName>虽感福报但是事相。终 <lb ed="X" n="0349b09"/><lb ed="R039" n="0679b04"/>属有尽。况供养承事。无关自性。自性若迷。福无可 <lb ed="X" n="0349b10"/><lb ed="R039" n="0679b05"/>救。若持经。则能生理解。得证菩提。故供<persName>佛</persName>虽多。总 <lb ed="X" n="0349b11"/><lb ed="R039" n="0679b06"/>不及持经者百分中一分。千分万分亿分中一分 <lb ed="X" n="0349b12"/><lb ed="R039" n="0679b07"/>也。上节为罪重者说。以持经力。罪灭之後。渐渐修 <lb ed="X" n="0349b13"/><lb ed="R039" n="0679b08"/>行。方得成<persName>佛</persName>。此节为无罪者说。故因经力。一悟本 <lb ed="X" n="0349b14"/><lb ed="R039" n="0679b09"/>性。遂超入<persName>如来</persName>地也。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0349b15"/><lb ed="R039" n="0679b10"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX25p0349b1501">须菩提。若善男子善女人于後末世。有受持读诵此 <lb ed="X" n="0349b16"/><lb ed="R039" n="0679b11"/>经。所得功德。我若具说者。或有人闻。心则狂乱。狐疑 <lb ed="X" n="0349b17"/><lb ed="R039" n="0679b12"/>不信。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0349b18"/><lb ed="R039" n="0679b13"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX25p0349b1801">此结上文也。再言其人。深寓属望之意。此经非大 <lb ed="X" n="0349b19"/><lb ed="R039" n="0679b14"/>乘根器。不能持诵。末法众生。德薄垢重。嫉妒弥深。 <lb ed="X" n="0349b20"/><lb ed="R039" n="0679b15"/>若善男女于此时中。受持读诵。心求真谛。超登觉 <lb ed="X" n="0349b21"/><lb ed="R039" n="0679b16"/>岸。所得自性功德。在人神悟。岂容辞说而使人可 <lb ed="X" n="0349b22"/><lb ed="R039" n="0679b17"/>闻乎。具者。详尽之義。与上以要言之相反。<persName>如来</persName>非 <lb ed="X" n="0349b23"/><lb ed="R039" n="0679b18"/>不欲详晢言之。无如下乘之人。便谓<persName>如来</persName>与上乘 <lb ed="X" n="0349b24"/><lb ed="R039" n="0680a01"/>说者。又与下乘不同。则将疑<persName>如来</persName>不一其说。其心 <pb ed="X" xml:id="X25.0489.0349c" n="0349c"/> <lb ed="X" n="0349c01"/><lb ed="R039" n="0680a02"/>因入于狂乱。以致<persName>如来</persName>之经。反生狐疑而不信。所 <lb ed="X" n="0349c02"/><lb ed="R039" n="0680a03"/>以不欲具说耳。狐性多疑惑。每渡河冰。且听且渡。 <lb ed="X" n="0349c03"/><lb ed="R039" n="0680a04"/>故曰狐疑。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0349c04"/><lb ed="R039" n="0680a05"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX25p0349c0401">须菩提。当知是经義不可思议。果报亦不可思议。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0349c05"/><lb ed="R039" n="0680a06"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX25p0349c0501">義者。般若妙義。即性体也。果者。如华结实。报者。如 <lb ed="X" n="0349c06"/><lb ed="R039" n="0680a07"/>响应声。言理之必然也自此<anchor xml:id="nkr_note_add_0349c0601" n="0349c0601"/><anchor xml:id="beg0349c0601" n="0349c0601"/>已<anchor xml:id="end0349c0601"/>後。赞较都绝。故此 <lb ed="X" n="0349c07"/><lb ed="R039" n="0680a08"/>结上无住无相之妙。又结上<persName>佛</persName>不具说之旨。馀所 <lb ed="X" n="0349c08"/><lb ed="R039" n="0680a09"/>挍量。但是别意断疑。与前次第不同。</p><p xml:id="pX25p0349c0815" cb:place="inline">〇此处果字 <lb ed="X" n="0349c09"/><lb ed="R039" n="0680a10"/>加一报字。与前四果果字不同。前说得深。此说得 <lb ed="X" n="0349c10"/><lb ed="R039" n="0680a11"/>浅。前是自证自果。此则以果得报。此段全要发出 <lb ed="X" n="0349c11"/><lb ed="R039" n="0680a12"/>下愚自新求善。而又恐其为善不卒。以致狂乱狐 <lb ed="X" n="0349c12"/><lb ed="R039" n="0680a13"/>疑。故以果报结之。是<persName>如来</persName>开导庸愚一片婆心也。</p></cb:div></cb:div> <lb ed="X" n="0349c13"/><lb ed="R039" n="0680a14"/><cb:div type="other"><cb:mulu type="其他" level="1">究竟无我分第十七</cb:mulu><head>〇究竟无我分第十七</head> <lb ed="X" n="0349c14"/><lb ed="R039" n="0680a15"/><p xml:id="pX25p0349c1401">善现复理最初之问。<persName>世尊</persName>亦如前答。又引因中以 <lb ed="X" n="0349c15"/><lb ed="R039" n="0680a16"/>无法可得。契空有两融。故蒙燃灯授记作<persName>佛</persName>。使我 <lb ed="X" n="0349c16"/><lb ed="R039" n="0680a17"/>当时有少法可得。则不与我授记矣。必至通达无 <lb ed="X" n="0349c17"/><lb ed="R039" n="0680a18"/>我法。始是真菩萨。故为究竟无我。</p> <lb ed="X" n="0349c18"/><lb ed="R039" n="0680b01"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX25p0349c1801">尔时须菩提白<persName>佛</persName>言。<persName>世尊</persName>。善男子善女人发阿耨多 <lb ed="X" n="0349c19"/><lb ed="R039" n="0680b02"/>罗三藐三菩提心。应云何住。云何降伏其心。<persName>佛</persName>告须 <lb ed="X" n="0349c20"/><lb ed="R039" n="0680b03"/>菩提。善男子善女人发阿耨多罗三藐三菩提心者。 <lb ed="X" n="0349c21"/><lb ed="R039" n="0680b04"/>当生如是心。我应灭度一切众生。灭度一切众生<anchor xml:id="nkr_note_add_0349c2101" n="0349c2101"/><anchor xml:id="beg0349c2101" n="0349c2101"/>已<anchor xml:id="end0349c2101"/>。 <lb ed="X" n="0349c22"/><lb ed="R039" n="0680b05"/>而无有一众生实灭度者。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0349c23"/><lb ed="R039" n="0680b06"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX25p0349c2301">自此至末。偏重法空。总欲淘汰二乘人所得心。遣 <lb ed="X" n="0349c24"/><lb ed="R039" n="0680b07"/>除凡夫业福心。故每说经一番问以较福一番也。 <pb ed="X" xml:id="X25.0489.0350a" n="0350a"/> <lb ed="X" n="0350a01"/><lb ed="R039" n="0680b08"/>降住之法。<persName>佛</persName>前此<anchor xml:id="nkr_note_add_0350a0101" n="0350a0101"/><anchor xml:id="beg0350a0101" n="0350a0101"/>已<anchor xml:id="end0350a0101"/>为详答何必再请。盖善现见 <lb ed="X" n="0350a02"/><lb ed="R039" n="0680b09"/><persName>佛</persName>所说皆破除我执。无<persName>佛</persName>可求。无生可度。未尝实 <lb ed="X" n="0350a03"/><lb ed="R039" n="0680b10"/>言何处可以住心。何法可以降心。将令初发心菩 <lb ed="X" n="0350a04"/><lb ed="R039" n="0680b11"/>萨茫无住向。又自前身相见<persName>如来</persName>。下十段。总说无 <lb ed="X" n="0350a05"/><lb ed="R039" n="0680b12"/>我。谓除却我。则谁为住心降心。若有住心降心。则 <lb ed="X" n="0350a06"/><lb ed="R039" n="0680b13"/>又乖无我之義。所以因上不可思议。覆思前所问 <lb ed="X" n="0350a07"/><lb ed="R039" n="0680b14"/>住伏之说。亦不可思议。而又申明无我之旨也。不 <lb ed="X" n="0350a08"/><lb ed="R039" n="0680b15"/>知人我之相不立。即无降伏之降伏。得法之想不 <lb ed="X" n="0350a09"/><lb ed="R039" n="0680b16"/>生。即无安住之安住。故下仍以无生可度。无法可 <lb ed="X" n="0350a10"/><lb ed="R039" n="0680b17"/>得告之。<persName>佛</persName>告以下。是答住心人唯一点灵心运用。 <lb ed="X" n="0350a11"/><lb ed="R039" n="0680b18"/>凡发菩提心者。何尝有我。当生如是无我之心。谓 <lb ed="X" n="0350a12"/><lb ed="R039" n="0681a01"/>我当化度一切卵胎湿化等众生出于轮迴。<anchor xml:id="nkr_note_add_0350a1201" n="0350a1201"/><anchor xml:id="beg0350a1201" n="0350a1201"/>已<anchor xml:id="end0350a1201"/>。尽 <lb ed="X" n="0350a13"/><lb ed="R039" n="0681a02"/>也。度生那有尽时。一度即有一<anchor xml:id="nkr_note_add_0350a1301" n="0350a1301"/><anchor xml:id="beg0350a1301" n="0350a1301"/>己<anchor xml:id="end0350a1301"/>。即化度之尽只 <lb ed="X" n="0350a14"/><lb ed="R039" n="0681a03"/>了得我性作用。岂可于淸净虚空中。妄生执著。而 <lb ed="X" n="0350a15"/><lb ed="R039" n="0681a04"/>起一众生可度之心。及我能度之之念乎。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0350a16"/><lb ed="R039" n="0681a05"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX25p0350a1601">何以故。须菩提。若菩萨有我相。人相。众生相。寿者相。 <lb ed="X" n="0350a17"/><lb ed="R039" n="0681a06"/>即非菩萨。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0350a18"/><lb ed="R039" n="0681a07"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX25p0350a1801">以何義故。普度众生。而不起众生念耶。若有灭度 <lb ed="X" n="0350a19"/><lb ed="R039" n="0681a08"/>念谓我得度生之法。人得我法而度。众生得我法 <lb ed="X" n="0350a20"/><lb ed="R039" n="0681a09"/>而度。生生不<anchor xml:id="nkr_note_add_0350a2001" n="0350a2001"/><anchor xml:id="beg0350a2001" n="0350a2001"/>已<anchor xml:id="end0350a2001"/>之众生。俱得我法而度。则私心未 <lb ed="X" n="0350a21"/><lb ed="R039" n="0681a10"/>绝。执而不化。四相总成一我。何能伏住。而名菩萨 <lb ed="X" n="0350a22"/><lb ed="R039" n="0681a11"/>淸净心乎。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0350a23"/><lb ed="R039" n="0681a12"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX25p0350a2301">所以者何。须菩提。实无有法发阿耨多罗三藐三菩 <lb ed="X" n="0350a24"/><lb ed="R039" n="0681a13"/>提心者。</p></cb:div> <pb ed="X" xml:id="X25.0489.0350b" n="0350b"/> <lb ed="X" n="0350b01"/><lb ed="R039" n="0681a14"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX25p0350b0101">所以不能破除四相者何。前说当生如是心。似发 <lb ed="X" n="0350b02"/><lb ed="R039" n="0681a15"/>心有法。岂知真性虚空。原无有菩提心。心既强名。 <lb ed="X" n="0350b03"/><lb ed="R039" n="0681a16"/>发岂有法。非徒无一切众生即发此度生之菩提 <lb ed="X" n="0350b04"/><lb ed="R039" n="0681a17"/>心。亦不可得。菩提心不可得。又安有可住可降之 <lb ed="X" n="0350b05"/><lb ed="R039" n="0681a18"/>心乎。发菩提心之法不可得。又安有住心降心之 <lb ed="X" n="0350b06"/><lb ed="R039" n="0681b01"/>法乎。住心降心之法且无。则所谓我者安在。而无 <lb ed="X" n="0350b07"/><lb ed="R039" n="0681b02"/>我之旨益明矣。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0350b08"/><lb ed="R039" n="0681b03"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX25p0350b0801">须菩提。于意云何。<persName>如来</persName>于燃灯<persName>佛</persName>所。有法得阿耨多 <lb ed="X" n="0350b09"/><lb ed="R039" n="0681b04"/>罗三藐三菩提不。不也<persName>世尊</persName>。如我解<persName>佛</persName>所说義。<persName>佛</persName>于 <lb ed="X" n="0350b10"/><lb ed="R039" n="0681b05"/>燃灯<persName>佛</persName>所。无有法得阿耨多罗三藐三菩提。<persName>佛</persName>言如 <lb ed="X" n="0350b11"/><lb ed="R039" n="0681b06"/>是如是。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0350b12"/><lb ed="R039" n="0681b07"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX25p0350b1201"><persName>如来</persName>。<persName>佛</persName>自谓也。燃灯以下。历擧<persName>如来</persName>无得法之果。 <lb ed="X" n="0350b13"/><lb ed="R039" n="0681b08"/>以明学者无得法之因。<persName>如来</persName>以昔在师所。有法得 <lb ed="X" n="0350b14"/><lb ed="R039" n="0681b09"/>菩提为问。善现深解无相之理。故言弗也。所说義 <lb ed="X" n="0350b15"/><lb ed="R039" n="0681b10"/>義字。指上实无有法句。谓从心自发。外心无法。有 <lb ed="X" n="0350b16"/><lb ed="R039" n="0681b11"/>何所得。正悟<persName>如来</persName>之得法。得之于心不执师之法 <lb ed="X" n="0350b17"/><lb ed="R039" n="0681b12"/>以为有得。<persName>佛</persName>然其说。重言如是以印可之。不但称 <lb ed="X" n="0350b18"/><lb ed="R039" n="0681b13"/>其言之是。而谓我之所得。真在心。而不著于师之 <lb ed="X" n="0350b19"/><lb ed="R039" n="0681b14"/>说耳。此皆无我意。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0350b20"/><lb ed="R039" n="0681b15"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX25p0350b2001">须菩提。实无有法<persName>如来</persName>得阿耨多罗三藐三菩提。须 <lb ed="X" n="0350b21"/><lb ed="R039" n="0681b16"/>菩提。若有法<persName>如来</persName>得阿耨多罗三藐三菩提者。燃灯 <lb ed="X" n="0350b22"/><lb ed="R039" n="0681b17"/><persName>佛</persName>即不与我授记。汝于来世当得作<persName>佛</persName>。号释迦牟尼。 <lb ed="X" n="0350b23"/><lb ed="R039" n="0681b18"/>以实无有法得阿耨多罗三藐三菩提。是故燃灯<persName>佛</persName> <lb ed="X" n="0350b24"/><lb ed="R039" n="0682a01"/>与我授记。作是言。汝于来世。当得作<persName>佛</persName>。号释迦牟尼。 <pb ed="X" xml:id="X25.0489.0350c" n="0350c"/> <lb ed="X" n="0350c01"/><lb ed="R039" n="0682a02"/>何以故。<persName>如来</persName>者。即诸法如義。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0350c02"/><lb ed="R039" n="0682a03"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX25p0350c0201">此反复告之者。欲善现知法无所得也。觉本非发。 <lb ed="X" n="0350c03"/><lb ed="R039" n="0682a04"/>何况有法。谛审于是。乃知人法俱空。一念不起。是 <lb ed="X" n="0350c04"/><lb ed="R039" n="0682a05"/>为真降伏耳<persName>佛</persName>深当意故随顺善现所说。而先正 <lb ed="X" n="0350c05"/><lb ed="R039" n="0682a06"/>言其实无所得。凡僧初入门祝发。其师训言曰授 <lb ed="X" n="0350c06"/><lb ed="R039" n="0682a07"/>记。燃灯没後即是来世。非两人又隔世代也。<persName>如来</persName> <lb ed="X" n="0350c07"/><lb ed="R039" n="0682a08"/>法法皆空。心心无住。谓我若得法为来世化度众 <lb ed="X" n="0350c08"/><lb ed="R039" n="0682a09"/>生之人。此时授记师应以法传我。令今世就成<persName>佛</persName> <lb ed="X" n="0350c09"/><lb ed="R039" n="0682a10"/>道。即不以我为来世当得作<persName>佛</persName>而有<persName>佛</persName>之名号矣。 <lb ed="X" n="0350c10"/><lb ed="R039" n="0682a11"/>释迦。此云能仁。言能以至仁之心。而普度一切也。 <lb ed="X" n="0350c11"/><lb ed="R039" n="0682a12"/>牟尼。此云圆通。言有此普度一切之心。而能圆通 <lb ed="X" n="0350c12"/><lb ed="R039" n="0682a13"/>四大。靡所不遍。毫无窒碍也。当日命名之意如此。 <lb ed="X" n="0350c13"/><lb ed="R039" n="0682a14"/><anchor xml:id="nkr_note_add_0350c1301" n="0350c1301"/><anchor xml:id="beg0350c1301" n="0350c1301"/>已<anchor xml:id="end0350c1301"/>上盖反言之也。又正言之曰。我唯不存一得法 <lb ed="X" n="0350c14"/><lb ed="R039" n="0682a15"/>心。所以授记时。师曾作是当得作<persName>佛</persName>之言。而以释 <lb ed="X" n="0350c15"/><lb ed="R039" n="0682a16"/>迦牟尼名之。燃灯但作是言。则知燃灯自成燃灯。 <lb ed="X" n="0350c16"/><lb ed="R039" n="0682a17"/>释迦自成释迦。实无有法可授受明矣。此正结引 <lb ed="X" n="0350c17"/><lb ed="R039" n="0682a18"/>证意。总无无上菩提心。从心自发而<anchor xml:id="nkr_note_add_0350c1701" n="0350c1701"/><anchor xml:id="beg0350c1701" n="0350c1701"/>已<anchor xml:id="end0350c1701"/>。所谓无法 <lb ed="X" n="0350c18"/><lb ed="R039" n="0682b01"/>得者。何以见其无所得。诸法千条万緖。而其一贯 <lb ed="X" n="0350c19"/><lb ed="R039" n="0682b02"/>之旨。总归于如言如義而不言如法。如如中著不 <lb ed="X" n="0350c20"/><lb ed="R039" n="0682b03"/>得法相也。言诸法而同归于如義。正是百川之流。 <lb ed="X" n="0350c21"/><lb ed="R039" n="0682b04"/>消归大海。不见增益。又何有一法之可独名乎。当 <lb ed="X" n="0350c22"/><lb ed="R039" n="0682b05"/>生如是心至此。是前後照应。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0350c23"/><lb ed="R039" n="0682b06"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX25p0350c2301">若有人言<persName>如来</persName>得阿耨多罗三藐三菩提。须菩提。实 <lb ed="X" n="0350c24"/><lb ed="R039" n="0682b07"/>无有法<persName>佛</persName>得阿耨多罗三藐三菩提。须菩提。<persName>如来</persName>所 <pb ed="X" xml:id="X25.0489.0351a" n="0351a"/> <lb ed="X" n="0351a01"/><lb ed="R039" n="0682b08"/>得阿耨多罗三藐三菩提。于是中无实无虚。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0351a02"/><lb ed="R039" n="0682b09"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX25p0351a0201">此反复推明以释人疑也。得者。自外而得。真性岂 <lb ed="X" n="0351a03"/><lb ed="R039" n="0682b10"/>由外得哉。言<persName>如来</persName>得菩提者。不过凡人之言耳。如 <lb ed="X" n="0351a04"/><lb ed="R039" n="0682b11"/>来实无有法得菩提也。故呼而告之。以正人言之 <lb ed="X" n="0351a05"/><lb ed="R039" n="0682b12"/>妄。然不可谓<persName>如来</persName>不得菩提。但得之于真性。性本 <lb ed="X" n="0351a06"/><lb ed="R039" n="0682b13"/>无法。故其中據以为实。则全无凭借。见以为虚。则 <lb ed="X" n="0351a07"/><lb ed="R039" n="0682b14"/>触处圆通。无实无虚。法安所施。前无实无虚。是言 <lb ed="X" n="0351a08"/><lb ed="R039" n="0682b15"/><persName>如来</persName>所得之无相。此无实无虚。是言<persName>如来</persName>竖義之 <lb ed="X" n="0351a09"/><lb ed="R039" n="0682b16"/>无法。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0351a10"/><lb ed="R039" n="0682b17"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX25p0351a1001">是故<persName>如来</persName>说一切法。皆是<persName>佛</persName>法。须菩提。所言一切法 <lb ed="X" n="0351a11"/><lb ed="R039" n="0682b18"/>者。即非一切法。是故名一切法。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0351a12"/><lb ed="R039" n="0683a01"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX25p0351a1201">因是之故。即以<persName>如来</persName>平日所言证之。天下之可恃 <lb ed="X" n="0351a13"/><lb ed="R039" n="0683a02"/>者皆法也。法至一切。则无论大小。何处不是修行 <lb ed="X" n="0351a14"/><lb ed="R039" n="0683a03"/>成<persName>佛</persName>之法。不必于诸法外另觅菩提也。此释诸法 <lb ed="X" n="0351a15"/><lb ed="R039" n="0683a04"/>如義。<persName>佛</persName>又恐人泥法。故呼善现。所言一切法者。假 <lb ed="X" n="0351a16"/><lb ed="R039" n="0683a05"/>此修行。不得认为真实。有所得。则不用之。原无有 <lb ed="X" n="0351a17"/><lb ed="R039" n="0683a06"/>实。不过是虚名耳。不可于诸法之内。执有菩提也。 <lb ed="X" n="0351a18"/><lb ed="R039" n="0683a07"/>人可泥法而不知真性乎。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0351a19"/><lb ed="R039" n="0683a08"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX25p0351a1901">须菩提。譬如人身长大。须菩提言。<persName>世尊</persName>。<persName>如来</persName>说人身 <lb ed="X" n="0351a20"/><lb ed="R039" n="0683a09"/>长大。即为非大身。是名大身。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0351a21"/><lb ed="R039" n="0683a10"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX25p0351a2101">此承上起下之辞。人身长大。喩一切法之多。法非 <lb ed="X" n="0351a22"/><lb ed="R039" n="0683a11"/>真有可譬。前云人身等<name role="" type="person">须弥山</name>之长大。善现会无 <lb ed="X" n="0351a23"/><lb ed="R039" n="0683a12"/>实无虚之意。谓<persName>如来</persName>所说人身长大只是幻形。岂 <lb ed="X" n="0351a24"/><lb ed="R039" n="0683a13"/>有真实大身。唯此淸净无为之心。離一切相。遍一 <pb ed="X" xml:id="X25.0489.0351b" n="0351b"/> <lb ed="X" n="0351b01"/><lb ed="R039" n="0683a14"/>切处。是法身大。功德无量。是报身大。是名大身耳。 <lb ed="X" n="0351b02"/><lb ed="R039" n="0683a15"/>明大身非身则无实无虚。愈可知矣。</p><p xml:id="pX25p0351b0215" cb:place="inline">〇此性不明。 <lb ed="X" n="0351b03"/><lb ed="R039" n="0683a16"/>虽有长大之身。终为虚壳。以喩虽有一切法。而不 <lb ed="X" n="0351b04"/><lb ed="R039" n="0683a17"/>能得之于心。则一切法。总属成法。非我独得之真 <lb ed="X" n="0351b05"/><lb ed="R039" n="0683a18"/>谛矣。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0351b06"/><lb ed="R039" n="0683b01"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX25p0351b0601">须菩提。菩萨亦如是。若作是言。我当灭度无量众生。 <lb ed="X" n="0351b07"/><lb ed="R039" n="0683b02"/>即不名菩萨。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0351b08"/><lb ed="R039" n="0683b03"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX25p0351b0801">前言<persName>如来</persName>无灭度法。恐人以<persName>佛</persName>为然而菩萨未必 <lb ed="X" n="0351b09"/><lb ed="R039" n="0683b04"/>然。故呼善现云。<persName>如来</persName>无法得记。菩萨亦当无法度 <lb ed="X" n="0351b10"/><lb ed="R039" n="0683b05"/>生。然菩萨之果。亦岂真实也耶。不过如大身之虚 <lb ed="X" n="0351b11"/><lb ed="R039" n="0683b06"/>妄。徒有其名而<anchor xml:id="nkr_note_add_0351b1101" n="0351b1101"/><anchor xml:id="beg0351b1101" n="0351b1101"/>已<anchor xml:id="end0351b1101"/>。盖以菩萨通乎<persName>佛</persName>性。所差一间。 <lb ed="X" n="0351b12"/><lb ed="R039" n="0683b07"/>若使菩萨作是言谓我当化度无量之众生。便是 <lb ed="X" n="0351b13"/><lb ed="R039" n="0683b08"/>执于化度之法。而不可名之为菩萨矣。以菩萨著 <lb ed="X" n="0351b14"/><lb ed="R039" n="0683b09"/>相即是众生也。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0351b15"/><lb ed="R039" n="0683b10"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX25p0351b1501">何以故。须菩提。实无有法名为菩萨。是故<persName>佛</persName>说一切 <lb ed="X" n="0351b16"/><lb ed="R039" n="0683b11"/>法。无我无人无众生无寿者。须菩提。若菩萨作是言。 <lb ed="X" n="0351b17"/><lb ed="R039" n="0683b12"/>我当莊严<persName>佛</persName>土。是不名菩萨。何以故。<persName>如来</persName>说莊严<persName>佛</persName> <lb ed="X" n="0351b18"/><lb ed="R039" n="0683b13"/>土者。即非莊严。是名莊严。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0351b19"/><lb ed="R039" n="0683b14"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX25p0351b1901"><persName>佛</persName>又自问。何故一切众生为有情不名觉众生。随呼 <lb ed="X" n="0351b20"/><lb ed="R039" n="0683b15"/>善现而自答云。实无有法名觉众生也。修行赖有 <lb ed="X" n="0351b21"/><lb ed="R039" n="0683b16"/><persName>佛</persName>法。此云实无有者。谓非真性有之也。又推其故。 <lb ed="X" n="0351b22"/><lb ed="R039" n="0683b17"/><persName>佛</persName>说一切缘觉声闻之法。以除四相为主。四相无。 <lb ed="X" n="0351b23"/><lb ed="R039" n="0683b18"/>而念中岂有灭度众生之由我者。言<persName>佛</persName>。则菩萨之 <lb ed="X" n="0351b24"/><lb ed="R039" n="0684a01"/>不落于化度法可知。菩萨既不存化度心。则心中 <pb ed="X" xml:id="X25.0489.0351c" n="0351c"/> <lb ed="X" n="0351c01"/><lb ed="R039" n="0684a02"/>淸净。不为淸净所拘。若菩萨作是言。我当饰金宝 <lb ed="X" n="0351c02"/><lb ed="R039" n="0684a03"/>于世间。见有<persName>佛</persName>可取。则滞于法相。是凡夫之见。不 <lb ed="X" n="0351c03"/><lb ed="R039" n="0684a04"/>得名为菩萨矣。此何故哉。<persName>如来</persName>只说心为<persName>佛</persName>土。淸 <lb ed="X" n="0351c04"/><lb ed="R039" n="0684a05"/>净无相。不假外饰。若是观想西方。不达一真法界。 <lb ed="X" n="0351c05"/><lb ed="R039" n="0684a06"/>外饰即非莊严。唯以定慧之宝。莊严心之<persName>佛</persName>土。乃 <lb ed="X" n="0351c06"/><lb ed="R039" n="0684a07"/>是真相。非虚名耳。然<persName>佛</persName>土是假名。莊严是假法。则 <lb ed="X" n="0351c07"/><lb ed="R039" n="0684a08"/>菩萨岂可作意莊严<persName>佛</persName>土哉。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0351c08"/><lb ed="R039" n="0684a09"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX25p0351c0801">须菩提。若菩萨通达无我法者。<persName>如来</persName>说名真是菩萨。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0351c09"/><lb ed="R039" n="0684a10"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX25p0351c0901">度众生是大悲。严<persName>佛</persName>土是大智。皆菩萨分内事。一 <lb ed="X" n="0351c10"/><lb ed="R039" n="0684a11"/>作于念。便非菩萨。然则起何等心。方名菩萨耶。凡 <lb ed="X" n="0351c11"/><lb ed="R039" n="0684a12"/>相皆是有我。如度生著相。归功于我。莊严著相。徼 <lb ed="X" n="0351c12"/><lb ed="R039" n="0684a13"/>福于我。今曰无我法。只前无相无住之说。必也以 <lb ed="X" n="0351c13"/><lb ed="R039" n="0684a14"/>天下之身为我。不以一<anchor xml:id="nkr_note_add_0351c1301" n="0351c1301"/><anchor xml:id="beg0351c1301" n="0351c1301"/>己<anchor xml:id="end0351c1301"/>之身为我而人无我。当 <lb ed="X" n="0351c14"/><lb ed="R039" n="0684a15"/>佈施。不惜<anchor xml:id="nkr_note_add_0351c1401" n="0351c1401"/><anchor xml:id="beg0351c1401" n="0351c1401"/>己<anchor xml:id="end0351c1401"/>有以济物。当忍辱。虽割肢体而无嗔。 <lb ed="X" n="0351c15"/><lb ed="R039" n="0684a16"/>而法亦无我。触处洞然。而得心契圆融之妙者。斯 <lb ed="X" n="0351c16"/><lb ed="R039" n="0684a17"/>则<persName>如来</persName>称名真正修行。而可授记作<persName>佛</persName>耳。章内三 <lb ed="X" n="0351c17"/><lb ed="R039" n="0684a18"/>言非菩萨。谓有我故。此言真菩萨。以足实无法得 <lb ed="X" n="0351c18"/><lb ed="R039" n="0684b01"/>之旨。法尙本无。云何而求于住也。<persName>世尊</persName>到此。却把 <lb ed="X" n="0351c19"/><lb ed="R039" n="0684b02"/>四相。收为一我相。要除四相。只在通达无我。下皆 <lb ed="X" n="0351c20"/><lb ed="R039" n="0684b03"/>明我法意也。</p><p xml:id="pX25p0351c2006" cb:place="inline">〇上言六尘而单说色相。以声香等 <lb ed="X" n="0351c21"/><lb ed="R039" n="0684b04"/>从色起也。此言四相而独说无我法。以人众寿皆 <lb ed="X" n="0351c22"/><lb ed="R039" n="0684b05"/>从我而起也。通达则彼此无碍。便是一个正觉心。 <lb ed="X" n="0351c23"/><lb ed="R039" n="0684b06"/>何所容其为法乎。</p></cb:div></cb:div> <lb ed="X" n="0351c24"/><lb ed="R039" n="0684b07"/><cb:div type="other"><cb:mulu type="其他" level="1">一体同观分第十八</cb:mulu><head>〇一体同观分第十八</head> <pb ed="X" xml:id="X25.0489.0352a" n="0352a"/> <lb ed="X" n="0352a01"/><lb ed="R039" n="0684b08"/><p xml:id="pX25p0352a0101">前言五眼。後说三心。中云河妙<persName>佛</persName>世界所有众生 <lb ed="X" n="0352a02"/><lb ed="R039" n="0684b09"/>心。<persName>如来</persName>悉知。虽优劣善恶不同。皆如三心不可得。 <lb ed="X" n="0352a03"/><lb ed="R039" n="0684b10"/>万法归一。一更无异观。故此分名一体同观。</p> <lb ed="X" n="0352a04"/><lb ed="R039" n="0684b11"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX25p0352a0401">须菩提。于意云何。<persName>如来</persName>有肉眼不。如是<persName>世尊</persName>。<persName>如来</persName>有 <lb ed="X" n="0352a05"/><lb ed="R039" n="0684b12"/>肉眼。须菩提。于意云何。<persName>如来</persName>有天眼不。如是<persName>世尊</persName>。如 <lb ed="X" n="0352a06"/><lb ed="R039" n="0684b13"/>来有天眼。须菩提。于意云何。<persName>如来</persName>有慧眼不。如是世 <lb ed="X" n="0352a07"/><lb ed="R039" n="0684b14"/>尊。<persName>如来</persName>有慧眼。须菩提。于意云何。<persName>如来</persName>有法眼不。如 <lb ed="X" n="0352a08"/><lb ed="R039" n="0684b15"/>是<persName>世尊</persName>。<persName>如来</persName>有法眼。须菩提。于意云何。<persName>如来</persName>有<persName>佛</persName>眼 <lb ed="X" n="0352a09"/><lb ed="R039" n="0684b16"/>不。如是<persName>世尊</persName>。<persName>如来</persName>有<persName>佛</persName>眼。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0352a10"/><lb ed="R039" n="0684b17"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX25p0352a1001">此答降伏。上言无我。而此以五眼问者。眼亦我身 <lb ed="X" n="0352a11"/><lb ed="R039" n="0684b18"/>之一官。无我。便应空眼相。不知无我相者。但无我 <lb ed="X" n="0352a12"/><lb ed="R039" n="0685a01"/>身之累。非幷其身而无之也。身累尽忘。而我之慧 <lb ed="X" n="0352a13"/><lb ed="R039" n="0685a02"/>性。便从眼光透出。所以有此五眼。<persName>佛</persName>问五根。一步 <lb ed="X" n="0352a14"/><lb ed="R039" n="0685a03"/>说深一步。善现答五眼。一步见高一步。要之五眼 <lb ed="X" n="0352a15"/><lb ed="R039" n="0685a04"/>总是一眼。分言之有浅深。合言之无高下也。肉眼 <lb ed="X" n="0352a16"/><lb ed="R039" n="0685a05"/>者。色身之眼。人有色身。即具此眼。而或见正。或见 <lb ed="X" n="0352a17"/><lb ed="R039" n="0685a06"/>邪者。此肉眼之所以相远也。凡人与<persName>如来</persName>同此眼。 <lb ed="X" n="0352a18"/><lb ed="R039" n="0685a07"/>而<persName>如来</persName>有之。便能从此眼得证上果。则谓<persName>如来</persName>之 <lb ed="X" n="0352a19"/><lb ed="R039" n="0685a08"/>肉眼可也。天眼者。能普照众生邪正。若登高视下。 <lb ed="X" n="0352a20"/><lb ed="R039" n="0685a09"/>纤毫毕见。此从肉眼证果後得之也。慧眼者。<persName>如来</persName> <lb ed="X" n="0352a21"/><lb ed="R039" n="0685a10"/>具三世慧光。不徒见一<anchor xml:id="nkr_note_add_0352a2101" n="0352a2101"/><anchor xml:id="beg0352a2101" n="0352a2101"/>己<anchor xml:id="end0352a2101"/>之生灭去来。幷晰众生 <lb ed="X" n="0352a22"/><lb ed="R039" n="0685a11"/>之种种色相。此从天眼中看出。法眼者。所视一轨 <lb ed="X" n="0352a23"/><lb ed="R039" n="0685a12"/>于法。而非法之事不得再迷。故<persName>如来</persName>曾以此眼。看 <lb ed="X" n="0352a24"/><lb ed="R039" n="0685a13"/>破阿修罗之假道乱真。使反魔入正。<persName>佛</persName>眼者。见众 <pb ed="X" xml:id="X25.0489.0352b" n="0352b"/> <lb ed="X" n="0352b01"/><lb ed="R039" n="0685a14"/>生皆可成<persName>佛</persName>。而幷无善恶之分。正是开眼愍众生。 <lb ed="X" n="0352b02"/><lb ed="R039" n="0685a15"/>合眼尽法界。而无所不入其眼也。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0352b03"/><lb ed="R039" n="0685a16"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX25p0352b0301">须菩提。于意云何。如恒河中所有沙。<persName>佛</persName>说是沙不。如 <lb ed="X" n="0352b04"/><lb ed="R039" n="0685a17"/>是<persName>世尊</persName>。<persName>如来</persName>说是沙。须菩提。于意云何。如一恒河中 <lb ed="X" n="0352b05"/><lb ed="R039" n="0685a18"/>所有沙。有如是沙等恒河。是诸恒河所有沙数。<persName>佛</persName>世 <lb ed="X" n="0352b06"/><lb ed="R039" n="0685b01"/>界如是。寧为多不。甚多。<persName>世尊</persName>。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0352b07"/><lb ed="R039" n="0685b02"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX25p0352b0701">善现虽知<persName>如来</persName>具五眼。而未知<persName>如来</persName>灼见众生心 <lb ed="X" n="0352b08"/><lb ed="R039" n="0685b03"/>而为眼。故复问汝意作何理会。恒河所有以下凡 <lb ed="X" n="0352b09"/><lb ed="R039" n="0685b04"/>五层。一河。二沙。三世界。四众生。五众生心也。欲明 <lb ed="X" n="0352b10"/><lb ed="R039" n="0685b05"/>众生有种种妄念。故擧无穷之沙以喩。如恒河中 <lb ed="X" n="0352b11"/><lb ed="R039" n="0685b06"/>沙。<persName>佛</persName>说是沙否。善现。即答以是沙。极细而无数。故 <lb ed="X" n="0352b12"/><lb ed="R039" n="0685b07"/>先言之。<persName>佛</persName>又问汝意若何。一恒河中沙。沙类恒河。 <lb ed="X" n="0352b13"/><lb ed="R039" n="0685b08"/>谓一粒沙一个恒河也。如是。则恒河不勝其多矣。 <lb ed="X" n="0352b14"/><lb ed="R039" n="0685b09"/>是许多恒河中所有之沙数。是沙数多不可言。诸 <lb ed="X" n="0352b15"/><lb ed="R039" n="0685b10"/><persName>佛</persName>世界。又如诸恒河中之沙数。是世界多不可言。 <lb ed="X" n="0352b16"/><lb ed="R039" n="0685b11"/>寧为多否。善现即应以甚多。<persName>佛</persName>世界谓一<persName>佛</persName>所设 <lb ed="X" n="0352b17"/><lb ed="R039" n="0685b12"/>化之世界。此起下文也。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0352b18"/><lb ed="R039" n="0685b13"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX25p0352b1801"><persName>佛</persName>告须菩提。尔所国土中所有众生若干种心。<persName>如来</persName> <lb ed="X" n="0352b19"/><lb ed="R039" n="0685b14"/>悉知。何以故。<persName>如来</persName>说诸心。皆为非心。是名为心。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0352b20"/><lb ed="R039" n="0685b15"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX25p0352b2001">上说世界多。此则说人心多。国土。是世界中所分 <lb ed="X" n="0352b21"/><lb ed="R039" n="0685b16"/>者。盖住心降心。宜一切无心。无心则无相。寂若太 <lb ed="X" n="0352b22"/><lb ed="R039" n="0685b17"/>虚。乌可得而知。若妄心即有形相。故尔所国土中 <lb ed="X" n="0352b23"/><lb ed="R039" n="0685b18"/>所有众生。众生何其多。一切众生所具若干种难 <lb ed="X" n="0352b24"/><lb ed="R039" n="0686a01"/>计数之心。心又何其多。欲明<persName>如来</persName>之智。微妙能知。 <pb ed="X" xml:id="X25.0489.0352c" n="0352c"/> <lb ed="X" n="0352c01"/><lb ed="R039" n="0686a02"/>故约所知之境廣多。以显<persName>如来</persName>。所具五眼。无不知 <lb ed="X" n="0352c02"/><lb ed="R039" n="0686a03"/>见。心数虽多。总名妄心。故云悉知。此何以故而悉 <lb ed="X" n="0352c03"/><lb ed="R039" n="0686a04"/>知。<persName>如来</persName>说诸差别若干种心。皆属後起。绝非淸净 <lb ed="X" n="0352c04"/><lb ed="R039" n="0686a05"/>本心。识得妄心非心。是即心之所以名也干。数也。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0352c05"/><lb ed="R039" n="0686a06"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX25p0352c0501">所以者何。须菩提。过去心不可得。现在心不可得。未 <lb ed="X" n="0352c06"/><lb ed="R039" n="0686a07"/>来心不可得。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0352c07"/><lb ed="R039" n="0686a08"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX25p0352c0701">此释非心之所以也。前言若干心。此止说三种心 <lb ed="X" n="0352c08"/><lb ed="R039" n="0686a09"/>者。见非心不外三种耳。过去心者。此事<anchor xml:id="nkr_note_add_0352c0801" n="0352c0801"/><anchor xml:id="beg0352c0801" n="0352c0801"/>已<anchor xml:id="end0352c0801"/>过。此心 <lb ed="X" n="0352c09"/><lb ed="R039" n="0686a10"/>尙留。便多眷恋顾惜。终身迷惑而不悟也。现在心 <lb ed="X" n="0352c10"/><lb ed="R039" n="0686a11"/>者。即如富贵贫贱。各有其位。不得越位而求。人唯 <lb ed="X" n="0352c11"/><lb ed="R039" n="0686a12"/>看不破。以我当久于此。则眷恋之心出矣。又以我 <lb ed="X" n="0352c12"/><lb ed="R039" n="0686a13"/>特暂于此。而厌常之心又出矣。故现在而莫知其 <lb ed="X" n="0352c13"/><lb ed="R039" n="0686a14"/>为现也。未来者。此境不在目前。而设一或然之想。 <lb ed="X" n="0352c14"/><lb ed="R039" n="0686a15"/>此境尙在後日。而设一预期之端。便多患得患失 <lb ed="X" n="0352c15"/><lb ed="R039" n="0686a16"/>之心。三个不可得。不是婉转<anchor xml:id="nkr_note_add_0352c1501" n="0352c1501"/><anchor xml:id="beg0352c1501" n="0352c1501"/>商<anchor xml:id="end0352c1501"/>量。直是斩钉截铁 <lb ed="X" n="0352c16"/><lb ed="R039" n="0686a17"/>语也。则夫著相心。幷有得有法。度生莊严心。俱不 <lb ed="X" n="0352c17"/><lb ed="R039" n="0686a18"/>可有。况所谓降伏哉。应无所住而生其心者此也。</p></cb:div></cb:div> <lb ed="X" n="0352c18"/><lb ed="R039" n="0686b01"/><cb:div type="other"><cb:mulu type="其他" level="1">法界通化分第十九</cb:mulu><head>〇法界通化分第十九</head> <lb ed="X" n="0352c19"/><lb ed="R039" n="0686b02"/><p xml:id="pX25p0352c1901"><persName>如来</persName>重引佈施因缘。所得福德。皆虚妄非实。虽所 <lb ed="X" n="0352c20"/><lb ed="R039" n="0686b03"/>施之福多。较之持般若无尽之福。特泰山之毫末 <lb ed="X" n="0352c21"/><lb ed="R039" n="0686b04"/>耳。故云法界通化。</p> <lb ed="X" n="0352c22"/><lb ed="R039" n="0686b05"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX25p0352c2201">须菩提。于意云何。若有人满三千大千世界七宝以 <lb ed="X" n="0352c23"/><lb ed="R039" n="0686b06"/>用佈施。是人以是因缘。得福多否。如是<persName>世尊</persName>。此人以 <lb ed="X" n="0352c24"/><lb ed="R039" n="0686b07"/>是因缘。得福甚多。须菩提。若福德有实。<persName>如来</persName>不说得 <pb ed="X" xml:id="X25.0489.0353a" n="0353a"/> <lb ed="X" n="0353a01"/><lb ed="R039" n="0686b08"/>福德多。以福德无。故<persName>如来</persName>说得福德多。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0353a02"/><lb ed="R039" n="0686b09"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX25p0353a0201">前说诸心非心。乃知无心是为真心。无福德是为 <lb ed="X" n="0353a03"/><lb ed="R039" n="0686b10"/>真福德。故揭出因缘二字。幷结十七分以下一支 <lb ed="X" n="0353a04"/><lb ed="R039" n="0686b11"/>也。因者。因其旧也。凡事必有因。而後缘之以起。因 <lb ed="X" n="0353a05"/><lb ed="R039" n="0686b12"/>其善者。即缘善而起。因其恶者。亦缘恶而萌。人以 <lb ed="X" n="0353a06"/><lb ed="R039" n="0686b13"/>满大千世界宝施作如是善因。结如是善果。得少 <lb ed="X" n="0353a07"/><lb ed="R039" n="0686b14"/>得多。似有分寸。故问得福多否。前世是因。今世是 <lb ed="X" n="0353a08"/><lb ed="R039" n="0686b15"/>缘。今世修因後世受缘。故言如是。凡是果德。皆彼 <lb ed="X" n="0353a09"/><lb ed="R039" n="0686b16"/>因成。故施多得福亦多。<persName>佛</persName>谕之曰。世间福德。缘会 <lb ed="X" n="0353a10"/><lb ed="R039" n="0686b17"/>而生。缘離则灭。若能離却因缘。方显自性。自性显 <lb ed="X" n="0353a11"/><lb ed="R039" n="0686b18"/>露。是真实福德。福德在性。则不求而得。无相无量。 <lb ed="X" n="0353a12"/><lb ed="R039" n="0687a01"/><persName>如来</persName>不得言多。有实。非住著之谓。盖佈施若关自 <lb ed="X" n="0353a13"/><lb ed="R039" n="0687a02"/>性。便不堕入顽空。此<anchor xml:id="nkr_note_add_0353a1301" n="0353a1301"/><anchor xml:id="beg0353a1301" n="0353a1301"/>已<anchor xml:id="end0353a1301"/>超过算数境界。反说不得 <lb ed="X" n="0353a14"/><lb ed="R039" n="0687a03"/>多了。此二句。说福德性也。唯因缘果报。极富贵繁 <lb ed="X" n="0353a15"/><lb ed="R039" n="0687a04"/>华。转眼皆空。生灭万状。宝施之福。不关自性。纵施 <lb ed="X" n="0353a16"/><lb ed="R039" n="0687a05"/>遍河沙。于<anchor xml:id="nkr_note_add_0353a1601" n="0353a1601"/><anchor xml:id="beg0353a1601" n="0353a1601"/>己<anchor xml:id="end0353a1601"/>性毫无利益是有而若无也。因其有 <lb ed="X" n="0353a17"/><lb ed="R039" n="0687a06"/>涯涘可测。得计多寡。所以<persName>如来</persName>说福德多。福德尙 <lb ed="X" n="0353a18"/><lb ed="R039" n="0687a07"/>不可得。而欲得非心。可乎。知此则前非福德性。及 <lb ed="X" n="0353a19"/><lb ed="R039" n="0687a08"/>福德多明矣。</p></cb:div></cb:div> <lb ed="X" n="0353a20"/><lb ed="R039" n="0687a09"/><cb:div type="other"><cb:mulu type="其他" level="1">離色離相分第二十</cb:mulu><head>〇離色離相分第二十</head> <lb ed="X" n="0353a21"/><lb ed="R039" n="0687a10"/><p xml:id="pX25p0353a2101"><persName>佛</persName>以具足色相问。而善现了解空義。皆云不可得 <lb ed="X" n="0353a22"/><lb ed="R039" n="0687a11"/>见。故<persName>世尊</persName>许之。</p> <lb ed="X" n="0353a23"/><lb ed="R039" n="0687a12"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX25p0353a2301">须菩提。于意云何。<persName>佛</persName>可以具足色身见不。不也<persName>世尊</persName>。 <lb ed="X" n="0353a24"/><lb ed="R039" n="0687a13"/><persName>如来</persName>不应以具足色身见。何以故。<persName>如来</persName>说具足色身。 <pb ed="X" xml:id="X25.0489.0353b" n="0353b"/> <lb ed="X" n="0353b01"/><lb ed="R039" n="0687a14"/>即非具足色身。是名具足色身。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0353b02"/><lb ed="R039" n="0687a15"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX25p0353b0201">此与下。结前身相三十二相节意也。上说诸<persName>佛</persName>所 <lb ed="X" n="0353b03"/><lb ed="R039" n="0687a16"/>证。乃无为之法。云何<persName>佛</persName>身有八十种随形相好可 <lb ed="X" n="0353b04"/><lb ed="R039" n="0687a17"/>见耶。故有此问。色身。皮肉血气之身具足者。五体 <lb ed="X" n="0353b05"/><lb ed="R039" n="0687a18"/>无缺少也。<persName>佛</persName>有五体。众生亦有五体。故言<persName>佛</persName>可以 <lb ed="X" n="0353b06"/><lb ed="R039" n="0687b01"/>无所亏欠之肉身相见否。言有此身见之者必生 <lb ed="X" n="0353b07"/><lb ed="R039" n="0687b02"/>欢喜心也。善现以随其身形。一一皆好终非真相。 <lb ed="X" n="0353b08"/><lb ed="R039" n="0687b03"/>故言弗也。又谓此身不離肉身。仍归无有。<persName>佛</persName>性如 <lb ed="X" n="0353b09"/><lb ed="R039" n="0687b04"/>虚空。安得执此不可恃之色身以见<persName>如来</persName>耶。此其 <lb ed="X" n="0353b10"/><lb ed="R039" n="0687b05"/>故何哉。盖<persName>如来</persName>法身。固非形色可见。卒。未尝離于 <lb ed="X" n="0353b11"/><lb ed="R039" n="0687b06"/>形色而不可见。故云即非具足色身。是名具足色 <lb ed="X" n="0353b12"/><lb ed="R039" n="0687b07"/>身。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0353b13"/><lb ed="R039" n="0687b08"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX25p0353b1301">须菩提。于意云何。<persName>如来</persName>可以具足诸相见不。不也世 <lb ed="X" n="0353b14"/><lb ed="R039" n="0687b09"/>尊。<persName>如来</persName>不应以具足诸相见。何以故。<persName>如来</persName>说诸相具 <lb ed="X" n="0353b15"/><lb ed="R039" n="0687b10"/>足。即非具足。是名诸相具足。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0353b16"/><lb ed="R039" n="0687b11"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX25p0353b1601">诸相。是神通变现之相。不止三十二相也。不应以 <lb ed="X" n="0353b17"/><lb ed="R039" n="0687b12"/>相见。谓相亦非性也。此何故哉。<persName>如来</persName>所说诸相之 <lb ed="X" n="0353b18"/><lb ed="R039" n="0687b13"/>具足从<persName>佛</persName>观之。亦是幻妄。原非具足。此具足之所 <lb ed="X" n="0353b19"/><lb ed="R039" n="0687b14"/>以名也相到具足。是为完人。然貌足而性不全。即 <lb ed="X" n="0353b20"/><lb ed="R039" n="0687b15"/>非践形之人。与官之不全者何异。<persName>如来</persName>发问。意在 <lb ed="X" n="0353b21"/><lb ed="R039" n="0687b16"/>扫除色相。欲人于自性中求见真<persName>佛</persName>法身。善现能 <lb ed="X" n="0353b22"/><lb ed="R039" n="0687b17"/>悟<persName>佛</persName>旨。即一切扫去。则凡所有相皆是虚妄益明 <lb ed="X" n="0353b23"/><lb ed="R039" n="0687b18"/>矣。<persName>如来</persName>说出众生色相之不可恃。随言<anchor xml:id="nkr_note_add_0353b2301" n="0353b2301"/><anchor xml:id="beg0353b2301" n="0353b2301"/>已<anchor xml:id="end0353b2301"/>三十二 <lb ed="X" n="0353b24"/><lb ed="R039" n="0688a01"/>相之亦无足據其旨归于无相无法。故下文即以 <pb ed="X" xml:id="X25.0489.0353c" n="0353c"/> <lb ed="X" n="0353c01"/><lb ed="R039" n="0688a02"/>无法申明之。</p></cb:div></cb:div> <lb ed="X" n="0353c02"/><lb ed="R039" n="0688a03"/><cb:div type="other"><cb:mulu type="其他" level="1">非说所说分第二十一</cb:mulu><head>〇非说所说分第二十一</head> <lb ed="X" n="0353c03"/><lb ed="R039" n="0688a04"/><p xml:id="pX25p0353c0301">解般若。故通达无我法者名菩萨。不解般若。故有 <lb ed="X" n="0353c04"/><lb ed="R039" n="0688a05"/>若干种心。是名众生。然般若无说而说。乃悲愿深 <lb ed="X" n="0353c05"/><lb ed="R039" n="0688a06"/>重。随感而应。若有所说。则谤<persName>佛</persName>也。此理岂可为执 <lb ed="X" n="0353c06"/><lb ed="R039" n="0688a07"/>相滞见者道哉。</p> <lb ed="X" n="0353c07"/><lb ed="R039" n="0688a08"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX25p0353c0701">须菩提。汝勿谓<persName>如来</persName>作是念。我当有所说法。莫作是 <lb ed="X" n="0353c08"/><lb ed="R039" n="0688a09"/>念。何以故。若人言<persName>如来</persName>有所说法。即为谤<persName>佛</persName>。不能解 <lb ed="X" n="0353c09"/><lb ed="R039" n="0688a10"/>我所说故。须菩提。说法者。无法可说。是名说法。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0353c10"/><lb ed="R039" n="0688a11"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX25p0353c1001">上言无相。此言无法。盖以法相名因。故必相空而 <lb ed="X" n="0353c11"/><lb ed="R039" n="0688a12"/>法亦空也。<persName>佛</persName>言汝勿谓我先作是念。将有所说法 <lb ed="X" n="0353c12"/><lb ed="R039" n="0688a13"/>以度生。使我先有是念。便是我为法拘。即人之闻 <lb ed="X" n="0353c13"/><lb ed="R039" n="0688a14"/>我法者。亦莫先作是闻法之念。谓<persName>如来</persName>将有所说 <lb ed="X" n="0353c14"/><lb ed="R039" n="0688a15"/>法。而我今得闻之也。此何故哉。盖无说而说。说即 <lb ed="X" n="0353c15"/><lb ed="R039" n="0688a16"/>无说。若使其人不达是意。而谓<persName>如来</persName>有所说法。是 <lb ed="X" n="0353c16"/><lb ed="R039" n="0688a17"/>徒惑于章句之末。不明说经大旨。即为谤<persName>佛</persName>。不能 <lb ed="X" n="0353c17"/><lb ed="R039" n="0688a18"/>解我所说无相般若之故矣。然莫谓<persName>如来</persName>不说法 <lb ed="X" n="0353c18"/><lb ed="R039" n="0688b01"/>也。但真性难言。无法可说。即此是真说法。不妨称 <lb ed="X" n="0353c19"/><lb ed="R039" n="0688b02"/>性而示也。前<persName>如来</persName>无所说。谓莫著言说相也此言 <lb ed="X" n="0353c20"/><lb ed="R039" n="0688b03"/><persName>如来</persName>无说处即是说。谓莫著无说相也。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0353c21"/><lb ed="R039" n="0688b04"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX25p0353c2101">尔时慧命须菩提白<persName>佛</persName>言。<persName>世尊</persName>。颇有众生。于未来世。 <lb ed="X" n="0353c22"/><lb ed="R039" n="0688b05"/>闻说是法。生信心不。<persName>佛</persName>言。须菩提。彼非众生。非不众 <lb ed="X" n="0353c23"/><lb ed="R039" n="0688b06"/>生。何以故。须菩提。众生众生者。<persName>如来</persName>说非众生。是名 <lb ed="X" n="0353c24"/><lb ed="R039" n="0688b07"/>众生。</p></cb:div> <pb ed="X" xml:id="X25.0489.0354a" n="0354a"/> <lb ed="X" n="0354a01"/><lb ed="R039" n="0688b08"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX25p0354a0101">上言说法与闻法者。皆无法可恃。则来世何所为 <lb ed="X" n="0354a02"/><lb ed="R039" n="0688b09"/>據。而使人信从耶。善现是天生聪明。以慧为命。慧 <lb ed="X" n="0354a03"/><lb ed="R039" n="0688b10"/>从性命中来。不缘後起。<anchor xml:id="nkr_note_add_0354a0301" n="0354a0301"/><anchor xml:id="beg0354a0301" n="0354a0301"/>已<anchor xml:id="end0354a0301"/>得正觉。故以是称之。谓 <lb ed="X" n="0354a04"/><lb ed="R039" n="0688b11"/><persName>佛</persName>说般若甚深。人虽具亦不识。说亦不信。况末法 <lb ed="X" n="0354a05"/><lb ed="R039" n="0688b12"/>驽劣之秋无<persName>佛</persName>开导。从文字遗教中。能信<persName>如来</persName>者。 <lb ed="X" n="0354a06"/><lb ed="R039" n="0688b13"/>可有其人否前章实信净信。指後日得道者言。此 <lb ed="X" n="0354a07"/><lb ed="R039" n="0688b14"/>信心。是大凡修持之人。故下文只论众生。<persName>佛</persName>晓之 <lb ed="X" n="0354a08"/><lb ed="R039" n="0688b15"/>曰。汝虑末法难信者。执著众生相也。岂知众生皆 <lb ed="X" n="0354a09"/><lb ed="R039" n="0688b16"/>有<persName>佛</persName>性。卵胎湿化诸种。或有变化而脱于凡者。一 <lb ed="X" n="0354a10"/><lb ed="R039" n="0688b17"/>脱其凡。便是登岸。故不可以众生名之亦不可以 <lb ed="X" n="0354a11"/><lb ed="R039" n="0688b18"/>非众生名之。自问何故非不众生。盖众生之所以 <lb ed="X" n="0354a12"/><lb ed="R039" n="0689a01"/>为众生者。我<persName>佛</persName>尝谓汝等皆当作<persName>佛</persName>。则非众生可 <lb ed="X" n="0354a13"/><lb ed="R039" n="0689a02"/>知。是盖泥其迹而名之为众生耳。则不必作众生 <lb ed="X" n="0354a14"/><lb ed="R039" n="0689a03"/>相也。此结前无众生相句。凡<persName>佛</persName>自言。而云<persName>如来</persName>说 <lb ed="X" n="0354a15"/><lb ed="R039" n="0689a04"/>者。谓诸<persName>佛</persName>亦如是说也。见必能生信意。唯世有信 <lb ed="X" n="0354a16"/><lb ed="R039" n="0689a05"/>心之众生。由有说而悟无说。由有相而悟无相。则 <lb ed="X" n="0354a17"/><lb ed="R039" n="0689a06"/>圣凡不足拘。而<persName>如来</persName>亦可见矣。</p></cb:div></cb:div> <lb ed="X" n="0354a18"/><lb ed="R039" n="0689a07"/><cb:div type="other"><cb:mulu type="其他" level="1">无法可得分第二十二</cb:mulu><head>〇无法可得分第二十二</head> <lb ed="X" n="0354a19"/><lb ed="R039" n="0689a08"/><p xml:id="pX25p0354a1901">有法可得。即非真空法性。谓无可得者。以本来各 <lb ed="X" n="0354a20"/><lb ed="R039" n="0689a09"/>各具足故也。</p> <lb ed="X" n="0354a21"/><lb ed="R039" n="0689a10"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX25p0354a2101">须菩提白<persName>佛</persName>言。<persName>世尊</persName>。<persName>佛</persName>得阿耨多罗三藐三菩提。为 <lb ed="X" n="0354a22"/><lb ed="R039" n="0689a11"/>无所得耶<persName>佛</persName>言如是如是。须菩提。我于阿耨多罗三 <lb ed="X" n="0354a23"/><lb ed="R039" n="0689a12"/>藐三菩提。乃至无有少法可得。是名阿耨多罗三藐 <lb ed="X" n="0354a24"/><lb ed="R039" n="0689a13"/>三菩提。</p></cb:div> <pb ed="X" xml:id="X25.0489.0354b" n="0354b"/> <lb ed="X" n="0354b01"/><lb ed="R039" n="0689a14"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX25p0354b0101">此段见<persName>佛</persName>于正觉之性。一归于空也。前四论无得。 <lb ed="X" n="0354b02"/><lb ed="R039" n="0689a15"/>善现虽知无定法名菩提。尙不脱一法字。<persName>佛</persName>屡为 <lb ed="X" n="0354b03"/><lb ed="R039" n="0689a16"/>遣除。此因闻上无法可说。故复问<persName>佛</persName>得菩提。果无 <lb ed="X" n="0354b04"/><lb ed="R039" n="0689a17"/>所得耶<persName>世尊</persName>见其意气相投。真为以空合空。以水 <lb ed="X" n="0354b05"/><lb ed="R039" n="0689a18"/>投水。故印证之曰如是如是。人心以觉为体。因不 <lb ed="X" n="0354b06"/><lb ed="R039" n="0689b01"/>觉而有觉。只为倚著法相求觉。所以不能直下承 <lb ed="X" n="0354b07"/><lb ed="R039" n="0689b02"/>当。岂知心体湛寂本如虚空。无论万法消融。即使 <lb ed="X" n="0354b08"/><lb ed="R039" n="0689b03"/>其中稍有幾微之法。可留。便非真觉性矣。加一少 <lb ed="X" n="0354b09"/><lb ed="R039" n="0689b04"/>字。甚言其无也。</p></cb:div></cb:div> <lb ed="X" n="0354b10"/><lb ed="R039" n="0689b05"/><cb:div type="other"><cb:mulu type="其他" level="1">净心行善分第二十三</cb:mulu><head>〇净心行善分第二十三</head> <lb ed="X" n="0354b11"/><lb ed="R039" n="0689b06"/><p xml:id="pX25p0354b1101">依般若行。所作皆名善法。了无高下。体性平等安 <lb ed="X" n="0354b12"/><lb ed="R039" n="0689b07"/>容四相复入。哉。<persName>世尊</persName>初答以无法可得为正觉。达 <lb ed="X" n="0354b13"/><lb ed="R039" n="0689b08"/>妄即真也。二答以平等为正觉。法无高下也。三答 <lb ed="X" n="0354b14"/><lb ed="R039" n="0689b09"/>以正助为正觉。離四相而修善也。故名净心行善。</p> <lb ed="X" n="0354b15"/><lb ed="R039" n="0689b10"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX25p0354b1501">复次。须菩提。是法平等。无有高下。是名阿耨多罗三 <lb ed="X" n="0354b16"/><lb ed="R039" n="0689b11"/>藐三菩提。以无我无人无众生无寿者。修一切善法。 <lb ed="X" n="0354b17"/><lb ed="R039" n="0689b12"/>则得阿耨多罗三藐三菩提。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0354b18"/><lb ed="R039" n="0689b13"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX25p0354b1801">上言无少法可得。落断灭见矣故复以实法实修 <lb ed="X" n="0354b19"/><lb ed="R039" n="0689b14"/>告之曰。此法之所以无可说者。正以此菩提法。千 <lb ed="X" n="0354b20"/><lb ed="R039" n="0689b15"/><persName>佛</persName>同源。无奇异而甚平。无分数而有等。故于其中。 <lb ed="X" n="0354b21"/><lb ed="R039" n="0689b16"/>若智若愚。共闻共见。不分别诸<persName>佛</persName>是高。众生是下。 <lb ed="X" n="0354b22"/><lb ed="R039" n="0689b17"/>所以名为高而无上。均而正等。悟而正觉。唯此觉 <lb ed="X" n="0354b23"/><lb ed="R039" n="0689b18"/>性。人人同具则先觉者。正当觉其後觉。而何有四 <lb ed="X" n="0354b24"/><lb ed="R039" n="0690a01"/>相可存。若观<persName>佛</persName>作光明超绝相。观众生作垢惑暗 <pb ed="X" xml:id="X25.0489.0354c" n="0354c"/> <lb ed="X" n="0354c01"/><lb ed="R039" n="0690a02"/>昧相。则心不平等纵勤修一切。不得菩提。以。用也 <lb ed="X" n="0354c02"/><lb ed="R039" n="0690a03"/><persName>佛</persName>法即用此不著相淸净之心。修一切日用常行 <lb ed="X" n="0354c03"/><lb ed="R039" n="0690a04"/>之法。化其不平不等。何善如之。用心行善曰修。复 <lb ed="X" n="0354c04"/><lb ed="R039" n="0690a05"/>还性体曰得真性我本有之强名得耳。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0354c05"/><lb ed="R039" n="0690a06"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX25p0354c0501">须菩提。所言善法者。<persName>如来</persName>说即非善法。是名善法。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0354c06"/><lb ed="R039" n="0690a07"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX25p0354c0601">前言<persName>佛</persName>法非<persName>佛</persName>法。统言之而法不可执也。此言善 <lb ed="X" n="0354c07"/><lb ed="R039" n="0690a08"/>法非善法。析言之而法亦不可执也。法无所为善。 <lb ed="X" n="0354c08"/><lb ed="R039" n="0690a09"/>因性而善。真性无我。岂法有所助益而为善。善与 <lb ed="X" n="0354c09"/><lb ed="R039" n="0690a10"/>非善。只在著意不著意间。若执定善法。便落法相。 <lb ed="X" n="0354c10"/><lb ed="R039" n="0690a11"/>恐人执有故随说随刬云。所言善法者。即非善法。 <lb ed="X" n="0354c11"/><lb ed="R039" n="0690a12"/>但虚名之耳。然说到觉性中之善。则善仍不在法 <lb ed="X" n="0354c12"/><lb ed="R039" n="0690a13"/>上说矣。</p></cb:div></cb:div> <lb ed="X" n="0354c13"/><lb ed="R039" n="0690a14"/><cb:div type="other"><cb:mulu type="其他" level="1">福智无比分第二十四</cb:mulu><head>〇福智无比分第二十四</head> <lb ed="X" n="0354c14"/><lb ed="R039" n="0690a15"/><p xml:id="pX25p0354c1401">重言受持之功。虽以七宝聚如须弥之高而用布 <lb ed="X" n="0354c15"/><lb ed="R039" n="0690a16"/>施不唯百分不及一。虽千万亿分。亦不及持经般 <lb ed="X" n="0354c16"/><lb ed="R039" n="0690a17"/>若之一分。宜乎称福智无比。</p> <lb ed="X" n="0354c17"/><lb ed="R039" n="0690a18"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX25p0354c1701">须菩提。若三千大千世界中所有诸<name role="" type="person">须弥山</name>王。如是 <lb ed="X" n="0354c18"/><lb ed="R039" n="0690b01"/>等七宝聚。有人持用佈施。若人以此般若波罗蜜经 <lb ed="X" n="0354c19"/><lb ed="R039" n="0690b02"/>乃至四句偈等。受持读诵。为他人说。于前福德。百分 <lb ed="X" n="0354c20"/><lb ed="R039" n="0690b03"/>不及一。百千万亿分。乃至算数譬喩所不能及。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0354c21"/><lb ed="R039" n="0690b04"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX25p0354c2101">因言善法。又推到佈施。因说佈施。又归到受持解 <lb ed="X" n="0354c22"/><lb ed="R039" n="0690b05"/>说。是从善法连络下来。<persName>佛</persName>谓一四天下。则有一须 <lb ed="X" n="0354c23"/><lb ed="R039" n="0690b06"/>弥山若大千世界。所有百亿<name role="" type="person">须弥山</name>矣。人能以须 <lb ed="X" n="0354c24"/><lb ed="R039" n="0690b07"/>弥山王大之七宝。集聚一处。而不分人我之物以 <pb ed="X" xml:id="X25.0489.0355a" n="0355a"/> <lb ed="X" n="0355a01"/><lb ed="R039" n="0690b08"/>行佈施。较三千大千世界更多矣。种因得果。生生 <lb ed="X" n="0355a02"/><lb ed="R039" n="0690b09"/>享之不尽。然终无解脱之期。故修福不如修慧。若 <lb ed="X" n="0355a03"/><lb ed="R039" n="0690b10"/>上根人。自得领会者有幾。中下根人。必须将此教 <lb ed="X" n="0355a04"/><lb ed="R039" n="0690b11"/>典。为入道梯筏。故前止言四句偈等。此处特提般 <lb ed="X" n="0355a05"/><lb ed="R039" n="0690b12"/>若波罗蜜经。自行持诵。以之教人。其福德万劫无 <lb ed="X" n="0355a06"/><lb ed="R039" n="0690b13"/>量。皆因其法之善故也。算数譬喩。总以明其善法 <lb ed="X" n="0355a07"/><lb ed="R039" n="0690b14"/>耳。自平等。句至下即非凡夫。是因无法可说。生出 <lb ed="X" n="0355a08"/><lb ed="R039" n="0690b15"/>善法一番问答。自凡夫句以下。则又以无相可说。 <lb ed="X" n="0355a09"/><lb ed="R039" n="0690b16"/>生出一合相一番问答也。</p></cb:div></cb:div> <lb ed="X" n="0355a10"/><lb ed="R039" n="0690b17"/><cb:div type="other"><cb:mulu type="其他" level="1">化无所化分第二十五</cb:mulu><head>〇化无所化分第二十五</head> <lb ed="X" n="0355a11"/><lb ed="R039" n="0690b18"/><p xml:id="pX25p0355a1101">受持般若。即是度众生。久之般若智圆。自然众生 <lb ed="X" n="0355a12"/><lb ed="R039" n="0691a01"/>见尽。若欲離此。别起心而谓度众生。则四相俨然。 <lb ed="X" n="0355a13"/><lb ed="R039" n="0691a02"/>是谓化无所化。</p> <lb ed="X" n="0355a14"/><lb ed="R039" n="0691a03"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX25p0355a1401">须菩提。于意云何。汝等勿谓<persName>如来</persName>作是念。我当度众 <lb ed="X" n="0355a15"/><lb ed="R039" n="0691a04"/>生。须菩提。莫作是念。何以故。实无有众生<persName>如来</persName>度者。 <lb ed="X" n="0355a16"/><lb ed="R039" n="0691a05"/>若有众生<persName>如来</persName>度者。<persName>如来</persName>即有我人众生寿者。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0355a17"/><lb ed="R039" n="0691a06"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX25p0355a1701">上言经義之妙如此。则此经之度人多矣。而<persName>如来</persName> <lb ed="X" n="0355a18"/><lb ed="R039" n="0691a07"/>又言。汝等听法之学人。勿谓今日说经时。<persName>如来</persName>设 <lb ed="X" n="0355a19"/><lb ed="R039" n="0691a08"/>一念。以为我之说经。单为我当度脱後世众生也。 <lb ed="X" n="0355a20"/><lb ed="R039" n="0691a09"/>须菩提莫作如此之念。何以故。觉性平等。谁有是 <lb ed="X" n="0355a21"/><lb ed="R039" n="0691a10"/>性而为能度。谁无是性而为所度。但众生自复本 <lb ed="X" n="0355a22"/><lb ed="R039" n="0691a11"/>性。<persName>佛</persName>实不曾度之。前是<persName>佛</persName>自视。此是他人视<persName>佛</persName>如 <lb ed="X" n="0355a23"/><lb ed="R039" n="0691a12"/>此也。若作念如此。则<persName>佛</persName>本不著相。人视其有四相 <lb ed="X" n="0355a24"/><lb ed="R039" n="0691a13"/>矣。二句反言。以明果无众生可度也。</p></cb:div> <pb ed="X" xml:id="X25.0489.0355b" n="0355b"/> <lb ed="X" n="0355b01"/><lb ed="R039" n="0691a14"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX25p0355b0101">须菩提。<persName>如来</persName>说有我者。即非有我。而凡夫之人。以为 <lb ed="X" n="0355b02"/><lb ed="R039" n="0691a15"/>有我。须菩提。凡夫者。<persName>如来</persName>说即非凡夫。是名凡夫。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0355b03"/><lb ed="R039" n="0691a16"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX25p0355b0301">此发明无度众生之我。<persName>如来</persName>既无四相。云何假名 <lb ed="X" n="0355b04"/><lb ed="R039" n="0691a17"/>称我。盖对所度众生言然<persName>如来</persName>平日。虽未尝不自 <lb ed="X" n="0355b05"/><lb ed="R039" n="0691a18"/>称曰我。心中却不著我相。不自私<anchor xml:id="nkr_note_add_0355b0501" n="0355b0501"/><anchor xml:id="beg0355b0501" n="0355b0501"/>已<anchor xml:id="end0355b0501"/>。何有四相。故 <lb ed="X" n="0355b06"/><lb ed="R039" n="0691b01"/>度我即是度众生。本不差别。而取相凡夫。亦思度 <lb ed="X" n="0355b07"/><lb ed="R039" n="0691b02"/>人。乃自谓此经非我不能诵。非我不能解。误执为 <lb ed="X" n="0355b08"/><lb ed="R039" n="0691b03"/>有我。则安可以凡夫之执。遂谓有我度生。有生我 <lb ed="X" n="0355b09"/><lb ed="R039" n="0691b04"/>度哉。此结前无我相也。<persName>佛</persName>又恐分别圣凡。阻其精 <lb ed="X" n="0355b10"/><lb ed="R039" n="0691b05"/>进。故又结前无人相而言。凡夫者。<persName>如来</persName>说当其既 <lb ed="X" n="0355b11"/><lb ed="R039" n="0691b06"/>悟无我。便是<persName>佛</persName>菩萨心肠。即非凡夫。则亦是从其 <lb ed="X" n="0355b12"/><lb ed="R039" n="0691b07"/>在迷。名之为凡夫而<anchor xml:id="nkr_note_add_0355b1201" n="0355b1201"/><anchor xml:id="beg0355b1201" n="0355b1201"/>已<anchor xml:id="end0355b1201"/>。幷凡夫而无之。而又何处 <lb ed="X" n="0355b13"/><lb ed="R039" n="0691b08"/>有我乎。此见圣凡一体。正所谓是法平等。此正如 <lb ed="X" n="0355b14"/><lb ed="R039" n="0691b09"/>来借<anchor xml:id="nkr_note_add_0355b1401" n="0355b1401"/><anchor xml:id="beg0355b1401" n="0355b1401"/>己<anchor xml:id="end0355b1401"/>以喩後人。望後人不作凡夫度世想也。</p></cb:div></cb:div> <lb ed="X" n="0355b15"/><lb ed="R039" n="0691b10"/><cb:div type="other"><cb:mulu type="其他" level="1">法身非相分第二十六</cb:mulu><head>〇法身非相分第二十六</head> <lb ed="X" n="0355b16"/><lb ed="R039" n="0691b11"/><p xml:id="pX25p0355b1601">善现谓观<persName>如来</persName>心不可離相。<persName>佛</persName>言转轮圣王亦具 <lb ed="X" n="0355b17"/><lb ed="R039" n="0691b12"/>色相。若果以色相见。音声求。则远皆法身非相之 <lb ed="X" n="0355b18"/><lb ed="R039" n="0691b13"/>義也。</p> <lb ed="X" n="0355b19"/><lb ed="R039" n="0691b14"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX25p0355b1901">须菩提。于意云何。可以三十二相观<persName>如来</persName>不。须菩提 <lb ed="X" n="0355b20"/><lb ed="R039" n="0691b15"/>言。如是如是。以三十二相观<persName>如来</persName>。<persName>佛</persName>言。须菩提。若以 <lb ed="X" n="0355b21"/><lb ed="R039" n="0691b16"/>三十二相观<persName>如来</persName>者。转轮圣王即是<persName>如来</persName>。须菩提白 <lb ed="X" n="0355b22"/><lb ed="R039" n="0691b17"/><persName>佛</persName>言。<persName>世尊</persName>。如我解<persName>佛</persName>所说義。不应以三十二相观如 <lb ed="X" n="0355b23"/><lb ed="R039" n="0691b18"/>来。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0355b24"/><lb ed="R039" n="0692a01"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX25p0355b2401">此段又以色相反复申明。结前无寿者意也。总是 <pb ed="X" xml:id="X25.0489.0355c" n="0355c"/> <lb ed="X" n="0355c01"/><lb ed="R039" n="0692a02"/>启发善现悟到一合相处。前言三十二相不可得 <lb ed="X" n="0355c02"/><lb ed="R039" n="0692a03"/>见矣。此复问可以相观<persName>如来</persName>者。正欲善现认淸不 <lb ed="X" n="0355c03"/><lb ed="R039" n="0692a04"/>应以色相见<persName>如来</persName>意。如是如是。是迎<persName>如来</persName>之機。且 <lb ed="X" n="0355c04"/><lb ed="R039" n="0692a05"/>顺<persName>佛</persName>而说以相观<persName>如来</persName>。<persName>佛</persName>恐其执著应身。不达法 <lb ed="X" n="0355c05"/><lb ed="R039" n="0692a06"/>体。故又以轮王即<persName>如来</persName>为难。转轮。即法轮也。轮王 <lb ed="X" n="0355c06"/><lb ed="R039" n="0692a07"/>管四天下。业福既多。亦同<persName>佛</persName>具三十二相。若执相 <lb ed="X" n="0355c07"/><lb ed="R039" n="0692a08"/>观<persName>如来</persName>。则轮王亦当是<persName>佛</persName>。岂知<persName>佛</persName>相由法身现。王 <lb ed="X" n="0355c08"/><lb ed="R039" n="0692a09"/>相依业因生。虽似而实异。何可执相论耶。善现迷 <lb ed="X" n="0355c09"/><lb ed="R039" n="0692a10"/>心顿释。遂云如我解<persName>佛</persName>所说转轮王之義。轮王虽 <lb ed="X" n="0355c10"/><lb ed="R039" n="0692a11"/>修三十二行。终不契淸净本来心。则未可遂以如 <lb ed="X" n="0355c11"/><lb ed="R039" n="0692a12"/>来目之<persName>如来</persName>仍不应以三十二相观也。</p><p xml:id="pX25p0355c1116" cb:place="inline">〇前说见 <lb ed="X" n="0355c12"/><lb ed="R039" n="0692a13"/><persName>如来</persName>。是令善现一眼觑定意此说观<persName>如来</persName>。是令善 <lb ed="X" n="0355c13"/><lb ed="R039" n="0692a14"/>现一心会著意。前说在外。後说在内。此二字之不 <lb ed="X" n="0355c14"/><lb ed="R039" n="0692a15"/>同解也。故善现<anchor xml:id="nkr_note_add_0355c1401" n="0355c1401"/><anchor xml:id="beg0355c1401" n="0355c1401"/>已<anchor xml:id="end0355c1401"/>应如是而复悟不应也。总之实 <lb ed="X" n="0355c15"/><lb ed="R039" n="0692a16"/>得不在外见意。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0355c16"/><lb ed="R039" n="0692a17"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX25p0355c1601">尔时<persName>世尊</persName>而说偈言。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0355c17"/><lb ed="R039" n="0692a18"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX25p0355c1701">善现便能解<persName>佛</persName>难意。<persName>佛</persName>遂说偈以证之。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0355c18"/><lb ed="R039" n="0692b01"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX25p0355c1801">若以色见我。以音声求我。是人行邪道。不能见<persName>如来</persName>。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0355c19"/><lb ed="R039" n="0692b02"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX25p0355c1901">法身之体。不離于声色。然亦不在三十二相上认 <lb ed="X" n="0355c20"/><lb ed="R039" n="0692b03"/>取我。谓真我。是<persName>佛</persName>性也。<persName>佛</persName>不于三界现身意。岂可 <lb ed="X" n="0355c21"/><lb ed="R039" n="0692b04"/>以光明相好而见。四十九年不说一字。亦岂可以 <lb ed="X" n="0355c22"/><lb ed="R039" n="0692b05"/>听受文字而求。若以色相见。音声求。便失真空无 <lb ed="X" n="0355c23"/><lb ed="R039" n="0692b06"/>相之旨。误入于邪道。安得见<persName>如来</persName>真面目乎。此深 <lb ed="X" n="0355c24"/><lb ed="R039" n="0692b07"/>闢著相之非。见人当收视返听。即性而修。不在色 <pb ed="X" xml:id="X25.0489.0356a" n="0356a"/> <lb ed="X" n="0356a01"/><lb ed="R039" n="0692b08"/>相音声幻妄处求<persName>如来</persName>也。</p></cb:div></cb:div> <lb ed="X" n="0356a02"/><lb ed="R039" n="0692b09"/><cb:div type="other"><cb:mulu type="其他" level="1">无断无灭分第二十七</cb:mulu><head>〇无断无灭分第二十七</head> <lb ed="X" n="0356a03"/><lb ed="R039" n="0692b10"/><p xml:id="pX25p0356a0301">般若性体。離一切法。与一切相。苟不悟无断无灭 <lb ed="X" n="0356a04"/><lb ed="R039" n="0692b11"/>之理。谓有则堕常见。谓无则堕断见。皆失般若中 <lb ed="X" n="0356a05"/><lb ed="R039" n="0692b12"/>道也。</p> <lb ed="X" n="0356a06"/><lb ed="R039" n="0692b13"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX25p0356a0601">须菩提。汝若作是念。<persName>如来</persName>不以具足相故得阿耨多 <lb ed="X" n="0356a07"/><lb ed="R039" n="0692b14"/>罗三藐三菩提。须菩提。莫作是念。<persName>如来</persName>不以具足相 <lb ed="X" n="0356a08"/><lb ed="R039" n="0692b15"/>故得阿耨多罗三藐三菩提。须菩提。汝若作是念。发 <lb ed="X" n="0356a09"/><lb ed="R039" n="0692b16"/>阿耨多罗三藐三菩提心者。说诸法断灭。莫作是念。 <lb ed="X" n="0356a10"/><lb ed="R039" n="0692b17"/>何以故。发阿耨多罗三藐三菩提心者。于法不说断 <lb ed="X" n="0356a11"/><lb ed="R039" n="0692b18"/>灭相。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0356a12"/><lb ed="R039" n="0693a01"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX25p0356a1201">身相既不可执以观<persName>如来</persName>。又乌可缘以得菩提哉。 <lb ed="X" n="0356a13"/><lb ed="R039" n="0693a02"/><persName>佛</persName>又恐離相观<persName>如来</persName>。谓人空则法亦空。竟成断灭 <lb ed="X" n="0356a14"/><lb ed="R039" n="0693a03"/>见。故说此以见菩提不滞诸相。正所谓无实无虚 <lb ed="X" n="0356a15"/><lb ed="R039" n="0693a04"/>也。只重断灭相三字。<persName>如来</persName>既具此相。而不以一相 <lb ed="X" n="0356a16"/><lb ed="R039" n="0693a05"/>自存。所以无处不具足耳。是念者。谓以生相观如 <lb ed="X" n="0356a17"/><lb ed="R039" n="0693a06"/>来也。若作莫作。反复言之者。申明色相音声之不 <lb ed="X" n="0356a18"/><lb ed="R039" n="0693a07"/>可泥也。若作者。指其失也。莫作者。开其悟也。具足 <lb ed="X" n="0356a19"/><lb ed="R039" n="0693a08"/>相。即福德相。<persName>佛</persName>先反其词曰。若作是取相之念。则 <lb ed="X" n="0356a20"/><lb ed="R039" n="0693a09"/><persName>如来</persName>原不以具足相得菩提。遂正其词曰。莫起是 <lb ed="X" n="0356a21"/><lb ed="R039" n="0693a10"/>滞相之念。<persName>如来</persName>原不以具足相而得菩提。相是外 <lb ed="X" n="0356a22"/><lb ed="R039" n="0693a11"/>相。菩提是真性。岂因外相而得。是申明上文。乃叮 <lb ed="X" n="0356a23"/><lb ed="R039" n="0693a12"/>咛谆切处。<persName>佛</persName>又反其词而曰汝若设念。发菩提心 <lb ed="X" n="0356a24"/><lb ed="R039" n="0693a13"/>者。于一切法皆弃置之。断灭而不用。如说<persName>佛</persName>身相。 <pb ed="X" xml:id="X25.0489.0356b" n="0356b"/> <lb ed="X" n="0356b01"/><lb ed="R039" n="0693a14"/>幻形终属有尽。是为断灭故说。<persName>佛</persName>又正其词而示 <lb ed="X" n="0356b02"/><lb ed="R039" n="0693a15"/>之。不可作是念也。何故不可作是念盖发求真性 <lb ed="X" n="0356b03"/><lb ed="R039" n="0693a16"/>心者。须依佈施忍辱诸法修行。不可遂断灭<persName>佛</persName>法。 <lb ed="X" n="0356b04"/><lb ed="R039" n="0693a17"/>当知无为是有为之体。有为是无为之用故不用 <lb ed="X" n="0356b05"/><lb ed="R039" n="0693a18"/>法者为断灭相理从心得。奚干外相。法以。证心。奚 <lb ed="X" n="0356b06"/><lb ed="R039" n="0693b01"/>能断灭。大乘所修福德之因。所得福德之果。但離 <lb ed="X" n="0356b07"/><lb ed="R039" n="0693b02"/>取著之相。不同小乘断灭见。故曰于法不说断灭 <lb ed="X" n="0356b08"/><lb ed="R039" n="0693b03"/>相。前闢著相。为<anchor xml:id="nkr_note_add_0356b0801" n="0356b0801"/><anchor xml:id="beg0356b0801" n="0356b0801"/>已<anchor xml:id="end0356b0801"/>渡者说。此闢断见。为未渡者说 <lb ed="X" n="0356b09"/><lb ed="R039" n="0693b04"/>也。</p></cb:div></cb:div> <lb ed="X" n="0356b10"/><lb ed="R039" n="0693b05"/><cb:div type="other"><cb:mulu type="其他" level="1">不受不贪分第二十八</cb:mulu><head>〇不受不贪分第二十八</head> <lb ed="X" n="0356b11"/><lb ed="R039" n="0693b06"/><p xml:id="pX25p0356b1101"><persName>佛</persName>谓持般若故。则知一切法无我。能成就无生法 <lb ed="X" n="0356b12"/><lb ed="R039" n="0693b07"/>忍。其七宝佈施之人。岂可与此福德比量。彼佈施 <lb ed="X" n="0356b13"/><lb ed="R039" n="0693b08"/>有贪受。此持经无贪受。以其不受。是名正受。如海 <lb ed="X" n="0356b14"/><lb ed="R039" n="0693b09"/>纳百川。安有<anchor xml:id="nkr_note_add_0356b1401" n="0356b1401"/><anchor xml:id="beg0356b1401" n="0356b1401"/>已<anchor xml:id="end0356b1401"/>哉。</p> <lb ed="X" n="0356b15"/><lb ed="R039" n="0693b10"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX25p0356b1501">须菩提。若菩萨以满恒河沙等世界七宝。持用佈施。 <lb ed="X" n="0356b16"/><lb ed="R039" n="0693b11"/>若复有人。知一切法无我。得成于忍。此菩萨。勝前菩 <lb ed="X" n="0356b17"/><lb ed="R039" n="0693b12"/>萨所得功德。何以故。须菩提。以诸菩萨不受福德故。 <lb ed="X" n="0356b18"/><lb ed="R039" n="0693b13"/>须菩提白<persName>佛</persName>言。<persName>世尊</persName>。云何菩萨不受福德。须菩提。菩 <lb ed="X" n="0356b19"/><lb ed="R039" n="0693b14"/>萨所作福德。不应贪著。是故说不受福德。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0356b20"/><lb ed="R039" n="0693b15"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX25p0356b2001">夫诸法虽不应断灭然亦不可执著。今不与持经 <lb ed="X" n="0356b21"/><lb ed="R039" n="0693b16"/>者较。而与得法者较。乃形容<persName>佛</persName>法之妙。受福德受 <lb ed="X" n="0356b22"/><lb ed="R039" n="0693b17"/>字。对上佈施二字。以其所施。得其所受。作字又对 <lb ed="X" n="0356b23"/><lb ed="R039" n="0693b18"/>上受字。因其所受。见其所作。此又借佈施一段。说 <lb ed="X" n="0356b24"/><lb ed="R039" n="0694a01"/>出得成于忍。不褈佈施也。前以佈施属众生。此又 <pb ed="X" xml:id="X25.0489.0356c" n="0356c"/> <lb ed="X" n="0356c01"/><lb ed="R039" n="0694a02"/>属之菩萨。非谓菩萨去佈施。正从此印证菩提心 <lb ed="X" n="0356c02"/><lb ed="R039" n="0694a03"/>耳。假使菩萨以无量世界宝施。较<name role="" type="person">须弥山</name>王聚更 <lb ed="X" n="0356c03"/><lb ed="R039" n="0694a04"/>多矣。只为著相佈施一念。贪受福报。便落人天小 <lb ed="X" n="0356c04"/><lb ed="R039" n="0694a05"/>果。不能成就自性功德。若复有人。知从前所说一 <lb ed="X" n="0356c05"/><lb ed="R039" n="0694a06"/>切法。只无我尽。之。其所由成。在于能忍。忍者。坚忍 <lb ed="X" n="0356c06"/><lb ed="R039" n="0694a07"/>不动之義。即前无诤。及一切善法。与忍辱波罗蜜 <lb ed="X" n="0356c07"/><lb ed="R039" n="0694a08"/>是也。人唯不能忍。便不能有成。忍则六尘爱恋之 <lb ed="X" n="0356c08"/><lb ed="R039" n="0694a09"/>情。悉坚固无漏。能制妄念。不使之起便可件件放 <lb ed="X" n="0356c09"/><lb ed="R039" n="0694a10"/>下。到得人法两空。智与理冥。纔是得成于忍。盖<persName>佛</persName> <lb ed="X" n="0356c10"/><lb ed="R039" n="0694a11"/>以不忍度世。以忍捐我。有大忍于我。斯能大不忍 <lb ed="X" n="0356c11"/><lb ed="R039" n="0694a12"/>于世也。既得无生法忍。自与住相行施者不同。此 <lb ed="X" n="0356c12"/><lb ed="R039" n="0694a13"/>菩萨所得无为功德。岂不远勝宝施有为之功德 <lb ed="X" n="0356c13"/><lb ed="R039" n="0694a14"/>乎。然所得之故。何以勝于前也。盖以得之者。我所 <lb ed="X" n="0356c14"/><lb ed="R039" n="0694a15"/>固有。不假外来。非因一施而一受。以菩萨不受有 <lb ed="X" n="0356c15"/><lb ed="R039" n="0694a16"/>漏法报故也。善现又疑福所必得。奚曰不受。不知 <lb ed="X" n="0356c16"/><lb ed="R039" n="0694a17"/>所谓不受者。非云却而不受。我所自有。非人授之。 <lb ed="X" n="0356c17"/><lb ed="R039" n="0694a18"/>何处可容其受。福德是性。非有损益。从何而受。故 <lb ed="X" n="0356c18"/><lb ed="R039" n="0694b01"/>又言菩萨所作福德。不应贪著。福德自作之。自受 <lb ed="X" n="0356c19"/><lb ed="R039" n="0694b02"/>之。若據为我有。求多于福德。则贪矣。此贪字。须会 <lb ed="X" n="0356c20"/><lb ed="R039" n="0694b03"/>上无为法有差别。则知有为处即是贪矣。贪则未 <lb ed="X" n="0356c21"/><lb ed="R039" n="0694b04"/>有不著于相者。菩萨所以不受也。</p></cb:div></cb:div> <lb ed="X" n="0356c22"/><lb ed="R039" n="0694b05"/><cb:div type="other"><cb:mulu type="其他" level="1">威仪寂静分第二十九</cb:mulu><head>〇威仪寂静分第二十九</head> <lb ed="X" n="0356c23"/><lb ed="R039" n="0694b06"/><p xml:id="pX25p0356c2301">般若智体。与十方虚空。湛然常寂。而不拒诸相。寂 <lb ed="X" n="0356c24"/><lb ed="R039" n="0694b07"/>而常照。照而常寂。行住坐卧。四威仪中。常住寂灭。 <pb ed="X" xml:id="X25.0489.0357a" n="0357a"/> <lb ed="X" n="0357a01"/><lb ed="R039" n="0694b08"/>无不淸净。故此分名为威仪寂静。</p> <lb ed="X" n="0357a02"/><lb ed="R039" n="0694b09"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX25p0357a0201">须菩提。若有人言<persName>如来</persName>。若来若去。若坐若卧。是人不 <lb ed="X" n="0357a03"/><lb ed="R039" n="0694b10"/>解我所说義。何以故。<persName>如来</persName>者。无所从来。亦无所去。故 <lb ed="X" n="0357a04"/><lb ed="R039" n="0694b11"/>名<persName>如来</persName>。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0357a05"/><lb ed="R039" n="0694b12"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX25p0357a0501">上言不应贪著。则是法相尤不可著。前论<persName>佛</persName>之身 <lb ed="X" n="0357a06"/><lb ed="R039" n="0694b13"/>相。此论身相中之运用也。此段是借来去坐卧四 <lb ed="X" n="0357a07"/><lb ed="R039" n="0694b14"/>字。以喩<persName>如来</persName>之。意。四若字。见非真有去来坐卧也。 <lb ed="X" n="0357a08"/><lb ed="R039" n="0694b15"/>人唯信<persName>如来</persName>是有形色的。则心中忽设一来念。便 <lb ed="X" n="0357a09"/><lb ed="R039" n="0694b16"/>觉其若来。而瞻礼敬肃之事起矣。设一去念。而以 <lb ed="X" n="0357a10"/><lb ed="R039" n="0694b17"/>为若去。则枯禅槁性之说起矣。设一坐卧念。而以 <lb ed="X" n="0357a11"/><lb ed="R039" n="0694b18"/>为若坐卧。则凡遇一塔一庙。便谓此中有<persName>如来</persName>趺 <lb ed="X" n="0357a12"/><lb ed="R039" n="0695a01"/>坐寝息。而依藉之想又起矣。故槪以不解所说義。 <lb ed="X" n="0357a13"/><lb ed="R039" n="0695a02"/>解後人之惑。无所从来二句不对。下句只带言之 <lb ed="X" n="0357a14"/><lb ed="R039" n="0695a03"/>耳。<persName>如来</persName>者如其所性而来便有与生俱来意。非言 <lb ed="X" n="0357a15"/><lb ed="R039" n="0695a04"/>来时一无所从也。但此性虚灵。若说从何处发脚。 <lb ed="X" n="0357a16"/><lb ed="R039" n="0695a05"/>便有影子。故说一无所字。下句玩一亦字。则知<persName>佛</persName> <lb ed="X" n="0357a17"/><lb ed="R039" n="0695a06"/>但说<persName>如来</persName>。不曾说如去。来曰从来。去曰所去。盖即 <lb ed="X" n="0357a18"/><lb ed="R039" n="0695a07"/>以所从来者而还归于所去也。来者。完全而来。去 <lb ed="X" n="0357a19"/><lb ed="R039" n="0695a08"/>者。不欠缺而去。即使去而复来。依然如此。何得不 <lb ed="X" n="0357a20"/><lb ed="R039" n="0695a09"/>谓之<persName>如来</persName>乎。由此细而微尘。大而世界。分与合。无 <lb ed="X" n="0357a21"/><lb ed="R039" n="0695a10"/>非此理。下文遂畅言之。</p></cb:div></cb:div> <lb ed="X" n="0357a22"/><lb ed="R039" n="0695a11"/><cb:div type="other"><cb:mulu type="其他" level="1">一合理相分第三十</cb:mulu><head>〇一合理相分第三十</head> <lb ed="X" n="0357a23"/><lb ed="R039" n="0695a12"/><p xml:id="pX25p0357a2301"><persName>佛</persName>谓微尘世界。乃事相也。能受微尘者。乃理性也。 <lb ed="X" n="0357a24"/><lb ed="R039" n="0695a13"/>事相理性。混合为一无所可分。凡夫贪著事相。而 <pb ed="X" xml:id="X25.0489.0357b" n="0357b"/> <lb ed="X" n="0357b01"/><lb ed="R039" n="0695a14"/>不悟理性。所以徇生灭而罔究涅槃。不容无断说 <lb ed="X" n="0357b02"/><lb ed="R039" n="0695a15"/>也。</p> <lb ed="X" n="0357b03"/><lb ed="R039" n="0695a16"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX25p0357b0301">须菩提。若善男子善女人。以三千大千世界。碎为微 <lb ed="X" n="0357b04"/><lb ed="R039" n="0695a17"/>尘。于意云何。是微尘众。寧为多不。须菩提言。甚多。世 <lb ed="X" n="0357b05"/><lb ed="R039" n="0695a18"/>尊何以故若是微尘众实有者。<persName>佛</persName>即不说是微尘众。 <lb ed="X" n="0357b06"/><lb ed="R039" n="0695b01"/>所以者何。<persName>佛</persName>说微尘众。即非微尘众。是名微尘众。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0357b07"/><lb ed="R039" n="0695b02"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX25p0357b0701">此与下。发明微尘世界之義。说微尘。说世界。是言 <lb ed="X" n="0357b08"/><lb ed="R039" n="0695b03"/>小之难容一芥。大之可藏须弥。而大小之形。皆不 <lb ed="X" n="0357b09"/><lb ed="R039" n="0695b04"/>可著故又反复申明之。世界原系尘聚而成。非将 <lb ed="X" n="0357b10"/><lb ed="R039" n="0695b05"/>世界碎作微尘。今言其碎。指妄念言。见有所造作 <lb ed="X" n="0357b11"/><lb ed="R039" n="0695b06"/>耳。学道之人。不达诸法皆空。将廣大世界。一念分 <lb ed="X" n="0357b12"/><lb ed="R039" n="0695b07"/>别。使卵胎湿化。纷纭轇轕。剖析为微尘。汝意谓何。 <lb ed="X" n="0357b13"/><lb ed="R039" n="0695b08"/>寧为多否。此以人所易晓者开发善现。尘甚多。可 <lb ed="X" n="0357b14"/><lb ed="R039" n="0695b09"/>喩应身历世务。即悟答云碎世界为微尘。以凡夫 <lb ed="X" n="0357b15"/><lb ed="R039" n="0695b10"/>心量计之。不勝其多矣。又白<persName>世尊</persName>而自问。彼微尘 <lb ed="X" n="0357b16"/><lb ed="R039" n="0695b11"/>何故甚多。自答云。微尘之多。无非影响虚妄之建 <lb ed="X" n="0357b17"/><lb ed="R039" n="0695b12"/>立。若微尘众为实有。<persName>佛</persName>即不说碎为微尘众矣。盖 <lb ed="X" n="0357b18"/><lb ed="R039" n="0695b13"/>谓真性为实有。则不可说。而微尘众非实有。故<persName>佛</persName> <lb ed="X" n="0357b19"/><lb ed="R039" n="0695b14"/>说之。是可说皆虚妄。所以谓不可说。不可取。又自 <lb ed="X" n="0357b20"/><lb ed="R039" n="0695b15"/>问所以不说是微尘众者何即自答云。<persName>佛</persName>所说碎 <lb ed="X" n="0357b21"/><lb ed="R039" n="0695b16"/>世界为微尘众。随风则散。随水则凝。本无定体。可 <lb ed="X" n="0357b22"/><lb ed="R039" n="0695b17"/>执之以为实乎。执之无可执。離之不必離但有微 <lb ed="X" n="0357b23"/><lb ed="R039" n="0695b18"/>尘众之名耳。知此。则知<persName>如来</persName>应身。凡其去来坐卧。 <lb ed="X" n="0357b24"/><lb ed="R039" n="0696a01"/>不过虚应世而归于空者。</p></cb:div> <pb ed="X" xml:id="X25.0489.0357c" n="0357c"/> <lb ed="X" n="0357c01"/><lb ed="R039" n="0696a02"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX25p0357c0101"><persName>世尊</persName>。<persName>如来</persName>所说三千大千世界。即非世界。是名世界。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0357c02"/><lb ed="R039" n="0696a03"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX25p0357c0201">世界。身之别名。善现悟微尘。幷悟及世界。区宇虽 <lb ed="X" n="0357c03"/><lb ed="R039" n="0696a04"/>大然元会运世。凡十二万九千六百年。天地亦终。 <lb ed="X" n="0357c04"/><lb ed="R039" n="0696a05"/>即非世界。此世界之所以名耳。然则<persName>如来</persName>法身。无 <lb ed="X" n="0357c05"/><lb ed="R039" n="0696a06"/>来无去。亦不过虚住世而妙于空者。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0357c06"/><lb ed="R039" n="0696a07"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX25p0357c0601">何以故。若世界实有者。即是一合相。<persName>如来</persName>说一合相。 <lb ed="X" n="0357c07"/><lb ed="R039" n="0696a08"/>即非一合相。是名一合相。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0357c08"/><lb ed="R039" n="0696a09"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX25p0357c0801">又自问何故世界非真实。自答云。若世界为实有。 <lb ed="X" n="0357c09"/><lb ed="R039" n="0696a10"/>则聚微尘众而成世界。建世界于众微尘。即为一 <lb ed="X" n="0357c10"/><lb ed="R039" n="0696a11"/>合之事相。而无从解脱矣。一合者。一合而不可复 <lb ed="X" n="0357c11"/><lb ed="R039" n="0696a12"/>分也。未有合之事。先起合之心。心合于事。而相形 <lb ed="X" n="0357c12"/><lb ed="R039" n="0696a13"/>矣。即如耳目口鼻。未起一念。色声香味。全然无形。 <lb ed="X" n="0357c13"/><lb ed="R039" n="0696a14"/>及念起而欲视。则合于色相矣。念起而欲听。则合 <lb ed="X" n="0357c14"/><lb ed="R039" n="0696a15"/>于声相矣。念起而欲口鼻如其意。则合于香味相 <lb ed="X" n="0357c15"/><lb ed="R039" n="0696a16"/>矣。此因一念所发。遂与事相相牵。<persName>如来</persName>常说一念 <lb ed="X" n="0357c16"/><lb ed="R039" n="0696a17"/>相则不然。<persName>如来</persName>既空尘相。正性所存。俱无执著。其 <lb ed="X" n="0357c17"/><lb ed="R039" n="0696a18"/>中自有不求合而合之理。纳世界于微尘世界即 <lb ed="X" n="0357c18"/><lb ed="R039" n="0696b01"/>具于一微尘而不见有馀。纳微尘于世界。一一微 <lb ed="X" n="0357c19"/><lb ed="R039" n="0696b02"/>尘各现十方世界。而不见不足。非合非離。是之谓 <lb ed="X" n="0357c20"/><lb ed="R039" n="0696b03"/>一合相。岂尝有一合相可名乎。凡言即非。皆谓实 <lb ed="X" n="0357c21"/><lb ed="R039" n="0696b04"/>无。凡言是名。皆谓虚名也。前由微尘世界及<persName>佛</persName>相。 <lb ed="X" n="0357c22"/><lb ed="R039" n="0696b05"/>论其皆非真实而理无可说。以见<persName>如来</persName>之非有说。 <lb ed="X" n="0357c23"/><lb ed="R039" n="0696b06"/>此由<persName>佛</persName>身及微尘世界。论其。皆无真实无同归于 <lb ed="X" n="0357c24"/><lb ed="R039" n="0696b07"/>空。以见贪夫之不知空也。</p></cb:div> <pb ed="X" xml:id="X25.0489.0358a" n="0358a"/> <lb ed="X" n="0358a01"/><lb ed="R039" n="0696b08"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX25p0358a0101">须菩提。一合相者。即是不可说。但凡夫之人。贪著其 <lb ed="X" n="0358a02"/><lb ed="R039" n="0696b09"/>事。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0358a03"/><lb ed="R039" n="0696b10"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX25p0358a0301">恐人妄生执著。故幷一合相而扫去之。<persName>佛</persName>谓此理 <lb ed="X" n="0358a04"/><lb ed="R039" n="0696b11"/>当俟悟者若以言语为说。不唯中下凡夫。说微尘 <lb ed="X" n="0358a05"/><lb ed="R039" n="0696b12"/>著微尘。说世界著世界。即上根凡夫。亦说一合著 <lb ed="X" n="0358a06"/><lb ed="R039" n="0696b13"/>一合。安能超悟哉。事者对理而言。真性即理即事。 <lb ed="X" n="0358a07"/><lb ed="R039" n="0696b14"/>纵横无碍。凡夫不明真性。妄著性中所现五蕴六 <lb ed="X" n="0358a08"/><lb ed="R039" n="0696b15"/>根之事。贪恋而不肯割去。泥一切色身为我。沉沦 <lb ed="X" n="0358a09"/><lb ed="R039" n="0696b16"/>六道。无由脱離。所以不能空世界而下等微尘也。</p> <lb ed="X" n="0358a10"/><lb ed="R039" n="0696b17"/><p xml:id="pX25p0358a1001">〇合而言一。如胶膝著物。始不相合。纔合。便坚固 <lb ed="X" n="0358a11"/><lb ed="R039" n="0696b18"/>而不可解所以合相易于贪著一者擧其初念而 <lb ed="X" n="0358a12"/><lb ed="R039" n="0697a01"/>言。初念一起。即合到底著迷。故谓之凡夫云尔。如 <lb ed="X" n="0358a13"/><lb ed="R039" n="0697a02"/>来无所说之意。至此尽明。</p></cb:div></cb:div> <lb ed="X" n="0358a14"/><lb ed="R039" n="0697a03"/><cb:div type="other"><cb:mulu type="其他" level="1">知见不生分第三十一</cb:mulu><head>〇知见不生分第三十一</head> <lb ed="X" n="0358a15"/><lb ed="R039" n="0697a04"/><p xml:id="pX25p0358a1501"><persName>佛</persName>言发菩提心者。诸法无相。应如是知见信解。自 <lb ed="X" n="0358a16"/><lb ed="R039" n="0697a05"/>然于四相中不生知见也。</p> <lb ed="X" n="0358a17"/><lb ed="R039" n="0697a06"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX25p0358a1701">须菩提。若人言<persName>佛</persName>说我见人见众生见寿者见。须菩 <lb ed="X" n="0358a18"/><lb ed="R039" n="0697a07"/>提。于意云何。是人解我所说義不。不也<persName>世尊</persName>。是人不 <lb ed="X" n="0358a19"/><lb ed="R039" n="0697a08"/>解<persName>如来</persName>所说義。何以故。<persName>世尊</persName>说我见人见众生见寿 <lb ed="X" n="0358a20"/><lb ed="R039" n="0697a09"/>者见。即非我见人见众生见寿者见。是名我见人见 <lb ed="X" n="0358a21"/><lb ed="R039" n="0697a10"/>众生见寿者见。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0358a22"/><lb ed="R039" n="0697a11"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX25p0358a2201">以下明離我法二见。此节初離我见也。经首降伏 <lb ed="X" n="0358a23"/><lb ed="R039" n="0697a12"/>章。若菩萨谓有生可度。即著四相。安住章。若心取 <lb ed="X" n="0358a24"/><lb ed="R039" n="0697a13"/>相即著四相。四相乃一经所遣之执。故<persName>佛</persName>问善现。 <pb ed="X" xml:id="X25.0489.0358b" n="0358b"/> <lb ed="X" n="0358b01"/><lb ed="R039" n="0697a14"/>若人言<persName>佛</persName>处处说有四见者。须菩提。汝且思量。此 <lb ed="X" n="0358b02"/><lb ed="R039" n="0697a15"/>言<persName>佛</persName>所取義。必与世人四见不同能解之否。善现 <lb ed="X" n="0358b03"/><lb ed="R039" n="0697a16"/>谓。<persName>如来</persName>有真四见不同凡夫。故言弗也<persName>世尊</persName>。凡人 <lb ed="X" n="0358b04"/><lb ed="R039" n="0697a17"/>迷妄之习。在境为相。在根为见。外不住相。原于内 <lb ed="X" n="0358b05"/><lb ed="R039" n="0697a18"/>不住根。世人见相不化无有真见。见犹不见。安能 <lb ed="X" n="0358b06"/><lb ed="R039" n="0697b01"/>解<persName>佛</persName>所说義耶。说義何如<persName>世尊</persName>说真四见。即非如 <lb ed="X" n="0358b07"/><lb ed="R039" n="0697b02"/>世人之有<anchor xml:id="nkr_note_add_0358b0701" n="0358b0701"/><anchor xml:id="beg0358b0701" n="0358b0701"/>已<anchor xml:id="end0358b0701"/>无人分别爱憎寿夭之妄四见。若是 <lb ed="X" n="0358b08"/><lb ed="R039" n="0697b03"/>人明得真上起妄。妄上起真。真妄不分。合而为一。 <lb ed="X" n="0358b09"/><lb ed="R039" n="0697b04"/>是名四见。何谓真四见。<persName>如来</persName>说一切众生皆有<persName>佛</persName> <lb ed="X" n="0358b10"/><lb ed="R039" n="0697b05"/>性。是真我见。说一切众生有无漏智性。是真人见。 <lb ed="X" n="0358b11"/><lb ed="R039" n="0697b06"/>说一切众生本无烦恼。是真众生见。说一切众生 <lb ed="X" n="0358b12"/><lb ed="R039" n="0697b07"/>本性万劫不壞。是真寿者见。</p><p xml:id="pX25p0358b1212" cb:place="inline">〇前言我人等相。而 <lb ed="X" n="0358b13"/><lb ed="R039" n="0697b08"/>此言见有别。言相则尙有相在。言见则幷无无相 <lb ed="X" n="0358b14"/><lb ed="R039" n="0697b09"/>之见矣。见非见之于目。而直见之于心。心有此见。 <lb ed="X" n="0358b15"/><lb ed="R039" n="0697b10"/>则相虽无。而仍著于有。<persName>如来</persName>此言。恐後人误信如 <lb ed="X" n="0358b16"/><lb ed="R039" n="0697b11"/>来说法。因有四见。欲强制以归于无。故申言之。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0358b17"/><lb ed="R039" n="0697b12"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX25p0358b1701">须菩提。发阿耨多罗三藐三菩提心者。于一切法。应 <lb ed="X" n="0358b18"/><lb ed="R039" n="0697b13"/>如是知。如是见。如是信解。不生法相。须菩萨。所言法 <lb ed="X" n="0358b19"/><lb ed="R039" n="0697b14"/>相者。<persName>如来</persName>说即非法相。是名法相。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0358b20"/><lb ed="R039" n="0697b15"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX25p0358b2001">此離法见也。究竟正觉中。何有四相之名。三如是。 <lb ed="X" n="0358b21"/><lb ed="R039" n="0697b16"/>指菩提心言。照前应云何住。及如是住句也。不生 <lb ed="X" n="0358b22"/><lb ed="R039" n="0697b17"/>法相。应前云何降伏。及如是降伏。盖法相不生。则 <lb ed="X" n="0358b23"/><lb ed="R039" n="0697b18"/>更无起灭也。此<anchor xml:id="nkr_note_add_0358b2301" n="0358b2301"/><anchor xml:id="beg0358b2301" n="0358b2301"/>已<anchor xml:id="end0358b2301"/>收到应无所住。又起下如如不 <lb ed="X" n="0358b24"/><lb ed="R039" n="0698a01"/>动句。收到如是我闻句矣。<persName>佛</persName>见善现所悟<anchor xml:id="nkr_note_add_0358b2401" n="0358b2401"/><anchor xml:id="beg0358b2401" n="0358b2401"/>已<anchor xml:id="end0358b2401"/>彻。即 <pb ed="X" xml:id="X25.0489.0358c" n="0358c"/> <lb ed="X" n="0358c01"/><lb ed="R039" n="0698a02"/>其问词而结之曰。凡闻经修法。发无上觉心者。于 <lb ed="X" n="0358c02"/><lb ed="R039" n="0698a03"/>经中一切所言修行之法。皆当淸心解脱。以如是 <lb ed="X" n="0358c03"/><lb ed="R039" n="0698a04"/>心知觉。如是心见识。如是心解说。不必生诸法相。 <lb ed="X" n="0358c04"/><lb ed="R039" n="0698a05"/>而有所取著也。能佈施不知施。忍辱不知忍。便不 <lb ed="X" n="0358c05"/><lb ed="R039" n="0698a06"/>生法相矣。盖法相者。入门之路而非造极之处。所 <lb ed="X" n="0358c06"/><lb ed="R039" n="0698a07"/>以借此引导。不可以此证心。<persName>佛</persName>又恐善现不知何 <lb ed="X" n="0358c07"/><lb ed="R039" n="0698a08"/>为法相而令不生。故释之曰。所谓法相者。非有非 <lb ed="X" n="0358c08"/><lb ed="R039" n="0698a09"/>无。法到悟时。且不用矣。原不执著。亦岂有相。是法 <lb ed="X" n="0358c09"/><lb ed="R039" n="0698a10"/>相亦虚名。上达必由心悟耳。盖通收经中離即離 <lb ed="X" n="0358c10"/><lb ed="R039" n="0698a11"/>非无住之理也。前于初学。则曰不取法相。此于成 <lb ed="X" n="0358c11"/><lb ed="R039" n="0698a12"/>学则曰不生法相。前言立法者。则曰即非<persName>佛</persName>法。此 <lb ed="X" n="0358c12"/><lb ed="R039" n="0698a13"/>言用法者。则曰即非法相。能不生相而无贪著。庶 <lb ed="X" n="0358c13"/><lb ed="R039" n="0698a14"/>超尘界。证<persName>如来</persName>。所以结全经住伏之理也。</p></cb:div></cb:div> <lb ed="X" n="0358c14"/><lb ed="R039" n="0698a15"/><cb:div type="other"><cb:mulu type="其他" level="1">应化非真分第三十二</cb:mulu><head>〇应化非真分第三十二</head> <lb ed="X" n="0358c15"/><lb ed="R039" n="0698a16"/><p xml:id="pX25p0358c1501">闻<persName>如来</persName>教而生信解。斯则人因法悟。法假人弘。人 <lb ed="X" n="0358c16"/><lb ed="R039" n="0698a17"/>法相传。流通无尽。当機大众。天龙八部人等。欢喜 <lb ed="X" n="0358c17"/><lb ed="R039" n="0698a18"/>信闻。流通于遐方矣。</p> <lb ed="X" n="0358c18"/><lb ed="R039" n="0698b01"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX25p0358c1801">须菩提。若有人以满无量阿僧祇世界七宝持用布 <lb ed="X" n="0358c19"/><lb ed="R039" n="0698b02"/>施若有善男子善女人发菩提心者。持于此经。乃至 <lb ed="X" n="0358c20"/><lb ed="R039" n="0698b03"/>四句偈等。受持读诵。为人演说。其福勝彼。云何为人 <lb ed="X" n="0358c21"/><lb ed="R039" n="0698b04"/>演说。不取于相。如如不动。何以故。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0358c22"/><lb ed="R039" n="0698b05"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX25p0358c2201">此总结全经无住佈施。幷前後二问也。前此无相 <lb ed="X" n="0358c23"/><lb ed="R039" n="0698b06"/>之故。<anchor xml:id="nkr_note_add_0358c2301" n="0358c2301"/><anchor xml:id="beg0358c2301" n="0358c2301"/>已<anchor xml:id="end0358c2301"/>了了分明。此只借佈施。发出不取于相。以 <lb ed="X" n="0358c24"/><lb ed="R039" n="0698b07"/>证如如之旨。菩萨见道之後。福报一念未忘。纵以 <pb ed="X" xml:id="X25.0489.0359a" n="0359a"/> <lb ed="X" n="0359a01"/><lb ed="R039" n="0698b08"/>无量无央数世界中之七宝与人。较恒河沙。更为 <lb ed="X" n="0359a02"/><lb ed="R039" n="0698b09"/>大且多矣。得福终归消灭。发心<anchor xml:id="nkr_note_add_0359a0201" n="0359a0201"/><anchor xml:id="beg0359a0201" n="0359a0201"/>已<anchor xml:id="end0359a0201"/>差。若善男女发 <lb ed="X" n="0359a03"/><lb ed="R039" n="0698b10"/>心度生。修菩萨行者。只须于此经中四句偈等。心 <lb ed="X" n="0359a04"/><lb ed="R039" n="0698b11"/>手不释。悲愍众生。复为敷演其辞。解说其義。虽不 <lb ed="X" n="0359a05"/><lb ed="R039" n="0698b12"/>计福。而其福更勝彼宝施。演字与解字不同。解者 <lb ed="X" n="0359a06"/><lb ed="R039" n="0698b13"/>只以其大意而解之。演则幷其字句而演之。使天 <lb ed="X" n="0359a07"/><lb ed="R039" n="0698b14"/>下後世无不推求详衍而无一字一句稍存疑義 <lb ed="X" n="0359a08"/><lb ed="R039" n="0698b15"/>也。<persName>佛</persName>自问演说之法何如。正以无有人我之相故 <lb ed="X" n="0359a09"/><lb ed="R039" n="0698b16"/>耳。故说法者。不破所有。只破所取。取则差别炽燃。 <lb ed="X" n="0359a10"/><lb ed="R039" n="0698b17"/>不取则有无平等。故凡一切相皆无足取。而但如 <lb ed="X" n="0359a11"/><lb ed="R039" n="0698b18"/>其心以应之。上如字虚。下如字实。谓适如其所如 <lb ed="X" n="0359a12"/><lb ed="R039" n="0699a01"/>也。虽当纷扰之处。而此中却如如不动。二句是演 <lb ed="X" n="0359a13"/><lb ed="R039" n="0699a02"/>说之方。无为法要旨也。</p><p xml:id="pX25p0359a1310" cb:place="inline">〇如如者。如其所来。如其 <lb ed="X" n="0359a14"/><lb ed="R039" n="0699a03"/>所往。诸法如義。即<persName>佛</persName>智慧也。不动者。不为得心所 <lb ed="X" n="0359a15"/><lb ed="R039" n="0699a04"/>动。不为因果所动。盖<persName>佛</persName>设化。不过应缘而说。缘了 <lb ed="X" n="0359a16"/><lb ed="R039" n="0699a05"/>则寂。乃自如之甚。而心体未尝动也。不取于相则 <lb ed="X" n="0359a17"/><lb ed="R039" n="0699a06"/>无住。如如不动则降伏矣。与人演说即是相。云何 <lb ed="X" n="0359a18"/><lb ed="R039" n="0699a07"/>不取于相耶。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0359a19"/><lb ed="R039" n="0699a08"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX25p0359a1901">一切有为法。如梦幻泡影。如露亦如电。应作如是观。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0359a20"/><lb ed="R039" n="0699a09"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX25p0359a2001">不动是无为法。取相是有为法。<persName>佛</persName>以无形相而无 <lb ed="X" n="0359a21"/><lb ed="R039" n="0699a10"/>所为为真性。故以有形相而一切有为为伪妄。总 <lb ed="X" n="0359a22"/><lb ed="R039" n="0699a11"/>属因缘。无有自性。纵得福报。倏忽变灭。就如梦之 <lb ed="X" n="0359a23"/><lb ed="R039" n="0699a12"/>得醒。而梦境成虚。術之有幻。而形声莫據。水之有 <lb ed="X" n="0359a24"/><lb ed="R039" n="0699a13"/>泡。而泡灭即无有泡影之随身。影息而即无有影。 <pb ed="X" xml:id="X25.0489.0359b" n="0359b"/> <lb ed="X" n="0359b01"/><lb ed="R039" n="0699a14"/>与朝露之晞于日。电火之熄其光。六者皆瞬息无 <lb ed="X" n="0359b02"/><lb ed="R039" n="0699a15"/>形。何有为之法可执乎。人能识真空无相之旨。则 <lb ed="X" n="0359b03"/><lb ed="R039" n="0699a16"/>在在皆如是矣。观即般若妙智。能如是观。则知如 <lb ed="X" n="0359b04"/><lb ed="R039" n="0699a17"/>来不动之体。可以为人演说。而住心降心。究竟无 <lb ed="X" n="0359b05"/><lb ed="R039" n="0699a18"/>馀矣。一经始末。皆称如是。始云如是住。如是降心。 <lb ed="X" n="0359b06"/><lb ed="R039" n="0699b01"/>至此又云如是观。故知妙智实一经之宗也。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0359b07"/><lb ed="R039" n="0699b02"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX25p0359b0701"><persName>佛</persName>说是经<anchor xml:id="nkr_note_add_0359b0701" n="0359b0701"/><anchor xml:id="beg0359b0701" n="0359b0701"/>已<anchor xml:id="end0359b0701"/>。长老须菩提。及诸比丘。比丘尼。优婆塞。 <lb ed="X" n="0359b08"/><lb ed="R039" n="0699b03"/>优婆夷。一切世间天人阿修罗。闻<persName>佛</persName>所说。皆大欢喜。 <lb ed="X" n="0359b09"/><lb ed="R039" n="0699b04"/>信受奉行。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0359b10"/><lb ed="R039" n="0699b05"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX25p0359b1001">释迦在祇园说法<anchor xml:id="nkr_note_add_0359b1001" n="0359b1001"/><anchor xml:id="beg0359b1001" n="0359b1001"/>已<anchor xml:id="end0359b1001"/>毕。尔时弟子中之长老。则有 <lb ed="X" n="0359b11"/><lb ed="R039" n="0699b06"/>须菩提。前说善男女是何等人。僧众之比丘男。即 <lb ed="X" n="0359b12"/><lb ed="R039" n="0699b07"/>千二百五十人之辈。又後来者比丘尼。乃出家尼 <lb ed="X" n="0359b13"/><lb ed="R039" n="0699b08"/>姑也。在家之优婆塞此言持戒男。是居士。即经中 <lb ed="X" n="0359b14"/><lb ed="R039" n="0699b09"/>善男子也。在家优婆夷。是道姑。此云近事女。言其 <lb ed="X" n="0359b15"/><lb ed="R039" n="0699b10"/>亲近比丘尼而承事。即经中善女人也。天神。谓欲 <lb ed="X" n="0359b16"/><lb ed="R039" n="0699b11"/>界色界无色界诸禅天也。人类。谓王臣兆庶。鬼王 <lb ed="X" n="0359b17"/><lb ed="R039" n="0699b12"/>之名。阿修罗。有鬼道天道人道六道中之三道也。 <lb ed="X" n="0359b18"/><lb ed="R039" n="0699b13"/>闻<persName>如来</persName>说此微妙经義。皆得解脱。无不欢喜之至。 <lb ed="X" n="0359b19"/><lb ed="R039" n="0699b14"/>信之切而领受其言身体力践而奉行之。夫闻法 <lb ed="X" n="0359b20"/><lb ed="R039" n="0699b15"/>醒梦。喜心易生。而身体力行。谈何容易。不笃信者 <lb ed="X" n="0359b21"/><lb ed="R039" n="0699b16"/>不领受。信受而不奉行。虽喜犹弗喜也。必智慧真 <lb ed="X" n="0359b22"/><lb ed="R039" n="0699b17"/>肖金刚。纔斩六根断绝。<persName>佛</persName>法之能感人如此。岂非 <lb ed="X" n="0359b23"/><lb ed="R039" n="0699b18"/>护念付嘱之善欤。<persName>如来</persName>从鹿苑至<g ref="#CB02494">跋</g>提。中间四十 <lb ed="X" n="0359b24"/><lb ed="R039" n="0700a01"/>九年。未尝说一字。兹与须菩提问答成经。无非为 <pb ed="X" xml:id="X25.0489.0359c" n="0359c"/> <lb ed="X" n="0359c01"/><lb ed="R039" n="0700a02"/>化导群生而设。然此理说亦无说也。</p></cb:div></cb:div> <lb ed="X" n="0359c02"/><lb ed="R039" n="0700a03"/> <lb ed="X" n="0359c03"/><lb ed="R039" n="0700a04"/><cb:juan fun="close" n="1"><cb:jhead>金刚经註正讹<note place="inline">终</note></cb:jhead></cb:juan> </body> <back> <cb:div type="apparatus"> <head>挍注</head> <p> <app from="#beg0332b1701" to="#end0332b1701"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp4">弗</lem><rdg wit="#wit.orig"><persName>佛</persName></rdg></app> <app from="#beg0332c0401" to="#end0332c0401"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp4">己</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app> <app from="#beg0332c0601" to="#end0332c0601"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp4">已</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app> <app from="#beg0332c0701" to="#end0332c0701"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp4">已</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app> <app from="#beg0332c1201" to="#end0332c1201"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp4">己</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app> <app from="#beg0332c1301" to="#end0332c1301"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp4">已</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app> <app from="#beg0332c1302" to="#end0332c1302"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp4">已</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app> <app from="#beg0332c1401" to="#end0332c1401"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp4">已</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app> <app from="#beg0333b1401" to="#end0333b1401"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp4">已</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app> <app from="#beg0334b0101" to="#end0334b0101"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp4">已</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app> <app from="#beg0334b0701" to="#end0334b0701"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp4">已</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app> <app from="#beg0334b1001" to="#end0334b1001"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp4">已</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app> <app from="#beg0335a1601" to="#end0335a1601"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp4">己</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app> <app from="#beg0335b2401" to="#end0335b2401"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp4">己</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app> <app from="#beg0335c1401" to="#end0335c1401"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp4">已</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app> <app from="#beg0336b1601" to="#end0336b1601"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp4">已</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app> <app from="#beg0337a0901" to="#end0337a0901"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp4">己</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app> <app from="#beg0337b0201" to="#end0337b0201"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp4">已</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app> <app from="#beg0337b1201" to="#end0337b1201"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp4">已</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app> <app from="#beg0337b1301" to="#end0337b1301"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp4">已</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app> <app from="#beg0338a1301" to="#end0338a1301"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp4">己</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app> <app from="#beg0338a1501" to="#end0338a1501"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp4">已</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app> <app from="#beg0338a1701" to="#end0338a1701"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp4">已</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app> <app from="#beg0338a1801" to="#end0338a1801"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp4">已</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app> <app from="#beg0338b1601" to="#end0338b1601"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp4">己</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app> <app from="#beg0338b1901" to="#end0338b1901"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp4">己</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app> <app from="#beg0339b0601" to="#end0339b0601"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp4">已</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app> <app from="#beg0339b2301" to="#end0339b2301"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp4">已</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app> <app from="#beg0339c2201" to="#end0339c2201"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp4">已</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app> <app from="#beg0340a0801" to="#end0340a0801"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp4">已</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app> <app from="#beg0340a2201" to="#end0340a2201"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp4">已</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app> <app from="#beg0340b0901" to="#end0340b0901"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp4">已</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app> <app from="#beg0340b1801" to="#end0340b1801"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp4">已</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app> <app from="#beg0340c1001" to="#end0340c1001"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp4">已</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app> <app from="#beg0340c1401" to="#end0340c1401"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp4">已</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app> <app from="#beg0340c2301" to="#end0340c2301"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp4">己</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app> <app from="#beg0341a0901" to="#end0341a0901"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp4">已</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app> <app from="#beg0341a1001" to="#end0341a1001"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp4">己</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app> <app from="#beg0341b1401" to="#end0341b1401"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp4">己</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app> <app from="#beg0343c0801" to="#end0343c0801"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp4">已</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app> <app from="#beg0344c0301" to="#end0344c0301"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp4">王</lem><rdg wit="#wit.orig"> </rdg></app> <app from="#beg0344c2001" to="#end0344c2001"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp4">己</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app> <app from="#beg0345a0301" to="#end0345a0301"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp4">已</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app> <app from="#beg0345b2201" to="#end0345b2201"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp4">已</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app> <app from="#beg0346a1901" to="#end0346a1901"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp4">己</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app> <app from="#beg0346b1401" to="#end0346b1401"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp4">己</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app> <app from="#beg0346c0101" to="#end0346c0101"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp4">己</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app> <app from="#beg0346c0401" to="#end0346c0401"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp4">已</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app> <app from="#beg0346c0901" to="#end0346c0901"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp4">已</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app> <app from="#beg0346c2101" to="#end0346c2101"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp4">己</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app> <app from="#beg0347a1301" to="#end0347a1301"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp4">狐</lem><rdg wit="#wit.orig">孤</rdg></app> <app from="#beg0347b0201" to="#end0347b0201"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp4">已</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app> <app from="#beg0347c2401" to="#end0347c2401"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp4">已</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app> <app from="#beg0348a0501" to="#end0348a0501"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp4">己</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app> <app from="#beg0348a0601" to="#end0348a0601"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp4">已</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app> <app from="#beg0348a0701" to="#end0348a0701"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp4">已</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app> <app from="#beg0348a1001" to="#end0348a1001"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp4">已</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app> <app from="#beg0348b0201" to="#end0348b0201"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp4">己</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app> <app from="#beg0348b2401" to="#end0348b2401"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp4">己</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app> <app from="#beg0348c0101" to="#end0348c0101"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp4">已</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app> <app from="#beg0348c0201" to="#end0348c0201"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp4">己</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app> <app from="#beg0349c0601" to="#end0349c0601"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp4">已</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app> <app from="#beg0349c2101" to="#end0349c2101"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp4">已</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app> <app from="#beg0350a0101" to="#end0350a0101"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp4">已</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app> <app from="#beg0350a1201" to="#end0350a1201"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp4">已</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app> <app from="#beg0350a1301" to="#end0350a1301"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp4">己</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app> <app from="#beg0350a2001" to="#end0350a2001"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp4">已</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app> <app from="#beg0350c1301" to="#end0350c1301"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp4">已</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app> <app from="#beg0350c1701" to="#end0350c1701"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp4">已</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app> <app from="#beg0351b1101" to="#end0351b1101"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp4">已</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app> <app from="#beg0351c1301" to="#end0351c1301"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp4">己</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app> <app from="#beg0351c1401" to="#end0351c1401"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp4">己</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app> <app from="#beg0352a2101" to="#end0352a2101"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp4">己</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app> <app from="#beg0352c0801" to="#end0352c0801"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp4">已</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app> <app from="#beg0352c1501" to="#end0352c1501"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp4">商</lem><rdg wit="#wit.orig">啇</rdg></app> <app from="#beg0353a1301" to="#end0353a1301"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp4">已</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app> <app from="#beg0353a1601" to="#end0353a1601"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp4">己</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app> <app from="#beg0353b2301" to="#end0353b2301"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp4">已</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app> <app from="#beg0354a0301" to="#end0354a0301"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp4">已</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app> <app from="#beg0355b0501" to="#end0355b0501"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp4">已</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app> <app from="#beg0355b1201" to="#end0355b1201"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp4">已</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app> <app from="#beg0355b1401" to="#end0355b1401"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp4">己</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app> <app from="#beg0355c1401" to="#end0355c1401"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp4">已</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app> <app from="#beg0356b0801" to="#end0356b0801"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp4">已</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app> <app from="#beg0356b1401" to="#end0356b1401"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp4">已</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app> <app from="#beg0358b0701" to="#end0358b0701"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp4">已</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app> <app from="#beg0358b2301" to="#end0358b2301"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp4">已</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app> <app from="#beg0358b2401" to="#end0358b2401"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp4">已</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app> <app from="#beg0358c2301" to="#end0358c2301"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp4">已</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app> <app from="#beg0359a0201" to="#end0359a0201"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp4">已</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app> <app from="#beg0359b0701" to="#end0359b0701"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp4">已</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app> <app from="#beg0359b1001" to="#end0359b1001"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp4">已</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app> </p> </cb:div> <cb:div type="xuzang-notes"> <head>卍续藏 挍注</head> <p> <note n="0331001" resp="#resp2" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0331001">此处恐落一纸然不得補</note> <note n="0342001" resp="#resp2" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0342001">六疑三</note> <note n="0342002" resp="#resp2" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0342002">西疑口</note> </p> </cb:div> <cb:div type="add-notes"> <head>新增挍注</head> <p> <note n="0332b1701" resp="#resp3" type="add" target="#nkr_note_add_0332b1701">弗【CB】，<persName>佛</persName>【卍续】</note> <note n="0332c0401" resp="#resp3" type="add" target="#nkr_note_add_0332c0401">己【CB】，巳【卍续】</note> <note n="0332c0601" resp="#resp3" type="add" target="#nkr_note_add_0332c0601">已【CB】，巳【卍续】</note> <note n="0332c0701" resp="#resp3" type="add" target="#nkr_note_add_0332c0701">已【CB】，巳【卍续】</note> <note n="0332c1201" resp="#resp3" type="add" target="#nkr_note_add_0332c1201">己【CB】，巳【卍续】</note> <note n="0332c1301" resp="#resp3" type="add" target="#nkr_note_add_0332c1301">已【CB】，巳【卍续】</note> <note n="0332c1302" resp="#resp3" type="add" target="#nkr_note_add_0332c1302">已【CB】，巳【卍续】</note> <note n="0332c1401" resp="#resp3" type="add" target="#nkr_note_add_0332c1401">已【CB】，巳【卍续】</note> <note n="0333b1401" resp="#resp3" type="add" target="#nkr_note_add_0333b1401">已【CB】，巳【卍续】</note> <note n="0334b0101" resp="#resp3" type="add" target="#nkr_note_add_0334b0101">已【CB】，巳【卍续】</note> <note n="0334b0701" resp="#resp3" type="add" target="#nkr_note_add_0334b0701">已【CB】，巳【卍续】</note> <note n="0334b1001" resp="#resp3" type="add" target="#nkr_note_add_0334b1001">已【CB】，巳【卍续】</note> <note n="0335a1601" resp="#resp3" type="add" target="#nkr_note_add_0335a1601">己【CB】，巳【卍续】</note> <note n="0335b2401" resp="#resp3" type="add" target="#nkr_note_add_0335b2401">己【CB】，巳【卍续】</note> <note n="0335c1401" resp="#resp3" type="add" target="#nkr_note_add_0335c1401">已【CB】，巳【卍续】</note> <note n="0336b1601" resp="#resp3" type="add" target="#nkr_note_add_0336b1601">已【CB】，巳【卍续】</note> <note n="0337a0901" resp="#resp3" type="add" target="#nkr_note_add_0337a0901">己【CB】，巳【卍续】</note> <note n="0337b0201" resp="#resp3" type="add" target="#nkr_note_add_0337b0201">已【CB】，巳【卍续】</note> <note n="0337b1201" resp="#resp3" type="add" target="#nkr_note_add_0337b1201">已【CB】，巳【卍续】</note> <note n="0337b1301" resp="#resp3" type="add" target="#nkr_note_add_0337b1301">已【CB】，巳【卍续】</note> <note n="0338a1301" resp="#resp3" type="add" target="#nkr_note_add_0338a1301">己【CB】，巳【卍续】</note> <note n="0338a1501" resp="#resp3" type="add" target="#nkr_note_add_0338a1501">已【CB】，巳【卍续】</note> <note n="0338a1701" resp="#resp3" type="add" target="#nkr_note_add_0338a1701">已【CB】，巳【卍续】</note> <note n="0338a1801" resp="#resp3" type="add" target="#nkr_note_add_0338a1801">已【CB】，巳【卍续】</note> <note n="0338b1601" resp="#resp3" type="add" target="#nkr_note_add_0338b1601">己【CB】，巳【卍续】</note> <note n="0338b1901" resp="#resp3" type="add" target="#nkr_note_add_0338b1901">己【CB】，巳【卍续】</note> <note n="0339b0601" resp="#resp3" type="add" target="#nkr_note_add_0339b0601">已【CB】，巳【卍续】</note> <note n="0339b2301" resp="#resp3" type="add" target="#nkr_note_add_0339b2301">已【CB】，巳【卍续】</note> <note n="0339c2201" resp="#resp3" type="add" target="#nkr_note_add_0339c2201">已【CB】，巳【卍续】</note> <note n="0340a0801" resp="#resp3" type="add" target="#nkr_note_add_0340a0801">已【CB】，巳【卍续】</note> <note n="0340a2201" resp="#resp3" type="add" target="#nkr_note_add_0340a2201">已【CB】，巳【卍续】</note> <note n="0340b0901" resp="#resp3" type="add" target="#nkr_note_add_0340b0901">已【CB】，巳【卍续】</note> <note n="0340b1801" resp="#resp3" type="add" target="#nkr_note_add_0340b1801">已【CB】，巳【卍续】</note> <note n="0340c1001" resp="#resp3" type="add" target="#nkr_note_add_0340c1001">已【CB】，巳【卍续】</note> <note n="0340c1401" resp="#resp3" type="add" target="#nkr_note_add_0340c1401">已【CB】，巳【卍续】</note> <note n="0340c2301" resp="#resp3" type="add" target="#nkr_note_add_0340c2301">己【CB】，巳【卍续】</note> <note n="0341a0901" resp="#resp3" type="add" target="#nkr_note_add_0341a0901">已【CB】，巳【卍续】</note> <note n="0341a1001" resp="#resp3" type="add" target="#nkr_note_add_0341a1001">己【CB】，巳【卍续】</note> <note n="0341b1401" resp="#resp3" type="add" target="#nkr_note_add_0341b1401">己【CB】，巳【卍续】</note> <note n="0343c0801" resp="#resp3" type="add" target="#nkr_note_add_0343c0801">已【CB】，巳【卍续】</note> <note n="0344c0301" resp="#resp3" type="add" target="#nkr_note_add_0344c0301">王【CB】，［－］【卍续】</note> <note n="0344c2001" resp="#resp3" type="add" target="#nkr_note_add_0344c2001">己【CB】，巳【卍续】</note> <note n="0345a0301" resp="#resp3" type="add" target="#nkr_note_add_0345a0301">已【CB】，巳【卍续】</note> <note n="0345b2201" resp="#resp3" type="add" target="#nkr_note_add_0345b2201">已【CB】，巳【卍续】</note> <note n="0346a1901" resp="#resp3" type="add" target="#nkr_note_add_0346a1901">己【CB】，巳【卍续】</note> <note n="0346b1401" resp="#resp3" type="add" target="#nkr_note_add_0346b1401">己【CB】，巳【卍续】</note> <note n="0346c0101" resp="#resp3" type="add" target="#nkr_note_add_0346c0101">己【CB】，巳【卍续】</note> <note n="0346c0401" resp="#resp3" type="add" target="#nkr_note_add_0346c0401">已【CB】，巳【卍续】</note> <note n="0346c0901" resp="#resp3" type="add" target="#nkr_note_add_0346c0901">已【CB】，巳【卍续】</note> <note n="0346c2101" resp="#resp3" type="add" target="#nkr_note_add_0346c2101">己【CB】，巳【卍续】</note> <note n="0347a1301" resp="#resp3" type="add" target="#nkr_note_add_0347a1301">狐【CB】，孤【卍续】</note> <note n="0347b0201" resp="#resp3" type="add" target="#nkr_note_add_0347b0201">已【CB】，巳【卍续】</note> <note n="0347c2401" resp="#resp3" type="add" target="#nkr_note_add_0347c2401">已【CB】，巳【卍续】</note> <note n="0348a0501" resp="#resp3" type="add" target="#nkr_note_add_0348a0501">己【CB】，巳【卍续】</note> <note n="0348a0601" resp="#resp3" type="add" target="#nkr_note_add_0348a0601">已【CB】，巳【卍续】</note> <note n="0348a0701" resp="#resp3" type="add" target="#nkr_note_add_0348a0701">已【CB】，巳【卍续】</note> <note n="0348a1001" resp="#resp3" type="add" target="#nkr_note_add_0348a1001">已【CB】，巳【卍续】</note> <note n="0348b0201" resp="#resp3" type="add" target="#nkr_note_add_0348b0201">己【CB】，巳【卍续】</note> <note n="0348b2401" resp="#resp3" type="add" target="#nkr_note_add_0348b2401">己【CB】，巳【卍续】</note> <note n="0348c0101" resp="#resp3" type="add" target="#nkr_note_add_0348c0101">已【CB】，巳【卍续】</note> <note n="0348c0201" resp="#resp3" type="add" target="#nkr_note_add_0348c0201">己【CB】，巳【卍续】</note> <note n="0349c0601" resp="#resp3" type="add" target="#nkr_note_add_0349c0601">已【CB】，巳【卍续】</note> <note n="0349c2101" resp="#resp3" type="add" target="#nkr_note_add_0349c2101">已【CB】，巳【卍续】</note> <note n="0350a0101" resp="#resp3" type="add" target="#nkr_note_add_0350a0101">已【CB】，巳【卍续】</note> <note n="0350a1201" resp="#resp3" type="add" target="#nkr_note_add_0350a1201">已【CB】，巳【卍续】</note> <note n="0350a1301" resp="#resp3" type="add" target="#nkr_note_add_0350a1301">己【CB】，巳【卍续】</note> <note n="0350a2001" resp="#resp3" type="add" target="#nkr_note_add_0350a2001">已【CB】，巳【卍续】</note> <note n="0350c1301" resp="#resp3" type="add" target="#nkr_note_add_0350c1301">已【CB】，巳【卍续】</note> <note n="0350c1701" resp="#resp3" type="add" target="#nkr_note_add_0350c1701">已【CB】，巳【卍续】</note> <note n="0351b1101" resp="#resp3" type="add" target="#nkr_note_add_0351b1101">已【CB】，巳【卍续】</note> <note n="0351c1301" resp="#resp3" type="add" target="#nkr_note_add_0351c1301">己【CB】，巳【卍续】</note> <note n="0351c1401" resp="#resp3" type="add" target="#nkr_note_add_0351c1401">己【CB】，巳【卍续】</note> <note n="0352a2101" resp="#resp3" type="add" target="#nkr_note_add_0352a2101">己【CB】，巳【卍续】</note> <note n="0352c0801" resp="#resp3" type="add" target="#nkr_note_add_0352c0801">已【CB】，巳【卍续】</note> <note n="0352c1501" resp="#resp3" type="add" target="#nkr_note_add_0352c1501">商【CB】，啇【卍续】</note> <note n="0353a1301" resp="#resp3" type="add" target="#nkr_note_add_0353a1301">已【CB】，巳【卍续】</note> <note n="0353a1601" resp="#resp3" type="add" target="#nkr_note_add_0353a1601">己【CB】，巳【卍续】</note> <note n="0353b2301" resp="#resp3" type="add" target="#nkr_note_add_0353b2301">已【CB】，巳【卍续】</note> <note n="0354a0301" resp="#resp3" type="add" target="#nkr_note_add_0354a0301">已【CB】，巳【卍续】</note> <note n="0355b0501" resp="#resp3" type="add" target="#nkr_note_add_0355b0501">已【CB】，巳【卍续】</note> <note n="0355b1201" resp="#resp3" type="add" target="#nkr_note_add_0355b1201">已【CB】，巳【卍续】</note> <note n="0355b1401" resp="#resp3" type="add" target="#nkr_note_add_0355b1401">己【CB】，巳【卍续】</note> <note n="0355c1401" resp="#resp3" type="add" target="#nkr_note_add_0355c1401">已【CB】，巳【卍续】</note> <note n="0356b0801" resp="#resp3" type="add" target="#nkr_note_add_0356b0801">已【CB】，巳【卍续】</note> <note n="0356b1401" resp="#resp3" type="add" target="#nkr_note_add_0356b1401">已【CB】，巳【卍续】</note> <note n="0358b0701" resp="#resp3" type="add" target="#nkr_note_add_0358b0701">已【CB】，巳【卍续】</note> <note n="0358b2301" resp="#resp3" type="add" target="#nkr_note_add_0358b2301">已【CB】，巳【卍续】</note> <note n="0358b2401" resp="#resp3" type="add" target="#nkr_note_add_0358b2401">已【CB】，巳【卍续】</note> <note n="0358c2301" resp="#resp3" type="add" target="#nkr_note_add_0358c2301">已【CB】，巳【卍续】</note> <note n="0359a0201" resp="#resp3" type="add" target="#nkr_note_add_0359a0201">已【CB】，巳【卍续】</note> <note n="0359b0701" resp="#resp3" type="add" target="#nkr_note_add_0359b0701">已【CB】，巳【卍续】</note> <note n="0359b1001" resp="#resp3" type="add" target="#nkr_note_add_0359b1001">已【CB】，巳【卍续】</note> </p> </cb:div> </back></text></TEI>